AK Parti Grup Başkanvekili Leyla Şahin Usta, çocuk adalet sisteminde köklü değişiklikler öngören 18 maddelik kanun teklifinin detaylarını paylaştı. Teklif; suçun önlenmesi, caydırıcılığın artırılması, toplum güvenliğinin güçlendirilmesi ve çocukların etkin rehabilitasyonu hedefleri çerçevesinde hazırlandı.
Hazırlanan düzenlemeler Meclis Araştırma Komisyonu raporu da dikkate alınarak oluşturuldu. Usta, teklifin ülke ve toplum yararına olmasını dilediğini ifade etti.
Ceza miktarlarında ve uygulama yaşlarında değişiklikler
Teklifin en dikkat çeken yönlerinden biri, ağır suçlarda uygulanan ceza sınırlarının yükseltilmesidir. Türk Ceza Kanunu’nun 31. maddesinde yapılacak değişiklikle 15-18 yaş grubundaki çocuklara verilen hapis cezalarının alt ve üst sınırları artırılıyor. Özellikle kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaştırılmış yaralama gibi suçlarda, hakim takdirine bağlı olarak müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet öngörülebilecek. Ayrıca 12-15 yaş arasındaki çocuklar için de belirli koşullarda daha sınırlı ceza indirimleri uygulanabilmesine imkân tanınacak.
Tekerrür yaşı ve suç örgütlerinin kullanımı
Teklifle tekerrür hükümlerinin uygulanma yaşı 18’den 15’e indiriliyor. Usta, bu değişikliğin özellikle suç örgütlerinin 15-18 yaş grubundaki çocukları kullanmasının önüne geçmeyi ve caydırıcılığı artırmayı hedeflediğini belirtti.
İnfaz düzenlemeleri ve eğitim evleri
Çocuk hükümlülerin infaz sürecinde yeni bir yol izlenecek: Cezaya başlangıç, doğrudan eğitim evleri yerine çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında olacak; iyi halli olanlar ise eğitim evlerine transfer edilebilecek. Ayrıca kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu ticareti ve örgüt kurma fiillerinde 15 yaşına kadar cezaevinde geçirilen günlerin “iki gün sayılması” uygulaması kaldırılarak süreler oldukları gibi değerlendirilecek.
Toplum güvenliğini sağlayacak diğer tedbirler
Teklif, toplumsal güvenliğe yönelik yeni düzenlemeler de içeriyor. Ateşli silahın gerekli özen gösterilmeden korunmaması sonucu silahın çocuğun eline geçmesine neden olanlar hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor. Ayrıca 6136 sayılı Kanun kapsamı dışında kalan kesici, delici ve bereleyici aletlerin çocuklara satılması, çocuklar tarafından satın alınması veya taşınması yasaklanacak ve bu fiillere idari yaptırımlar uygulanacak.
Dil ve yaklaşımda değişiklik: “Adli süreçteki çocuk”
Mevzuattaki terminoloji de yenileniyor. “Suça sürüklenen çocuk” ifadesi yerine “adli süreçteki çocuk” tanımı kullanılacak; böylece masumiyet karinesi ve çocuk odaklı yaklaşım daha güçlü şekilde vurgulanacak.
Koruyucu ve yönlendirici tedbirlerin genişletilmesi
Cezai sorumluluğu bulunmayan çocuklara yönelik yeni yönlendirme tedbirleri teklif kapsamında yer alıyor: sosyal hizmetlere erişim, dijital risklerden korunma, kitap ve kütüphane faaliyetleri, çevre temizliği çalışmaları ve tütün, alkol, uyuşturucu ile davranışsal bağımlılıkla mücadele programları uygulanabilecek. Akıl sağlığı veya bağımlılık nedeniyle kendisi ya da çevresi için ciddi risk oluşturan çocukların tedavi süreçlerini hızlandırmak amacıyla hastaneler ile adli makamlar arasında yeni bir mekanizma kurulacak.
Sosyal inceleme raporu ve kurumsal bilgilendirme
15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında iddianame hazırlanması durumunda sosyal inceleme raporunun zorunlu hale getirilmesi planlanıyor. Ayrıca çocuk hakkında kamu davası açıldığında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı süreçten haberdar edilecek.
Usta, teklifin amaçlarını özetleyerek hem suçla mücadelede caydırıcılığı artırmayı hem de çocukların korunması ve topluma yeniden kazandırılmasını hedeflediklerini ifade etti. TBMM Başkanlığı’na sunulan teklifin bu çerçevede önemli bir adım olduğunu vurguladı.
