Raylı sistemler için ulusal test merkezi tamamlanmalı :RAYDER Yönetim Kurulu üyesi ve Genel Sekreter Emel Sakarya: Raylı sistemler için üretilen ürünler uluslararası standartlara uygun olarak pek çok testten başarı ile geçmek zorunda ama yurtdışı test merkezlerinde maliyetler çok yüksek. Milli Tren üretimi için kollarını sıvayan Türkiye`de Ulusal Test Merkezi bir an önce kurulmalı.
Türkiyenin stratejik hedefleri doğrultusunda raylı sistemlerde 2023 yılına kadar; 3500 km YHT, 8500 km Hızlı Tren, 1000 km Konvansiyonel hat yapımı ve toplam 25000 kmye ulaşma konusunda çalışmaların hızla sürdüğünü söyleyen Emel Sakarya ile ulaşım sayımıza özel bir söyleşi gerçekleştirdik.
RAYDER`i , çalışma ve hizmet alanlarını kısaca anlatır mısınız?
RAYDER, demiryolu sektörü için araç/ürün/mühendislik/hizmet üreten sanayiciler ve akademisyenlerimizin derneğidir.
UNIFE’nin (Uluslararası Demiryolu Sanayicileri Birliği) Türkiye’den tek üyesidir.
RAYDER, Demiryolu sanayicilerimizin organizasyonu, karşılaştığı problemlerin çözümü, ülkemiz şartlarını dikkate alan demiryolu standartlarının oluşturulması/geliştirilmesi, üyelerinin ürün sertifikasyonunun sağlanması, Türkiye’de ve yurtdışında tanıtılmaları doğrultusunda çalışmalar yapmaktadır.
Bütün dünyada olduğu gibi, yeni dönemde Türkiye’de de demiryolları ve raylı ulaşım sistemleri önceliklendirilmiş, geliştirilmesi bir devlet politikası olarak kabul edilmiştir. Mevcut hükümetin teşvik yasalarının desteği ile altyapı ve sektörel yatırımlar artarak devam etmektedir. Bu politikalar doğrultusunda Türkiye’de, demiryolları ile yük ve yolcu taşımacılığı hızlı tren, Marmaray Projesi ve belediyelerimizin metro/tramvay araç ihtiyaçlarını karşılayacak raylı sistemler için önümüzdeki 10 yıl içerisinde yaklaşık 50 milyar USD yatırım yapılması hedeflenmiştir.
Türkiye’de demiryolları teknolojisinin geliştirilmesi için raylı sistem altyapı gereçlerinin ve raylı sistem araçlarının yerli sanayiciler tarafından üretilmesine destek verilmesi, az sayıda olan ama gelişmiş raylı sistem yan sanayisinin daha da güçlendirilmesi ve planlanmış etkili bir eğitim sisteminin oluşturulması acilen gerekmektedir.
Demiryolu sektöründe faaliyet gösteren yerli sanayimizin gelişmesi açısından RAYDER, bu hedeflere uygun stratejiler ve politikalar oluşturmakta, altyapı ve araç üretimi yapan sanayimizin günümüz uluslararası koşullarına paralel gelişmesi için çalışmalar yapmaktadır.
Ülkemizde, sürdürülebilir toplu taşımacılık için raylı ulaştırma sistemlerinin gelişimine yardımcı olmak amacıyla,
• Raylı ulaşımın yaygınlaştırılmasına ilişkin politikaları desteklemek,
• AB ile entegre olacak şekilde raylı ulaştırma sistemlerine ilişkin standartların yerleşmesine önayak olmak,
• İleri ölçüde AR-GE, yenilikçilik, yaratıcılık, eğitim ve kalite yapılarının güçlendirilmesi kanalıyla rekabetçi yerli sanayinin gelişimine destek vermek,
• Pazar, teknik gelişmeler, eğitim ve ilgili politikalar konusunda üyelerini düzenli olarak bilgilendirmektedir.
Türkiye`de raylı ulaşım sistemleri sektöründe yaşanan güncel gelişmeler nelerdir?
Toplam kamu harcamaları içinde Ulaştırma Bakanlığı’nın yatırım payı 2003 yılında %17 iken 2013 yılında %45lere çıkmıştır.TCDD tarafından son 11 yılda 20 milyar TLlik bir yatırım yapıldı ve 2023 yılına kadar 100 milyar TLlik bir yatırım hedefleniyor. Kalkınma Bakanlığınca yürütülen 2015-2017 dönemi yatırım programı hazırlıklarında Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) arasında, gelecek yıl ödenekleri için belirlenen toplam teklif tavanının yüzde 45′i TCDD Genel Müdürlüğü`ne ayrıldı. TCDD’ye 2015 yılı için 5 milyar, 2016 için 12 milyar 154 milyon 786 bin, 2017 yılı için de 6 milyar 94 milyon 137 bin lira bütçe ayrıldı.
