Hürmüz Krizi Türkiye’nin Transit Gücünü Öne Çıkarıyor

Hürmüz Krizi Türkiye’nin Transit Gücünü Öne Çıkarıyor - RayHaber
Hürmüz Krizi Türkiye’nin Transit Gücünü Öne Çıkarıyor - RayHaber

Hürmüz Boğazı’nda yaşanan güvenlik sorunları, petrol ve LNG taşımacılığının yanı sıra Asya ile Körfez ülkeleri arasındaki ticaret yollarını da yeniden şekillendiriyor. Deniz taşımacılığında maliyetlerin hızla yükselmesi, Türkiye’yi Avrupa’ya uzanan alternatif kara ve demir yolu güzergâhları açısından yeniden önemli bir konuma taşıyor.

Pakistan ile Katar arasında gerçekleştirilen son temaslarda, Orta Doğu ve Orta Asya üzerinden Türkiye’ye, Türkiye’den de Avrupa pazarlarına ulaşabilecek yeni transit seçenekleri değerlendirildi. Henüz üzerinde anlaşılmış kesin bir güzergâh bulunmazken, Hürmüz’deki sıkışıklık daha önce maliyet nedeniyle ikinci planda kalan alternatif ulaşım koridorlarının önemini artırıyor.

Hürmüz’de Gemi Trafiği Sert Biçimde Düştü

Hürmüz Boğazı, küresel enerji ve mal ticaretinin en kritik geçiş noktaları arasında yer alıyor. Ancak bölgede devam eden savaş ve güvenlik riskleri nedeniyle ticari gemilerin boğazdan geçişlerinde ciddi düşüş yaşanıyor.

10 Eylül’de Hürmüz Boğazı’ndan geçen emtia gemilerinin sayısı yalnızca 7 olarak kaydedildi. Savaş öncesinde ise boğazdan günlük ortalama yaklaşık 125 gemi geçiyordu.

Geçişlerin son günlerde yeniden tek haneli seviyelere gerilemesi, Körfez ülkeleri ile Güney Asya arasındaki ticarette sigorta, navlun ve teslimat risklerinin yükselmesine yol açıyor.

Hürmüz’deki sorun özellikle Katar ve Pakistan arasındaki ticaret açısından kritik önem taşıyor. Dünyanın önde gelen LNG ihracatçılarından Katar, Pakistan’ın enerji tedarikinde önemli bir konumda bulunuyor. Pakistan ise Katar’a et, pirinç, soğan, patates ve farklı tarım ürünleri gönderiyor.

Bu nedenle boğazdaki her yeni aksama, iki ülke arasındaki enerji ve gıda ticaretini aynı anda etkileyebiliyor.

Soğutmalı Konteyner Maliyeti 8 Bin Doları Aştı

Hürmüz’deki güvenlik krizinin ticarete etkisi, özellikle deniz taşımacılığı maliyetlerinde belirgin hale geldi.

Pakistanlı ihracatçıların aktardığı bilgilere göre, Körfez ülkelerine gönderilen 40 feetlik soğutmalı bir konteynerin taşıma maliyeti geçen yıl 1.000-1.400 dolar seviyesindeyken, bu yıl 8.000-8.500 dolara kadar yükseldi.

Böylece bazı ürün gruplarında yalnızca deniz taşımacılığı maliyetinin altı katın üzerinde arttığı görülüyor.

Yaş meyve ve sebze gibi hızlı teslimat gerektiren ürünlerde yükselen maliyetlerin etkisi daha ağır hissediliyor. Pakistan’ın Körfez bölgesine gerçekleştirdiği mango ihracatının, yaşanan taşımacılık sorunları nedeniyle yaklaşık yüzde 50 gerilediği belirtiliyor.

Maliyet artışı yalnızca navlun fiyatlarıyla sınırlı kalmıyor. Savaş riski primlerinin ve kargo sigortalarının yükselmesi de Körfez üzerinden gerçekleştirilen ticaretin toplam faturasını artırıyor.

