İstanbulun asma bahçeleri : Tipik olduğu kadar kibardır ya, Şehir Hatları vapurlarından atılan simitlerin peşindeki martılar ve uzaktan Haydarpaşa’sı görünen Boğaz…
İstanbul’un kartpostallardaki hali, belki de kaybolacak diye korktuğumuz değerleri… Bu imgeler kulağa çok turistik geliyor değil mi? Ekmek kavgasına düşmüş İstanbulluların her gün gördüğü manzaraya ait olmadıkları belli.
Doğrudur, son beş yılda İstanbul’un gerçeği bunlar değil. Peki, nedir? Tabii ki Metrobüs. Hatta öyle bir gerçeğidir ki, aylardır vapura binememiş ve hatta vapur görememiş, iş çıkışı Metrobüs’te oturacak yer bulmak için strateji geliştiren binlerce İstanbullu bulursunuz, Zincirlikuyu’da.
Hayatı Beylikdüzü ile Söğütlüçeşme arasında geçenlerin sıkıntıları az değil. Beraberce çözümleri bulmak için “gerçek” sorunları göstermek ve çözüldüğüne şahit olmak istiyoruz. Ayrıca objektif olduğumuzu bilmenizi istirham ederiz. Daha modern ve insani bir ulaşım sunan Marmaray’ı gazetenizin bu sayfalarında az övmedik ve hâlâ övüyoruz. Her ne kadar istasyonlarının tasarım açısından değerli olduğunu söyleyemesek bile her şeye rağmen mükemmele yakın bir ulaşım aracıdır. Belki ileride yarışmalar açılır ve Marmaray’ın istasyonlarının da tasarlanmış kimliğe sahip olması sağlanır.
Marmaray’a göre Metrobüs kötü bir çözümdür. Fakat İstanbul’un ulaşımı kötünün de kötüsüyken, Metrobüs, ilaç gibi gelmiştir. Şu an için yerine geçecek ucuz ve verimli bir alternatifi yok gibidir. Şok geçiren birine tokat atıp bir nebze olsun kendisine gelmesini sağlamaya benziyor. Mecbur kalınmazsa kimseye tokat atılmaz değil mi?
Metrobüs’te tesadüfen karşılaştığınız bir İngiliz ya da Fransız turist çiftine balık istifi şeklinde seyahat etmenin, İstanbul için çözümlerin en iyisi olduğunu nasıl anlatacaksınız peki? Çin’de görevlilerin her sabah metro vagonunun kapıları kapansın diye elleri ve dizleriyle dışarıda çeşitli organları kalmış yolcuları ittiklerini, Tokyo’nun daha kalabalık olduğunu ya da Hindistan’da bir kamyona 200 kişinin bindiğini mi örneklemeklisiniz? Çare yok, İstanbul’u anlatan turist kitaplarında Metrobüs’ün sabah ve iş çıkışı turistlere uygun olmadığı şeklinde bir ibare geçmelidir.
İşbu yazının konusu, ne Marmaray, ne Metrobüs ne de üçüncü kez seçilen belediye başkanımızın kullandığı “Dr. Mimar” unvanına rağmen, nasıl iki yılda mimarlık fakültesinden mezun olabildiği ya da yüksek lisansından hiç bahsedilmediği değildir. Asıl konumuz Metrobüs’ün çalıştığı çevreyolunun kenarlarındaki asma bahçelerdir. Belediyemiz ve başkanımız adına sizi temin ederiz ki o çiçekler “gerçek”. Metrobüs’te yolcular arasında ritüel olan “gerçek mi, plastik mi” beylik sorgusu, yolculuğun sıkıcılığını bir nebze de olsa azaltmaktadır. Okuyucuları semiyotik (göstergebilim) açıdan yormak gereksiz o yüzden pek akademik bilgi vermeden sorularımızı soralım. Bu çiçekler plastik olsa ne fark eder? Veya niye plastik değil? Belki su harcanmadığından ve bakım yapmaya gerek kalmadığından daha çevreci sayılabilirler plastik olsalar. Söz konusu dikey çiçekleri koklamak, dokunmak ve gerçek bir çiçek olmalarının getirdiği hoşluğu hissetmek, o uzaklıktan neredeyse imkânsızdır. Belirli bir hızla en yakın 20-30 metre uzağından vızır vızır geçiyorsunuz çünkü. Otoyoldaki karbondioksit değeri o kadar fazla ki, havayı o ufak çiçeklerin temizlemesi de mümkün değil. Bir de nedir o “şekil” kaygıları? Havalimanına yakın yerlerde uçak şekli… Biraz sonra gerçeğinin üzerinden geçeceğiniz Boğaz Köprüsü tasviriyle “İstanbul” yazısı… Ne güzel, bu sayede hangi şehirde olduğumuzu çiçekler sayesinde karıştırmıyoruz. Bazılarında ise yolcuları genel yetenek testine tabi tutar gibi garip grafik dizileri mevcut. FB Stadı’nın yakınında çiçekler sarı lacivert olsun diye zorlamalar.