2023 yılına kadar hedef; 3500 km YHT, 8500 km Hızlı Tren, 1000 km Konvansiyonel hat yapımı ve ve toplam 25000 kmye ulaşmak. Ankara-İzmir, Ankara-Sivas, Ankara-Bursa YHT hatları tamamlanarak ülke nüfusunun %46sına karşılık gelen 15 ili YHT ile birbirine bağlamaktır.
2023 yılına kadar demiryolunun yük taşımacılığındaki payını %15 in üzerine, yolcu taşımacılığındaki payını ise %10`un üzerine çıkarılması hedefleniyor.
Ayrıca biliyorsunuz, Demiryolu Düzenleme Genel Müdürlüğü kuruldu ve Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi hakkında kanun çıkarıldı. Bu kanun ile tek modlu taşımacılık ve taşıma türleri arasındaki kıyasıya rekabet anlayışından, taşıma türleri arasında işbirliğine gidilmesi anlayışına giden yeni bir süreç başlatılmıştır. Özellikle yük taşımalarında, karasal taşımada demiryolunu esas alan kombine taşımacılığın ön plana çıkarılması esas alınmıştır.
Bunların yanısıra, şehiriçi raylı sistemler hızla gelişiyor; İstanbul Büyükşehir Belediyesi 2015 – 2019 yılları arasında yapılacak olan raylı sistem projelerine 21,5 milyar TL ayırdı. 2019 yılına kadar 430 km uzunluğunda bir raylı sistem ağına erişmeyi hedefliyor.
İzmirde’Raylı Sistem projeleri hızla devam ediyor, İZBAN hattının Aliağa-Cumaovası’ndan sonra Torbalı’ya kadar uzatılması çalışması devam ediyor.12,6 kmlik Üçkuyular-Halkapınar ve 9,7 km lik Alaybey Mavişehir hatlarının altyapı, sinyalizasyon ve araç alım ihalesi tamamlandı.Ankara’da Ankara Metro’su araç alımları devam ediyor. Şu an Türkiye’de 11 ilimiz hafif raylı sistem işletmeciliği yapılmaktadır. Ancak 17 ilimizin daha hafif raylı sistem işletmeciliğine geçmesi planlanmakta, proje ve ihale çalışmaları devam etmektedir. Bu projeler dahilinde 2023 yılına kadar 7000 adet metro, tramvay ve LRV araç alımı yapılacaktır.
2023 YILINA KADAR TÜRKİYENİN RAYLI TAŞIT İHTİYAÇLARI
- 7.000 adet METRO,TRAM,LRV
- 100 adet HIZLI TREN SETİ
- 350 adet DİESEL LOKOMOTİF
- 250 adet ELEKTRİKLİ LOKOMOTİF
- 500 adet BANLİYÖ TREN SETİ
- 350 adet DMU TRAIN SETİ
- 600 adet YOLCU VAGONU
- 49.000 adet YÜK VAGONU
2023 hedefleri doğrultusunda sektörden neler bekleniyor? Siz bu konuda ne gibi çalışmalar yürütüyorsunuz?
2023 yılı hedefleri doğrultusunda hem sektörden hem de otoritelerden beklentiler sürekli paylaşılıyor ve çalışmaların hızla ilerlemesi için sıklıkla toplantılar, konferanslar, kamu ile ziyaretler ve bilgilendirmeler yapılıyor.
2023 yılının en önemli hedefi ,Türkiye’nin 2023 yılı vizyonunda öngörülen 500 milyar dolar ihracatına ulaşmak ve dünyanın gelişmiş 10 ülkesi arasına girmektir. Bu hedefleri gerçekleştirmek için çok hızlı bir şekilde yapılması gerekenler var;
Ulaştırma Bakanlığı bünyesinde Kent İçi Raylı Sistemler Genel Müdürlüğünün kurulması konusundaki çalışmalarına RAYDER büyük anlamda destek vermektedir. “Savunma Sanayi Müsteşarlığı (SSM)” benzeri bir yapılanmanın Ulaştırma Bakanlığı bünyesinde de oluşturulması konularında çalışmakta ve kanunla kurulacak bir “Ulaşım Sanayi Müsteşarlığı (USM)” yapısının ulaşım sektörüne öncülük edeceği ve gelişmesine büyük bir ivme kazandıracağı gerekçesiyle çalışmalarını sürdürmektedir.