Deniz taşımacılığının pahalılaşması ve teslimat sürelerinin öngörülemez hale gelmesi, ihracatçıların kara ve demir yolu taşımacılığı gibi alternatiflere yönelmesini hızlandırıyor.

Pakistan Ve Katar’dan Türkiye Üzerinden Avrupa Arayışı

Alternatif güzergâh arayışlarında Türkiye’nin coğrafi konumu öne çıkıyor.

Pakistan Ticaret Bakanı Jam Kamal Khan ile Katar Dış Ticaret İşlerinden Sorumlu Devlet Bakanı Ahmad bin Mohammad Al Sayed’in Hong Kong’da düzenlenen Kuşak ve Yol Zirvesi kapsamında gerçekleştirdiği görüşmede, bölgesel bağlantıların geliştirilmesi gündeme geldi.

Görüşmeler sırasında Pakistan ve Katar’ın Orta Doğu ve Orta Asya üzerinden Türkiye’ye, ardından Avrupa’ya bağlanmasını sağlayabilecek yeni transit ve ticaret seçenekleri değerlendirildi.

Taraflar henüz oluşturulması planlanan güzergâhın hangi ülkelerden geçeceğini, kara yolu ve demir yolu taşımacılığından hangisinin ağırlık kazanacağını veya ihtiyaç duyulacak yatırım miktarını açıklamadı.

Buna karşın Türkiye’nin görüşmelerde Avrupa’ya açılan bir geçiş noktası olarak gündeme gelmesi dikkat çekti.

Pakistan’ın daha önce Türkiye ile üzerinde durduğu İslamabad-Tahran-İstanbul yük treni projesi de bu arayış açısından önemli bir altyapı seçeneği sunuyor. İki ülke temmuz ayında hattın yeniden işletilmesi ve kalıcı bir ticaret koridoruna dönüştürülmesi konusunda prensipte anlaşmıştı.

Söz konusu hat, Güney Asya’dan İran üzerinden Türkiye’ye, buradan da Avrupa pazarlarına ulaşabilecek kara bağlantısının önemli unsurlarından biri olarak değerlendiriliyor.

Hürmüz’deki Sıkışıklık Türkiye’yi Öne Çıkarabilir

Hürmüz Boğazı’ndaki güvenlik krizinin uzun sürmesi, küresel ticaret şirketlerinin yalnızca alternatif deniz güzergâhlarına değil, farklı taşıma modellerine de yönelmesine neden olabilir.

Türkiye bu tabloda yalnızca bir nihai pazar olarak değil, Asya ile Avrupa arasında transit taşımacılığın merkezlerinden biri olabilecek ülke olarak öne çıkıyor.

Orta Asya üzerinden ilerleyen kara ve demir yolu bağlantıları, İran üzerinden Türkiye’ye ulaşan mevcut hatlar ve Türkiye’nin Avrupa ile sahip olduğu gelişmiş lojistik altyapı birlikte değerlendirildiğinde, alternatif koridorların ekonomik değeri giderek artıyor.

Ancak Pakistan ve Katar arasındaki görüşmeler henüz planlama aşamasında bulunuyor. Kalıcı bir ticaret koridorunun oluşturulabilmesi için sınır geçişleri, gümrük işlemleri, demir yolu kapasitesi, transit ücretleri ve güvenlik koşullarının birlikte ele alınması gerekiyor.

Buna rağmen Hürmüz Boğazı’ndaki günlük gemi trafiğinin savaş öncesindeki seviyelerin çok altında seyretmesi ve konteyner taşıma maliyetlerinin birkaç kat yükselmesi, alternatif güzergâhların yalnızca uzun vadeli altyapı projeleri olarak değerlendirilmesini zorlaştırıyor.

Kriz uzadıkça Türkiye üzerinden Avrupa’ya ulaşan kara ve demir yolu bağlantılarının Körfez ülkeleri ile Güney Asya arasındaki ticaret açısından stratejik ve ekonomik değerinin daha da yükselmesi bekleniyor.