Yap-İşlet-Devret (YİD) modeli ile inşa edilen Yavuz Sultan Selim Köprüsü, başlangıçta 2024 yılında kamuya devredilecekti. Ancak Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdülkadir Uraloğlu’nun açıklamasıyla bu tarih 2028 yılına kadar uzatıldı. Bu gelişme, YİD projelerinin geçiş garantileri ve bütçe üzerindeki etkileri konusundaki tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.
Köprünün Kamuya Devir Tarihinin Uzatılmasının Sebepleri
Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdülkadir Uraloğlu, devir tarihinin uzatılma gerekçesini iş artışı ve proje revizyonları olarak açıkladı. Ancak bu gerekçe, muhalefet ve vatandaşlar tarafından tatmin edici bulunmadı. Geçiş garantileri nedeniyle bütçe üzerindeki yüklerin artmaya devam edeceği endişesi dile getiriliyor.
Garantili Geçiş Ücretleri ve Bütçeye Yansıyan Yük
- Sözleşme Ücreti: Sözleşmeye göre köprünün geçiş ücreti 6 dolar olarak belirlenmişti.
- Açıklanan Ücret: Bakanlık, geçiş ücretini 3 dolar olarak açıkladı.
- Tepkiler: CHP Erzincan Milletvekili Mustafa Sarıgül, bu tutarsızlığı eleştirerek kamuoyunun yanıltıldığını öne sürdü.
Yap-İşlet-Devret Modellerindeki Tartışmalar
YİD modeli, büyük altyapı projelerinin finansmanında önemli bir araç olsa da geçiş garantileri gibi unsurlar, proje maliyetlerinin kamu bütçesi üzerindeki etkilerini artırıyor. Köprü, otoyol ve tünellerdeki geçiş garantileri, kullanılmayan altyapılar için milyarlarca liralık ödemelere neden oluyor.
Geçiş Garantileri Neden Tartışılıyor?
- Vatandaşa Yansıyan Yük: Kullanılmayan köprü ve otoyollar için bütçeden yapılan ödemeler, kamu kaynaklarının verimli kullanımı konusundaki eleştirileri artırıyor.
- Devir Süresinin Uzatılması: Süre uzatımları, kamuya devrin maliyet avantajlarını geciktiriyor.
- Şeffaflık Eksikliği: Geçiş garantileri ve sözleşme detayları konusunda yeterli bilgi paylaşılmaması, kamuoyunda güvensizlik yaratıyor.
Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nün Geleceği
Bakan Uraloğlu, köprünün devir sürecinden sonra yeniden ihale edilebileceğini açıkladı. Ancak, işletme haklarının yeniden özel sektöre devredilmesi olasılığı, bu projelerin kamuya faydasını sorgulatıyor.
Yeniden İhale Senaryoları
- Özel Sektöre Devam: Köprünün işletme haklarının yeniden özel sektöre verilmesi.
- Kamu İşletmesi: Devir sonrası köprünün tamamen kamu tarafından işletilmesi.
Her iki senaryo da avantaj ve dezavantajlar içeriyor. Özel sektör işletmesi, gelir garantisi modeliyle bütçeyi zorlayabilirken, kamu işletmesi daha düşük maliyetli olabilir ancak etkin işletme konusunda riskler barındırabilir.
Vatandaşların Talepleri
Kamuoyunda, YİD projelerinin şeffaflığı ve kamu kaynaklarının daha etkin kullanılması talepleri öne çıkıyor. Vatandaşlar, geçiş garantilerinin mali yükünden rahatsızlık duyuyor ve bu sürecin daha hesap verilebilir şekilde yürütülmesini istiyor.
Vatandaşların Talepleri:
- Şeffaflık: Sözleşme detaylarının kamuoyuyla paylaşılması.
- Adil Geçiş Ücretleri: Garantili geçiş ücretlerinin revize edilmesi.
- Bütçe Verimliliği: Kamu kaynaklarının daha etkin kullanılması.
YİD Modeli Üzerine Tartışmalar Sürecek
Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nün kamuya devrinin 2028’e ertelenmesi, hem bütçe üzerindeki yükler hem de kamuya fayda açısından YİD projelerinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. Geçiş garantileri ve işletme modelleri konusundaki tartışmalar, bu tür projelerin gelecekteki planlamalarında önemli bir referans noktası olacaktır.
Vatandaşların beklentilerini karşılayacak şeffaf ve adil bir yönetim modeli, yalnızca köprü özelinde değil, tüm YİD projelerinde sürdürülebilir bir çözüm olarak öne çıkmalıdır.