En önemli eksiklerimizden biri olan Raylı Sistemler Test Merkezlerinin oluşturulması için çalışılmakta ve Eskişehirde tesis edilecek Raylı Sistemler Ar-Ge Merkezi ve Test Yolu kurulması çalışmalarına katılmakta ve destek vermektedir. Üniversitelerimizde, Demiryolu ve Raylı Sistemler bölümlerinin açılması için çalışmalar yapmaktadır. Metro ve Tramvay araçlarının yerli üretilmesi çalışmalarına öncülük etmektedir. Özel sektöre, serbestleştirme fırsatıyla ivme kazandıracak Yeni Demiryolu Kanununun bir an önce çıkartılması çalışmalarına destek vermektedir. Türkiye’de ilk defa yayınlanacak olan Türkçe ve İngilizce olmak üzere Türkiye Demiryolu Sanayi Kataloğu hazırlamaktadır.
Bu alanda yerlileştirme neden önemlidir? Yerli üretim devlet otoriteleri tarafından ne oranda destekleniyor?
2023 yılı hedeflerine ulaşmak, 500 milyar dolar ihracat ve dış ticaret açığını kapatmak için yerli üretim şart. Biliyorsunuz, 2013 yılında Türkiye’nin yakın gelecekte milli trenini yapacağı ilan edildi. Tülomsaş’ta milli hızlı tren üretimi, Tüvasaş’ta milli EMU ve DMU set üretimi, Tüdemsaş’ta ise milli yük vagonu yapılması için düğmeye basıldı ve projeler devam ediyor.
Üniversite, TÜBİTAK, kamu ve özel kurumlar bu proje için ortak çalışmalara başladı. Sektör bu konuda çok heyecanlı ve firmalarımız gün geçtikçe raylı sistem üretimleri için kalitelerini hızla arttırıyorlar.
Ancak, henüz ülkemizde akredite bir test merkezimiz yok. Biliyorsunuz raylı sistemlerin ömürleri çok daha uzun ve bu nedenle üretilen ürünler de uluslararası standartlara uygun olarak pek çok testten başarı ile geçmek durumunda. Bu testlerin yurtdışında akredite test merkezlerinde yapılamaları da oldukça yüksek maliyetlerde. Bu konu hızla çözülmeli öncelikle.
Gelişmiş ülkelerin birçoğunda raylı sistem ihalelerinde yerlilik şartı yasa ile belirleniyor ve buna şartsız uyuluyor. İhalelerde Almanya yüzde 60, Çin yüzde 70, Rusya yüzde 70, ABD yüzde 65 yerlilik şartı koyuyor. Bizde ilk kez Ankara Metro Araç alım ihalesinde %51 yerlilik oranı konuldu ancak işi alan Çin’li firma hiçbir şekilde yerlilik oranı ile ilgili bir çalışma yapmadı maalesef. RAYDER ve Raylı Sistem Kümelenmelerinin baskıları ile birlikte teslimatı henüz yapılmayan kalan 35 set için şimdi üzerlerinde ciddi bir baskı kuruluyor ve yerlilik oranının sağlanması isteniyor.İşte yasal bir mecburiyet olmayınca bu oranları koymanın da pek bir anlamı kalmıyor, mutlaka bunu denetlemek lazım. Böylece yabancılar elini kolunu sallayarak gelip herhangi bir aracı yerlilik şartı olmadan verebiliyorlar.
O nedenle, ihaleli alımlarda yerlilik oranları mutlaka şart koşulmalı, bunlar ihale dökümanları ile yasal zorunluluk haline getirilmelidir. RAYDER’in ve diğer Raylı Sistem Kümelenmelerinin uzun zamandır yapmakta olduğu çalışmalar ve devlet otoriteleri ile yapılan görüşmeler sonucunda bu konuda oldukça ilerleme kaydedildi. Çalışmalar ara vermeksizin ve hızla devam ediyor.
Sektörde ihtiyaç duyulan ürünler neler? Otomasyon sistemlerinden neler bekleniyor?
Sektörde daha çok ileri teknoloji gerektiren ürünlere ihtiyaç var. Araç yazılımları, cer motorları ve sürücüleri, kapı, bogi gibi. (Tablo2. de bir araç için gereken ekipman ve hizmetleri inceleyebilirsiniz). Bu tabloda en yüksek oranları barındıran ürünler de bu bahsettiğimiz ürünler. Bir de testler var Türkiye’de yapamadığımız.