Ayrıca sulama sistemi kurulmuş ve boruları da biraz bel vermiş şekilde gri beton üzerine asılı çiçeklerin etrafındalar. Daha fenası, bu çiçekler her gece fütursuzca aydınlatılıyor. Gece vakti çiçeklerin daha estetik olduğunu kim söylediyse artık? Rusya’dan döviz harcayarak gaz ithal ediyor ve yakıyoruz, suyu buharlaştırıyoruz, çıkan buhar, özel türbinleri çeviriyor ve böyle üstün bir verimsizlikle elektrik üretiyoruz. Bize çok pahalıya mal olan ve bağımsız olmamızı etkileyen elektrik üretimini, otoyol kenarında beton duvar üzerinde, tesisat çekilip sulanan şekil şekil çiçekleri gece vakti kendi kendimize göstermek için harcıyoruz.
Buna rağmen biliniz ki, bir halk oylaması yapılsa, Metrobüs yolcusunun bu çiçeklerden memnun olduğu ortaya çıkar. 30 Mart’ta gördük ki İstanbul’un yarısına yakın kısmı durumdan memnun. Hatta bu çiçekler, yönetimdeki partinin ülkeyi yönetme şekline benziyor desek, çiçekler dikey, biz paralel oluruz. Teşbihte hata olursa affediniz. “Pahalı, geçici ve daha hayati sorunlar dururken, şekil peşindeler” benzetmesi gibi.
Sandıktan çıkan sonuç ortadayken eleştiriye karşı sağır olunacaktır ama olsun, biz çiçeklerin asılmasından daha hayati sorunları belgeleyelim. Metrobüs’ün başta Zincirlikuyu İstasyonu olmak üzere tüm duraklarında büyük kullanım sorunları vardır. Daha insani şekilde Metrobüs’e nasıl inilip binileceğini çözmek gerekiyor. En basiti, oturarak yolculuk etmek isteyenlerle, ayakta gitmeye razı olan yolcuların karışmadan binip inmesi sağlanmalı ki, kimse birbirini itip kakmasın. Ne kadar varsa artık, tüm paramız, tüm emeğimiz ve zamanımız, güvenli ve kurallı bir şekilde iniş-binişe imkân sağlayacak adam gibi durakların oluşturulmasına harcanmalıdır. Topkapı civarında Metrobüs yolundan geçerken, tepenizdeki çelik yuvarlak nedir merak ettiniz mi? Bu, otobüslerin dönmesi için platform. Milyon dolarlık metrobüsü o daracık platformdan döndürmek çok zordu ve çok kaza oldu. “Ucube” platform hâlâ kullanılmaz durumda ve yıkılması, en az yapılması kadar maliyetli. Bu yanlışın hesabını kim verecek ya da verdi ki, çiçekler için harcananların hesabını soruyoruz.
Otoyol kenarında sık yapraklı, gürültüyü perdeleyen, havayı temizlemekte daha etkin ve bakımı ucuz bitkiler kullanılır. Tamam, peyzaj önemlidir, özenli bir otoyol kenarı görmek herkesin hakkıdır ama bu dikey çiçeklere sınırsız para harcamak bir de kör göze parmak gece aydınlatmak da ne oluyor? Çiçeklere bu kadar anlam yüklemek yerine sanatçılara bu beton duvarlara çalışmalar yaptırılabilir. Bu çalışmalar sayesinde mekânlar kimliklendirilmiş olur. Hatta Metrobüs’te giderken kafayı bir an kaldırdığınızda sanatla iç içe olmasanız dahi özgün detayları belleyip nerede olduğunuzu anlarsınız. Londra’da, Fransa’da, Prag’da durakların kimlikleri var diye onların ulaşım sistemine imrenmek yerine İstanbul’da aynı şeyi hissetsek nasıl olur?
