12 Eylül Darbesinin 44. Yılı
12 Eylül 1980 tarihinde gerçekleştirilen askeri darbenin üzerinden tam 44 yıl geçti. Bu süreçte, yaklaşık 650 bin insan gözaltına alındı, işkenceler sonucu 300 kişi hayatını kaybetti ve 48 kişi idam cezasına çarptırıldı. Darbenin ardından on binlerce insan işinden oldu. 1971 yılında yürürlüğe giren 1402 sayılı Sıkıyönetim Kanunu, 12 Eylül sonrası değişikliğe uğradı ve kamuda çalışan akademik personel ile devlet memurlarının iş sözleşmeleri feshedildi.
Dönemin İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nde de 133 kişi bu kıyımdan nasibini aldı. Özellikle Şehir Tiyatroları’na bağlı sanatçıların yer aldığı 1402’likler listesi, darbe sonrası dönemde cunta tarafından oluşturuldu. Bu listenin hazırlanma süreci, İstanbul Belediye Başkanlığına atanan Korgeneral İ. Hakkı Akansel tarafından 1. Ordu ve Sıkıyönetim Komutanlığı’na gönderilen gizli bir yazıda detaylandırıldı. Akansel, 21 Kasım 1980 tarihinde gönderdiği “Gizli” damgalı belgede, listede yer alan kişilerin görevden uzaklaştırılması için şu kaynaklardan bilgi toplandığını belirtti:
- MİT Bölge Başkanlığı
- Emniyet Müdürlüğü
- Güvenlik Kuvveti Komutanlıkları
- 1. Ordu ve Sıkıyönetim Komutanlığı’ndan alınan bilgiler
- Halktan ve belediye görevlilerinden gelen ihbar ve şikayet mektupları
- Telefonla yapılan ihbarlar ve şikayetler
SUÇLAMALARA KANIT YOK
Yazıda, fişlenen ve görevine son verilen personelin sakıncalı hallerine dair belgelerin sunulduğu ifade edilse de, dosyada herhangi bir kanıtın bulunmadığı dikkat çekiyor. Suçlamalar arasında yer alan rüşvet alma ve nüfuzunu kötüye kullanma iddiaları ise tamamen dayanaksız kalıyor. Özellikle tiyatrocular dışında, işine son verilen personelin büyük bir kısmı temizlik işlerinde, İETT’de, gaz işletmesinde veya spor tesislerinde çalışan vasıfsız işçilerden oluşuyordu.
Şehir Tiyatroları’nda işine son verilen personel arasında öne çıkan isimler şunlardır: Orhan Alkaya, Erdal Özyağcılar, Mustafa Alabora, Başar Sabuncu, Celile Toyon Uysal, Ali Taygun, Güngör Dilmen, Macit Koper, Zihni Küçümen, Bilge Zobu, Beklan Algan, Hikmet Karagöz, Oktay Sözbir, Gökhan Mete, Engin Noyan, Ragıp Yavuz, Haşmet Zeybek, Hayati Asılyazıcı, Haldun Ergüvenç ve Fehmi Yaşar.
DOĞAN BAŞKAN YARDIMCISI OLDU
Görevden alınan memurlar arasında teftiş kurulunun tamamının işine son verildiği görülüyor. Ancak bazı isimler, sonraki yıllarda siyaset sahnesinde yeniden yer aldılar. Örneğin, Mehmet Kocayavuz, 1989 yerel seçimleri sonrasında Fatih Belediye Başkan Yardımcılığı görevini üstlendi. Ayrıca, görevine son verildiğinde Sarıyer Belediyesi’nde fen işlerinde çalışan Kamber Doğan da ilerleyen yıllarda Sarıyer Belediye Başkan Yardımcılığına getirildi.
