Yeni Zelanda’da Vatandaşlık Maaşı Hazırlığı

Yeni Zelanda’da Vatandaşlık Maaşı Hazırlığı - RayHaber
Yeni Zelanda’da Vatandaşlık Maaşı Hazırlığı - RayHaber

Yeni Zelanda’da kasım ayında yapılması planlanan seçimler öncesinde vergi ve sosyal yardım sistemini önemli ölçüde değiştirmeyi hedefleyen bir öneri gündeme geldi. Son kamuoyu yoklamalarında parlamentoya girme barajını aşabilecek seviyeye ulaşan Opportunity Party, yetişkinlerin büyük bölümüne koşulsuz temel gelir verilmesini öneriyor.

Partinin “Citizen’s Income” olarak adlandırdığı model kapsamında, şartları karşılayan her yetişkine haftalık 370 Yeni Zelanda doları ödeme yapılması planlanıyor. Bu tutar yıllık yaklaşık 19 bin 400 Yeni Zelanda dolarına, güncel kurla yaklaşık 11 bin 500 ABD dolarına karşılık geliyor.

Para Doğrudan Vatandaşların Hesabına Yatacak

Önerilen sistem, 18 yaşını doldurmuş ve gerekli ikamet koşullarını karşılayan Yeni Zelanda vatandaşları ile ülke sakinlerinin önemli bölümünü kapsıyor. Ödemelerin çalışma şartına bağlanmadan haftalık olarak yapılması öngörülüyor.

Opportunity Party, temel gelir uygulamasının mevcut sosyal yardım sistemindeki çok sayıda ödemenin yerine geçerek bürokratik süreçleri azaltacağını savunuyor. İşsizlik yardımı ile bazı öğrenci, ebeveyn ve yaşam desteklerinin temel gelir sistemiyle değiştirilmesi planlanırken, özel ihtiyaçları bulunan gruplara yönelik ek yardımların sürdürülmesi hedefleniyor.

65 yaş üzerindeki vatandaşların gelirlerinin de mevcut seviyenin altına düşmemesi amaçlanıyor. Bunun için emeklilik sisteminin temel gelirle birleştirilmesi ve gerekli durumlarda ek ödemeler yapılması öngörülüyor.

Parti, yıllık 19 bin 400 Yeni Zelanda dolarının tek başına geçim için yeterli olmayacağını kabul ediyor. Modelin temel amacı, çalışmanın yerine geçmekten ziyade iş değiştirmek, eğitim almak veya aile bireylerine bakım sağlamak isteyen kişilere asgari bir ekonomik güvence sunmak.

Finansman Arazi Vergisiyle Sağlanacak

Modelin en dikkat çekici unsurlarından birini finansman yöntemi oluşturuyor. Opportunity Party, gelir vergisi üzerindeki yükü azaltmayı ve bunun yerine binalardan bağımsız olarak arazinin değerini vergilendirmeyi öneriyor.

Kentlerdeki konut ve ticari arazilere yıllık yüzde 1,75 oranında arazi değer vergisi uygulanması planlanıyor. Verginin ev veya binanın toplam değeri üzerinden değil, yapının bulunduğu arsanın değeri üzerinden alınması öngörülüyor.

Tarım ve kırsal araziler için daha düşük oranlar uygulanması planlanırken, yüksek değerli arazilere sahip ancak nakit geliri sınırlı çiftçiler ve emekliler için vergi ertelemesi veya istisna seçenekleri değerlendiriliyor.

Opportunity Party, kendi maliyet hesaplamalarına göre arazi vergisinin temel gelir programını tamamen finanse edebileceğini ve bunun yanı sıra yıllık yaklaşık 4 milyar Yeni Zelanda doları ek kamu geliri oluşturabileceğini savunuyor.

Konut Fiyatlarında Düşüş Hedefleniyor

Önerilen sistem yalnızca sosyal yardımların yapısını değiştirmeyi değil, Yeni Zelanda’nın uzun süredir gündeminde bulunan konut sorununa da müdahale etmeyi amaçlıyor.

Partiye göre yüzde 1,75 oranındaki arazi vergisi, zaman içinde konut ve ticari gayrimenkul fiyatlarında yüzde 10 ila 15 arasında düşüş sağlayabilir. Araziyi boş tutmanın veya çok sayıda gayrimenkul bulundurmanın maliyetinin artmasıyla spekülatif talebin azalacağı, arazi sahiplerinin ise geliştirme ya da satış yönünde teşvik edileceği öne sürülüyor.

Bu yaklaşım doğrultusunda piyasaya daha fazla konut ve arsa çıkmasının konut maliyetlerini aşağı çekebileceği değerlendiriliyor. Parti, temel gelir ile arazi vergisinin birbirinden bağımsız politikalar olarak ele alınmaması gerektiğini savunuyor.

Opportunity’nin hesaplamalarına göre sistem, Yeni Zelandalıların yaklaşık yüzde 70’inin kullanılabilir gelirini artırırken, yüzde 20’lik kesimin gelirinde önemli bir değişiklik yaratmayacak.

Yüzde 8’lik Destek Koalisyon İhtimalini Güçlendirdi

Önerinin siyasi açıdan önem kazanmasında Opportunity Party’nin yükselen oy oranı etkili oldu. Daha önce parlamentoya girmekte zorlanan parti, son dönemde kamuoyu desteğini artırdı.

Ağustos ayında yapılan 1News Verian anketinde desteğini 3 puan artırarak yüzde 8’e çıkaran partinin bu oranı seçimlerde koruması halinde yaklaşık 9 milletvekili kazanabileceği öngörülüyor.

Ankette iktidardaki sağ blok ile muhalefetteki sol blokun tek başına hükümet kurmak için yeterli çoğunluğa ulaşamadığı görülüyor. Böyle bir tablo, Opportunity Party’yi koalisyon görüşmelerinde kritik bir aktör haline getirebilir.

Ancak büyük partilerden modele yönelik destek henüz gelmiş değil. Başbakan Christopher Luxon liderliğindeki National Party, yeni vergiler içermesi nedeniyle Opportunity ile iş birliğine sıcak bakmazken, Labour lideri Chris Hipkins de temel gelir ve arazi vergisi modelini desteklemediğini açıkladı.

Kasım ayındaki seçime kadar siyasi dengelerin değişmesi mümkün olsa da Opportunity Party’nin önerisi, Yeni Zelanda’da gelir dağılımı, sosyal yardımlar, konut fiyatları ve vergi sisteminin geleceğine ilişkin tartışmayı şimdiden seçim gündeminin önemli başlıklarından biri haline getirdi.