Raylı sistem araçlarında en önemli parçalardan birisi bogi örneğin. Durmazlar, tramvay ve hafif metro araçlarının yanı sıra Fransız Alstom firmasına da yüzde yüz yerli bogi üretiyor.
Raylı sistemler ekonomikliği konfor ile birleştirdiğinde ulaşımda ilk tercihler arasında yer alıyor. Ancak güvenlik de önemli. Sayıca az da olsa meydana gelen kazalar daha çok neden kaynaklanıyor? Önüne nasıl geçilebilir?
Raylı sistemlerin en önemli özelliklerden biri tabi ki güvenli olması. Ülkemizde raylı sistemler hızla gelişti, gelişiyor. Hep vurguladığımız gibi raylı sistemlerin kalite standartları çok yüksek, bu nedenle kullanılacak olan ürünler mutlaka raylı sistemlerin uluslararası standartlarına uygun olmalı.
Bu nedenle raylı sistemlerde yapılacak alımlarda, şartnamelerde mutlaka güvenlik ile ilgili standartlara uygunluk kriterleri olmalı, ucuz fiyat, ihaleleri kazanmak için yeterli olmamalıdır. Şu an kullanılmakta olan Demiryolu Altyapısı iyileştirilmeli tüm hatlar elektrifikasyonlu ve sinyalizasyonlu hale getirilmelidir.
Bunun yanısıra, personel eğitimlerine önem verilmeli, demiryolu ile ilgili eğitim programları oluşturulmalı, acilen sertifikalı elemanlar yetiştirilmelidir. Raylı sistemlerde üretimde/işletmede görev alacak kaliteli personel için Üniversitelerimizde Raylı Sistemler bölümleri kurulmalı ve geliştirilmelidir. Bu konuda Anadolu Üniversitesi, Karabük Üniversitesi, Erzincan Üniversitesi gibi üniversitelerimiz bölümler açarak öğrenci yetiştirmeye başlamıştır. Yine Ulusal Test Merkezimiz en kısa sürede tamamlanmalıdır.
YHT kullanımının yaygınlaşması için neler yapılmalı?
YHT kullanımı aslında oldukça yaygın. Ankara-Eskişehir ve Ankara-Konya hattından sonra Ankara-İstanbul hattında da hızlı tren kullanımı da çok yoğun. Yeni yapılmakta olan hatlar ile daha da yaygınlaşacak kullanım tabi. Yukarıda da bahsettiğim gibi, yeni YHT hatlarının yapımı hızla devam ediyor. Hedef 2023 yılına kadar 3500 km YHT ve 8500 km hızlı tren hattını tamamlamak. Böylece, hem ekonomik, hem güvenli hem de çevreci olan hızlı trenlerin kullanımı hızla yaygınlaşacaktır.
2018`de hayata geçmesi planlanan Milli Tren projesi ile ilgili süreç ve önemi hakkında neler söylersiniz?
2013 yılının son aylarında dönemin Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanı Binali Yıldırım, milli tren projesini açıkladı biliyorsunuz. Milli trenlerin yapımında TCDD’nin bağlı ortaklıkları görev alacak. Yüksek hızlı tren yapımını TÜLOMSAŞ, elektrikli ve dizel tren setlerini TÜVASAŞ, gelişmiş yük vagonlarını ise TÜDEMSAŞ’ın yapacağı açıklandı. Projede Üniversiteler, Aselsan ve 153 özel sektör şirketi çözüm ortağı olarak yer alacak. Ar-Ge kısmında ise TÜBİTAK ile birlikte çalışılacak.
Şu anki teknolojimiz ile tamamen yerli bir tren üretmemiz tabi ki mümkün görünmüyor. Üretebildiğimiz komponentler var, henüz üretemediğimiz ileri teknoloji gerektiren komponentler var. Üretemediğimiz bazı komponentler ile ilgili olarak, örneğin ASELSAN önemli çalışmalar başlattı: Ulaşım, Güvenlik, Enerji ve Otomasyon Sistemleri Sektör Başkanlığı adı altında bir birim kurarak Raylı Sistemler için üretim yapmayı planlıyor. Hafif raylı araçlar için çekiş sistemleri, metro araçları için çekiş ve güç sistemleri, metro aracı kontrol ve yönetim sistemleri, tren kontrol ve yönetim sistemleri, raylı araç sinyalizasyon ve kontrol sistemleri için çalışmalarına başladı. Yine bu konularda yıllardır çalışan, uluslararası standartlarda üretim yapan ve bu konuda yatırımlarını her geçen gün arttıran Savronik ve Medel gibi firmalar sinyalizasyon ve enerji kontrol sistemleri üzerinde çalışıyor.
