Çin’de geliştirilen AutoDNA adlı yapay zeka destekli laboratuvar, bilimsel araştırmalarda yeni bir aşamayı ortaya koydu. Şanghay Jiao Tong Üniversitesi araştırmacıları tarafından geliştirilen sistem, laboratuvar cihazlarını ve robotları yöneterek deneyleri baştan sona yürütebiliyor. Yapay zeka, gerçekleştirdiği çalışmalardan birinde kanserle bağlantılı bir DNA mutasyonunu tespit ederken, başka bir deneyde dijital bir mesajı DNA’ya kaydedip yeniden okumayı başardı.
Yapay Zeka Laboratuvar Sürecini Yönetiyor
AutoDNA’yı benzer otomasyon sistemlerinden ayıran temel özellik, deneylerin yalnızca belirli aşamalarını değil, planlama ve uygulama süreçlerinin büyük bölümünü de üstlenebilmesi. Araştırmacılar, gerçekleştirmek istedikleri deneyi sisteme doğal dilde, yani metin yazarak bildiriyor.
Yapay zeka, verilen talimat doğrultusunda deneyin aşamalarını belirliyor, görev dağılımını yapıyor ve laboratuvar ekipmanlarını yönetiyor. Süreç boyunca elde ettiği sonuçları inceleyerek gerektiğinde deney planında değişikliklere de gidebiliyor.
20’den fazla laboratuvar cihazıyla uyumlu çalışan sistem, tek bir araştırma kapsamında binlerce işlemi koordine edebiliyor. Bununla birlikte laboratuvarın tamamen insansız çalıştığı söylenemiyor. Cihazlara malzeme sağlanması, parçaların değiştirilmesi ve teknik bakım gibi görevler araştırmacılar tarafından yürütülüyor.
Kanserle Bağlantılı KRAS Mutasyonunu Belirledi
AutoDNA’nın yetenekleri farklı bilimsel deneylerle sınandı. Bu çalışmalardan birinde sistemden, DNA örneğinde kanserle ilişkili bir mutasyonu bulması istendi.
Yapay zeka öncelikle deneyin nasıl gerçekleştirileceğini planladı. Ardından gerekli malzemeleri hazırlayarak laboratuvar cihazlarını kullandı ve DNA örneğini analiz etti. Çalışmanın sonucunda KRAS G13D adı verilen mutasyon tespit edildi.
Söz konusu mutasyonun daha önce klinik testlerde de belirlenmiş olması, AutoDNA’nın ulaştığı sonucu doğruladı. Böylece sistemin yalnızca cihazları otomatik olarak çalıştırmakla kalmadığı; araştırmayı planlama, uygulama ve sonuçları değerlendirme aşamalarını da yürütebildiği gösterildi.
Dijital Mesajı DNA’ya Kaydedip Yeniden Okudu
Laboratuvarın bir diğer dikkat çekici deneyi, DNA’nın dijital veri depolama amacıyla kullanılmasına yönelik oldu. Araştırmacılar, sistemden “Intelligence is the ability to adapt to change” cümlesini DNA molekülüne kaydetmesini istedi.
“Zeka değişime uyum sağlama yeteneğidir” anlamına gelen bu cümle, DNA’nın genetik kodunu oluşturan A, C, G ve T harfleriyle gösterilen dört temel nükleotit kullanılarak kodlandı.
AutoDNA önce dijital mesajı DNA dizisine dönüştürdü. Ardından DNA sentezi gerçekleştirilerek bilgi molekül üzerine kaydedildi. Son aşamada ise sentezlenen DNA analiz edildi ve depolanan mesaj yeniden okundu. Sistem, deneyin sonunda başlangıçta verilen cümleyi eksiksiz şekilde geri elde etmeyi başardı.
Deney Sırasında 11 Bin 382 İşlem Gerçekleştirdi
Şanghay Jiao Tong Üniversitesi tarafından paylaşılan bilgilere göre AutoDNA, DNA’ya mesaj kaydetme deneyi boyunca laboratuvar ekipmanlarıyla toplam 11 bin 382 işlem gerçekleştirdi.
Sistem, bu işlemler sırasında mesajı DNA koduna dönüştürdü, DNA’yı sentezledi, depoladı ve yeniden analiz ederek başlangıçtaki bilgiyi elde etti.
DNA’nın veri depolama teknolojisi olarak kullanılması, gelecekte dijital bilgilerin saklanması için alternatif yöntemler sunabilir. Çok küçük bir fiziksel hacimde yüksek miktarda veri barındırabilen DNA, uygun koşullarda uzun süre korunabilme potansiyeline de sahip. Bu özellikler, büyük veri arşivlerinin daha az fiziksel alan kullanılarak saklanmasına yönelik araştırmaları önemli hale getiriyor.
Yapay Zeka Bilimsel Araştırmalarda Yeni Bir Dönem Başlatabilir
AutoDNA, yapay zekanın laboratuvarlardaki rolünün basit otomasyonun ötesine geçebileceğini gösteriyor. Geleneksel otomatik sistemler genellikle madde karıştırma, sıcaklık ayarlama ve ölçüm yapma gibi önceden tanımlanmış görevleri yerine getiriyor.
Yeni sistem ise deneyin planlanmasından laboratuvar cihazlarının yönetilmesine ve sonuçların değerlendirilmesine kadar birden fazla aşamayı koordine edebiliyor. Ancak malzeme temini, teknik bakım ve çalışma sürecinin gözetimi gibi konularda insan desteğine ihtiyaç duyuyor.
Araştırmacılar, bu tür yapay zeka sistemlerinin gelecekte deneylerin daha hızlı yürütülmesine katkı sağlayabileceğini değerlendiriyor. Rutin laboratuvar işlerinin otomatikleştirilmesiyle bilim insanlarının zamanlarını yeni araştırmalara ve daha karmaşık bilimsel problemlere ayırabilmesi hedefleniyor.