Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) “Tarımsal Politikaların İzlenmesi ve Değerlendirilmesi” raporuna göre, küresel tarım sektörü ekonomik etkileri giderek büyüyen şokların baskısı altında faaliyet gösteriyor. İlk kez Mısır ve Peru’nun da dahil edildiği, toplam 56 ülkeyi kapsayan çalışmada, 2025 yılında tarıma sağlanan toplam kamu desteğinin 950 milyar doların üzerine çıkarak rekor seviyeye ulaştığı belirtildi.
Raporda, tarım sektörüne yönelik kamu desteklerinin yanı sıra tarımsal politikaların üreticiler ve tüketiciler üzerindeki etkileri, sektörün verimliliği ve krizlere karşı dayanıklılığı değerlendirildi.
2025’te 950 milyar doları aşan tarımsal desteklerin üretim değerine oranı da yükseldi. Bu oran 2023’te yüzde 17,6 seviyesindeyken 2025’te yüzde 19,1’e çıktı.
Tarımsal Desteklerdeki Düşüş Eğilimi Tersine Döndü
OECD raporunda, tarımsal desteklerin üretim değerine oranında uzun yıllardır devam eden düşüş eğiliminin son dönemde tersine döndüğüne dikkat çekildi.
Gelişmekte olan ekonomilerde desteklerdeki artışın ağırlıklı olarak piyasa fiyatı desteklerinden kaynaklandığı belirtildi. OECD ülkelerinde ise afetler nedeniyle verilen önemli miktardaki olağanüstü yardımları da kapsayan bütçe ödemelerinin öne çıktığı kaydedildi.
Rapora göre tarımsal desteklerin önemli bir bölümü, piyasa fiyatlarını doğrudan etkileyen politikalara dayanmayı sürdürüyor. Bu tür uygulamaların çiftçilerin değişen üretim ve piyasa koşullarına uyum sağlamasını sınırlandırabildiği vurgulandı.
Tarımsal Desteklerin Ülkeler Arasındaki Dağılımı Farklılaşıyor
OECD’nin 2023-2025 dönemini kapsayan incelemesinde, bireysel çiftçilere sağlanan desteklerin yıllık ortalaması 661 milyar dolar olarak hesaplandı. Ancak desteklerin ülkeler arasındaki dağılımında önemli farklılıklar bulunduğu belirtildi.
Gelişmekte olan ekonomilerin hem küresel tarımsal üretimdeki hem de destekleme politikalarındaki ağırlığının arttığına işaret edilen raporda, bu ülkelerin dünya fiyatlarına kıyasla yurt içi fiyatları yükselten veya düşüren politikalara daha fazla başvurduğu ifade edildi.
Bu uygulamaların tarımsal üretim sistemlerinin esnekliğini azaltabildiği ve sektörün ekonomik şoklara uyum sağlama kapasitesini zayıflatabildiği değerlendirildi.
Tarımsal Destekleme Politikaları Tüketicileri De Etkiliyor
Raporda, tarımsal destekleme politikalarının tüketiciler üzerindeki sonuçlarına da yer verildi. Birçok ülkede uygulanan desteklerin bazı tarım ürünlerinin yurt içi fiyatlarını uluslararası fiyatların üzerine çıkardığı belirtildi.
Bu durumun tüketicilerin satın alma gücünü olumsuz etkilediği ifade edildi. Ayrıca 2023-2025 döneminde tarım sektörüne sağlanan toplam desteklerin yaklaşık yarısının, üretim ve ticaret üzerinde potansiyel olarak en fazla bozucu etkiye sahip destekleme yöntemlerinden oluştuğu kaydedildi.
Altyapı Ve Ar-Ge Yatırımları Yetersiz Kalıyor
OECD, tarım sektörünün dayanıklılığını artırmak ve sürdürülebilir verimlilik artışını desteklemek için gerekli kamu yatırımlarının sektörün dönüşüm ihtiyacını karşılamakta yetersiz kaldığına dikkat çekti.
Tarımsal altyapı, araştırma-geliştirme ve inovasyonu kapsayan genel hizmetlere yönelik kamu harcamaları, 2023-2025 döneminde yıllık ortalama 118 milyar dolar olarak gerçekleşti.
Raporda, tarım sektörünün karşı karşıya olduğu risklerin daha öngörülebilir, uzun vadeli ve dayanıklılığı güçlendiren politikaları gerekli kıldığı vurgulandı.
Hürmüz Boğazı’ndaki Gelişmeler Tarım Piyasalarını Da Etkiliyor
Raporda, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının tarımsal girdiler üzerinde ek baskı oluşturduğu, bu durumun dolaylı olarak tarım ürünleri piyasalarına da yansıdığı belirtildi.
2025-2026 döneminde aşırı hava olayları ve doğal afetlere karşı ülkeler genelinde 30’dan fazla acil politika müdahalesi gerçekleştirildiği bilgisi paylaşıldı.
Tarımsal desteklerin çevresel hedeflerle ilişkisinin ise sınırlı kaldığına işaret edilen raporda, üretim ve fiyatlarla bağlantılı, piyasalarda bozulmaya yol açabilecek desteklerden daha hedefli uygulamalara geçilmesi önerildi.
OECD, inovasyon, bilgi sistemleri, tarımsal altyapı ve risk yönetimi alanlarındaki yatırımların artırılması gerektiğini bildirdi. Ayrıca tarımsal desteklerin ölçülebilir çevresel sonuçlarla daha güçlü biçimde ilişkilendirilmesinin önemine dikkat çekti.
