Fransa’dan Google ve Meta’ya Haber Telifi Düzenlemesi

Fransa'da dijital platformların haber telifi düzenlemesi için hazırlanan temsili manşet görseli

Fransa, Google ve Meta gibi dijital platformlarla basın kuruluşları arasındaki haber içeriklerinin kullanımına ilişkin ücret anlaşmazlıklarını çözmeyi amaçlayan düzenlemede önemli bir aşamayı geride bıraktı. Ulusal Meclis ve Senato tarafından kabul edilen metin, teknoloji şirketlerine veri paylaşımı yükümlülüğü getirirken uyuşmazlıklarda düzenleyici kurum Arcom’a müdahale yetkisi tanıyor. Kurallara aykırılık halinde platformların dünya genelindeki yıllık cirolarının yüzde 1’ine kadar para cezası uygulanabilecek.

Fransa’da basın yayıncılarının dijital platformlardan gelir elde etmesine yönelik tartışmalar, 2019 tarihli Avrupa Birliği telif hakları direktifinin ardından yeni bir boyuta taşındı. Bu direktif temelinde oluşturulan komşu haklar sistemi, dijital platformların gazetecilik içeriklerinden ekonomik değer elde etmeleri durumunda yayıncılarla adil ücret konusunda müzakere etmelerini öngörüyor. Son düzenleme ise mevcut hakkın kâğıt üzerinde kalmaması için bilgiye erişim ve uyuşmazlık çözümünü güçlendirmeyi hedefliyor.

Google ve Meta için yeni şeffaflık yükümlülüğü

Fransız parlamenterlerin kabul ettiği metinde, haber ajansları ve yayıncıların ücret görüşmelerini sağlıklı yürütmesini sağlayacak veri paylaşımı temel başlıklardan biri oldu. Platformların haber içeriklerinin kullanımı ve bu kullanımdan elde edilen ekonomik fayda hakkında ücretin hesaplanmasına yarayacak bilgileri sağlaması gerekiyor.

Platformun gerekli bilgileri 30 gün içinde iletmemesi halinde yayıncılar Fransa Görsel-İşitsel ve Dijital İletişim Düzenleme Kurumu Arcom’a başvurabilecek. Kurumun uyarı ve yaptırım mekanizmaları yoluyla bilgi paylaşımını sağlaması amaçlanıyor. Düzenleme, yayıncılarla platformlar arasındaki müzakerelerde pazarlık gücü dengesizliğini azaltmayı hedefliyor.

Anlaşmazlık halinde Arcom ücret belirleyebilecek

Yeni çerçevenin en önemli yönlerinden biri, tarafların anlaşamaması halinde Arcom’a ücretin belirlenmesinde rol verilmesi. Böylece yalnızca platformlarla doğrudan anlaşma yapabilen yayıncıların değil, daha küçük ve orta ölçekli medya kuruluşlarının da haklarını takip edebilmeleri amaçlanıyor.

Kurallara uymayan dijital platformlara, gerekli prosedürler işletildikten sonra dünya çapındaki yıllık cirolarının yüzde 1’ine varan yaptırım uygulanabilmesi öngörülüyor. Bu oran otomatik olarak her platformdan kesilecek bir payı değil, ihlal durumunda uygulanabilecek azami idari ceza sınırını ifade ediyor.

Fransa’da haber telifi tartışması yıllardır sürüyor

Fransa, Avrupa Birliği’nin 2019 tarihli düzenlemesini ulusal hukuka erken aktaran ülkelerden biri. Bununla birlikte büyük teknoloji şirketleriyle medya kuruluşları arasındaki ücret ve veri paylaşımı görüşmelerinde uzun süredir anlaşmazlıklar yaşanıyor.

Google, geçmiş yıllarda Fransız basın kuruluşlarıyla çeşitli lisans ve komşu hak anlaşmaları imzaladı. Fransa Rekabet Kurumu ise şirketin yükümlülükleriyle bağlantılı olarak 2021’de 500 milyon avro, 2024’te de 250 milyon avro tutarında yaptırım kararları aldı. Bu cezaların tüm dijital platformlara uygulanan yeni yüzde 1 sınırının örneği olmadığını belirtmek gerekiyor; farklı hukuki süreçlere dayanıyorlar.

Meta ile yayıncı temsilcileri arasındaki müzakerelerde de şeffaflık ve ücretlendirme başlıkları tartışma konusu. Fransa’da yayıncı örgütleri, yeni düzenlemenin özellikle yeterli kullanım verisine ulaşmadan yürütülen görüşmeleri daha dengeli hale getireceğini savunuyor.

Türkiye de dijital haber telifi modeli üzerinde çalışıyor

Fransa’nın attığı adımlar, Türkiye’de dijital platformların haber içeriklerinden elde ettiği ekonomik değerin basın kuruluşlarıyla paylaşılması yönündeki tartışmaları da gündeme getiriyor. TBMM Dijital Mecralar Komisyonu Başkanı Nazım Elmas, bu alanda bir ücretlendirme ve paylaşım modeli üzerinde çalışıldığını açıkladı.

Elmas’ın aktardığı hazırlıklarda Basın İlan Kurumu, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, İletişim Başkanlığı, Rekabet Kurumu ve basın kuruluşlarının rol alabileceği bir yapı üzerinde duruluyor. Ancak modelin nihai kapsamı, ücret hesaplama yöntemi, kimlerin yararlanabileceği ve hukuki dayanağı henüz kesinleşmiş değil.

Dünya genelinde Fransa, Kanada ve Avustralya gibi ülkelerde geliştirilen farklı modellerin ortak sorusu ise aynı: Haber üretiminin maliyetini üstlenen medya kuruluşları, dijital platformların bu içeriklerden yarattığı ekonomik değerden hangi koşullarda pay almalı? Fransa’daki yeni düzenlemenin uygulanması, bu soruya verilecek yanıtların şekillenmesinde yakından izlenecek.