TRABİS ile .tr yönetiminde ne değişti ve neden önemlendi?
TRABİS 14 Eylül 2022’de faaliyete geçerek Türkiye’deki .tr alan adları yönetiminde merkezi, izlenebilir ve şeffaf bir dönemi başlattı. Bu sistemle birlikte alan adı tahsisi, yenileme ve denetim süreçleri Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından daha sıkı kurallar ve elektronik iz kayıtlarıyla yürütülüyor. Sonuç: daha tutarlı veri, hızlı işlem süreleri ve kötüye kullanımın azalması hedefleniyor.
Yasal zemin: Yönetmelik, Tebliğ ve uygulama detayları
5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu ve 7 Kasım 2010 tarihli İnternet Alan Adları Yönetmeliği, alan adları tahsis yetkisini BTK’ye verdi. 10 Haziran 2023’te yapılan tebliğ değişikliğiyle a.tr yapısındaki tahsisler ve öncelik kuralları netleştirildi. Yönetmelik ve tebliğ maddelerine göre:
| Konusu | Getirilen/Belirlenen Husus |
|---|---|
| Yetki | Alan adı tahsisi ve usullerini belirleme yetkisi BTK’de |
| Öncelik | Kamu kurumları ve sermayesinin çoğu kamuya ait kuruluşların mevcut tahsisleri öncelikli |
| Ücretlendirme | Kurul tarafından belirleniyor; gov.tr, edu.tr, tsk.tr, bel.tr, k12.tr ücretsiz |
| Yeni .a.tr tahsisleri | İlk gelen ilk alır ilkesiyle düzenleniyor, Kurul usuller belirliyor |
Nasıl tahsis edilir? Adım adım TRABİS süreç akışı
TRABİS üzerinden bir .tr alan adı almak için tipik adımlar şunlardır:
1. Uygunluk kontrolü: İstenen alt alan adı TRABİS üzerinde sorgulanır ve mevcutlik kontrolü yapılır.
2. Kimlik ve belge doğrulama: Kurumsa alan adları için resmi belgeler, kişi tabanlı adlar için kimlik bilgileri sunulur.
3. Tahsis başvurusu: Başvuru elektronik ortamda yapılır; gerekli belgeler yüklenir.
4. Onay/veri kaydı: BTK veya yetkilendirilmiş birim başvuruyu inceler, onaylandıktan sonra kayıt TRABİS’e işlenir.
5. Yayın/Barındırma: DNS yönlendirmesi yapılır ve site yayına alınır.
Veriler ne diyor? TRABİS sonuçarının somut sayıları
TRABİS devreye girmeden önce ülkemizde yaklaşık 460.000 aktif alan adı vardı. 2022’den sonra yapılan tahsislerle bu sayı 1,3 milyona yükseldi. Kayıt dağılımı şöyledir:
| Uzantı | Aktif Kayıt Sayısı |
|---|---|
| com.tr | 988.743 |
| .tr | 180.062 |
| org.tr | 29.974 |
| net.tr | 27.386 |
Ek olarak mesleki veya yerel uzantılar (.web, .av, .bel, .edu vb.) var. Kayıtların barındırma ülkesi dağılımı ise %81,2 Türkiye, %6 Almanya, %5,3 ABD, %2,1 Fransa, %1,6 Hollanda, %0,9 Kanada, %0,7 İngiltere ve %2,2 diğerleri şeklinde.
Kimler öncelikli? .a.tr tahsislerinde sıra nasıl işliyor?
a.tr yapısında ilk tahsislerde uygulanan kural: öncelikle kamu kurum ve kuruluşları ile sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait kuruluşların yürürlük tarihindeki tahsisli alan adları korunur. Ardından başvuru zamanına göre sıra belirlenir; bu uygulama hem kamunun dijital kimliğini korur hem de çakışmaları azaltır.
Ücretlendirme ve ücretsiz kategoriler
Alan adı ücretleri BTK Kurulu tarafından belirlenir. Ancak kamusal hizmet ve eğitim amaçlı bazı uzantılar ücretsiz tahsis edilir: gov.tr, edu.tr, tsk.tr, bel.tr, k12.tr. Bu, kamu hizmetlerinin dijital erişilebilirliğini desteklemeye yöneliktir.
Uyuşmazlık çözümü: mahkemeye gitmeden nasıl sonuç alırsınız?
TRABİS ve Yönetmelik kapsamında kurulan TR Alan Adları Uyuşmazlık Çözüm Merkezi, alan adı uyuşmazlıklarında hızlı ve uzman bir yol sunar. Alternatif çözüm sağlayıcılar arasında BTİDER, ISTAC (İstanbul Tahkim Merkezi) ve TOBBUYUM gibi kuruluşlar bulunur. Süreç tipik olarak şöyle işler:
1. Başvuru: İddia sahibi UÇM’ye başvurur ve gerekçeleri, delilleri sunar.
2. Müdahil bildirimi: Diğer taraf bilgilendirilir; savunma hakkı verilir.
3. Uzman incelemesi/Arabuluculuk: Hakem veya arabulucu dosyayı inceler, uzlaşma önerir.
4. Karar ve icra: Hakem kararı bağlayıcı olabilir; karar uygulanır veya taraflar mahkemeye gider.
Alternatif çözüm, hem masrafı hem süresel yükü azaltır; özellikle marka ve ticari uyuşmazlıklarda hızlı çözümler sağlar.
Pratik öneriler: Alan adı stratejinizde ne yapmalısınız?
– Kurumsal dijital kimliğinizi erkenden güvence altına alın; kritik uzantıları (com.tr, .tr, org.tr) mümkünse muhafaza edin.
– TRABİS kayıt bilgilerinizi düzenli olarak güncelleyin; yanlış bilgi tahsis iptaline yol açabilir.
– Marka ihlalleri riskine karşı ulusal ve uluslararası tescilleri eş zamanlı yönetin.
– Olası uyuşmazlıklarda UÇM yolunu değerlendirin; mahkeme masrafları ve süreye göre daha hızlı çözümler sunar.
– Kamu ile iş yapan kuruluşlarsanız a.tr öncelik kurallarını göz önünde bulundurun ve gerekli belgeleri hazır tutun.
