ABD’de hava trafik kontrol iletişim sistemlerinde yaşanan ve yaklaşık 5 saat süren arızanın, tek bir yönlendirici cihazdan kaynaklanmış olabileceği belirtildi. Cuma gününden bu yana 20 binden fazla uçuşu etkileyen kesinti, ülkenin eskiyen havacılık altyapısını ve modernizasyon çalışmalarındaki aksaklıkları yeniden gündeme taşıdı.
Reuters’ın hükümet yetkililerine dayandırdığı habere göre, ABD Federal Havacılık İdaresinin (FAA) iletişim sisteminde meydana gelen arızanın, savunma ve teknoloji şirketi L3Harris tarafından kurulan bir yönlendiriciyle bağlantılı olabileceği değerlendiriliyor.
Uçuşların ülke genelinde geçici olarak durdurulmasına neden olan sorunun kesin kaynağı henüz belirlenemedi. Yetkililer, eskiyen iletişim altyapısının yenilenmemesi halinde benzer kesintilerin yeniden yaşanabileceği uyarısında bulundu.
20 Binden Fazla Uçuşta Aksama Yaşandı
Cuma günü başlayan teknik arıza, FAA’nın ülke genelindeki 22 hava trafik kontrol merkezinin 17’sinde iletişim sistemlerinin aşırı yüklenmesine yol açtı. Sorunun kaynağı belirlenemeyince kurum, ülke genelinde uçuşların geçici olarak durdurulmasına karar verdi.
Hafta sonu seyahat yoğunluğunun başladığı döneme denk gelen kesinti yaklaşık 5 saat sürdü ve 20 binden fazla uçuşu etkiledi.
FAA, iletişim sistemlerinin tamamen devre dışı kalmadığını ancak hava trafik kontrol merkezlerindeki veri akışında istikrarsızlık yaşandığını açıkladı.
Tek Bir Yönlendirici Sistemi Nasıl Etkiledi?
ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, arızanın L3Harris’in yürüttüğü rutin bakım çalışmaları sırasında ortaya çıktığını bildirdi. Şirketin, en az bir uzak tesiste eski bakır kabloları fiber optik hatlarla değiştirmek üzere çalışma yaptığı belirtildi.
Reuters’a konuşan yetkililer, Arkansas ve Teksas eyaletlerinde kurulan yönlendiricilerde sorun yaşanmış olabileceğini aktardı.
Duffy’nin açıklamasına göre yeni yönlendiriciler, her 4 ila 5 saniyede bir diğer cihazlara 1000’den fazla bağlantı isteği gönderdi. Bu yoğun trafik, sistemin aşırı yüklenmesine neden oldu.
Arıza nedeniyle FAA tesislerinde uçaklarla kurulan iletişim ve radar verilerinin aktarımı olumsuz etkilendi. Duffy, sorunun kurulum hatasından, kullanıcı hatasından ya da kusurlu bir cihazdan kaynaklanıp kaynaklanmadığının henüz netleşmediğini ifade etti.
Yaklaşık 25 Yıllık Cihazlar Kullanılıyor
Kesintinin ardından ABD’nin hava trafik kontrol altyapısındaki teknolojik eskime yeniden tartışmaya açıldı. Ulaştırma Bakanı Duffy, değiştirilmeye çalışılan yönlendiricilerin yaklaşık 25 yıllık olduğunu ve 2006 yılında yenilenmelerinin planlandığını açıkladı.
FAA’nın eski bakır kablo sisteminin bakımına her yıl yaklaşık 1 milyar dolar harcadığı belirtildi.
Kamu kurumlarının büyük bölümünde analog sistemlerden dijital teknolojilere, bakır kablolardan fiber optik altyapıya geçildiğine dikkat çeken Duffy, hava trafik kontrol sistemlerinin de modernize edilmesi gerektiğini vurguladı.
L3Harris ise yaptığı açıklamada, 13 Kasım’da ülke genelinde uçuşların durdurulmasına neden olan olayı ciddiyetle ele aldıklarını ve FAA’nın soruşturmasına destek verdiklerini bildirdi. Şirket, bakır kablolardan fiber optik sisteme geçiş çalışmalarının yüzde 70’inden fazlasını tamamladığını duyurdu.
2023’te De Benzer Bir Kriz Yaşanmıştı
ABD havacılık sisteminde teknik sorunların ülke genelinde uçuşları aksatması ilk kez yaşanmıyor. 2023 yılında bir kamu yüklenicisinin dosyaları yanlışlıkla silmesi sonucunda FAA sisteminde büyük çaplı bir arıza meydana gelmişti.
Yaklaşık 90 dakika süren kesintiden 11 bin uçuş etkilenmiş, ABD’de 11 Eylül 2001 saldırılarından bu yana ilk kez ülke genelinde uçuşlar durdurulmuştu.
Son yıllarda fiber optik kabloların yanlışlıkla kesilmesi, dosyaların silinmesi ve eriyen bir bileşenin yoğun kimyasal kokuya neden olması gibi olaylar da hava trafik kontrol sistemlerinde aksamalara yol açtı.
Eylül ayında Philadelphia’daki bir hava trafik kontrol tesisinde yaşanan devre arızası ile New Jersey’de inşaat ekiplerinin fiber optik kabloyu yanlışlıkla kesmesi nedeniyle ABD’nin kuzeydoğusunda binlerce uçuş gecikmiş veya iptal edilmişti.
Milyarlarca Dolarlık Yatırıma Rağmen Eski Teknoloji Sorunu
ABD Kongresi, hava trafik kontrol ve iletişim altyapısının yenilenmesi için FAA’ya 12,5 milyar dolar kaynak sağladı. Ulaştırma Bakanı Duffy ise hava trafik kontrol sistemleri ve havalimanlarının modernizasyonu amacıyla 50 milyar dolarlık ek kaynak talep etti.
Buna rağmen FAA’nın bazı kritik sistemlerde onlarca yıllık teknolojileri kullanmayı sürdürdüğü ortaya çıktı.
Kurum, geçen hafta yaptığı açıklamada, 400’den fazla hava trafik kontrol tesisinde hava durumu ve diğer kritik bilgilerin aktarılmasında kullanılan eski disketlerin 2028 yılı sonuna kadar değiştirileceğini bildirdi.
FAA’nın onlarca yıllık Compaq bilgisayarları kullanmaya devam ettiği ve bazı yedek parçaları eBay üzerinden temin ettiği de belirtildi. Hava trafik kontrolörlerinin uçuş bilgilerini takip etmek için kullandığı kâğıt şeritlerin kaldırılmasına yönelik çalışmaların ise henüz tamamlanmadığı aktarıldı.
2022 yılında başlatılan dijital dönüşüm sürecinin, 49 büyük havalimanında en erken 2028 yılında tamamlanması bekleniyor.
Son kesinti, ABD’nin hava trafik kontrol altyapısının yenilenmesine duyulan ihtiyacı bir kez daha gündeme getirirken yetkililer, bakım ve modernizasyon çalışmalarının takviminin de yeniden değerlendirileceğini açıkladı.