Biliyorsunuz; Durmazlar ilk yerli tramvayımız İpekböceği’ni geçen yıl tamamladı, uluslararası standartlara uygun, homologasyonu yapılmış bir araç, Bursa’da hatta çalışıyor. Bunun yanı sıra Durmazlar, INNOTRANS 2014’de Green City isimli LRV aracının da tanıtımını yaptı. İstanbul Ulaşım A.Ş`nin yerli olarak ürettiği ve yine INNOTRANS 2014’de sergilediği İstanbul isimli tramvay büyük ilgi gördü. Bozankaya, Kayseri ihalesinde 30 adet tramvay alımını kazandı. Araç üretimine başladı. Yani kısaca, aslında hiç de yabana atılmayacak çalışmalar var.Ancak şu aşamada tamamen yerli bir araç yaparız dememiz pek mümkün görünmüyor..Raylı Sistemlerde Uluslararası arenada kendini kanıtlamış, komponent üreten firmalar ile yapılacak anlaşmalar, teknoloji transferleri, ortaklıklar ile bazı komponentlerin Türkiye’de üretilmesi sağlanabilir.
Aşağıdaki tabloda, raylı sistemler için üretilecek bir araçta kullanılacak ekipmanların ve hizmetlerin % değerlerini görebilirsiniz.
Raylı sistemlerin gelişimi ve kullanımının artışı lojistik gibi farklı sektörlerin gelişimi ile de doğru orantılı. Bu konuda ortak ne gibi çalışmalar yapılıyor?
Bugün itibariyle 28 Avrupa Birliği ülkesinde demiryolu tren işletmeciliği, kamu ve özel sektör tarafından serbest rekabet kuralları içinde yürütülmektedir. “Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Kanunu” ile ‘’tek modlu taşımacılık’’
ve ‘’taşıma türleri arasındaki kıyasıya rekabet anlayışından’’, taşıma türleri arasında işbirliğine gidilmesi anlayışına giden yeni bir süreci başlatmıştır.
Taşımacılık türleri arasında rekabet yerine işbirliği olmalı, Kombine Taşımacılık Sistemini geliştirecek yasal ve idari düzenlemeler acilen yapılmalıdır. Demiryolu Kanunu kapsamında yapılması gereken ikincil düzenlemeler hızla sonuçlandırılmalı, özel sektörün bir an önce kendi lokomotif, vagon ve personeli ile tren işletmeciliğinin önü açılmalıdır
Türkiye’nin 2023 yılı vizyonunda öngörülen 500 milyar dolar ihracatına ulaşmanın ve dünyanın gelişmiş 10 ülkesi arasına girmenin yolu, küresel rekabet edebilirliğini sağlayacak maliyetlerle olacaktır. Bu da taşıma maliyetlerini en düşük seviyeye indirebilecek “demiryolu taşımacılığı”nın ana eksen olduğu taşıma sistemleri ile mümkün olabilecektir. Yük taşımalarında taşımanın ana ekseni demiryolu, denizyolu ve içsuyolu olacaktır.Demiryolu bağlantılı limanlar ile yükler kombine taşımacılıkla en ekonomik şekilde taşınmalıdır ve çok modlu taşımacılık sistemleri geliştirilmelidir.
Sizlerin de bildiği gibi TOBB öncülüğünde oda, borsa, organize sanayi bölgesi ve Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği (UTİKAD) iştiraki ile kurulan BALO, uluslararası lojistik sektörüne demiryolu ağırlıklı intermodal taşımacılık hizmeti veriyor. Şu anda Avrupa`da ticaretin yoğun olduğu 4 bölgeye haftanın 3 günü blok tren seferleri düzenleyen BALO, bu rakamı 2015 yılında 5 güne çıkarmayı hedefliyor. Anadolu’nun yüklerini 4 gün gibi kısa bir sürede Avrupa’ya ulaştıran BALO’ya yurtdışından da talep artıyor.
Bu proje ile Anadolu’nun farklı şehirlerinde üretilen ürünler, lojistik merkezlerinde birleştirilerek blok trenlerle Bandırma’ya getiriliyor. Yükler, buradan konteyner gemilerle Tekirdağ’a, buradan da tarifeli blok trenlerle Avrupa’ya taşınıyor. – Haberortak
