Koza Han 15. yüzyıl sonlarında II. Bayezid tarafından mimar Abdül ula bin Pulat Şah’a İstanbul’daki eserlerine vakıf olarak Bursa’da yaptırılmış handır.
Hanlar Bölgesi’nde Ulu Cami ile Orhan Cami arasında bulunan yapının avlusunda, altında şadırvanı olan minik bir mescid vardır. Osmanlı devri han ve kervansaray mimarisinde ortasındaki mescid bakımından – eski gelenekleri sürdüren ve bütünlüğünü koruyabilmiş olan bir eserdir. Geçmişte birçok adla almıştır: Yeni Han, Han-ı Cedid, Han-ı Cedid-i Evvel (Pirinç Han’ın yapılmasından sonra), Han-ı Cedid-i Amire, Yeni Kervansaray, Beylik Han, Beylik Kervansaray, Simkeş Han, Sırmakeş Han ve Koza Han”. İpek kozası ticareti bu handa yapıldığından Koza Han adıyla anılır olmuştur. Koza ticareti için Bursa’ya gelen ipek tüccarları konaklama hizmeti veren handa altlı üstlü iki oda tutmuşlar; üstteki odayı ticari işlerini görmek ve konaklamak, alttaki odayı da ticaret mallarını depolamada kullanmışlardır. Han, günümüzde ticarî işlevini korumaktadır.
Mimari özellikleri
Han, kareye yakın dikdörtgen bir avlunun etrafında yer alan iki katlı ana blokla doğusunda ahır ve depoların bulunduğu ikinci bir avlu bölümünden oluşmaktadır. Dış duvar örgüsünde tuğla ve kesme taştan karma teknik kullanılmıştır. Zemin katta 45, alt katta 50 oda olmak üzere 95 oda bulunur. Odaların önünü altta ve üstte bir revak çevrelemektedir[1]. Üst kat revakları ahşap iken son tamirde kâgire dönüştürülmüştür. Revak kemerleri tuğla, üzerleri kubbelidir. Odalar tonozla örtülüdür. Her birinde dışarıya açılan ikişer pencere vardır.
Avlu ortasında, bazı Selçuklu kervansaraylarında olduğu gibi ayrı bir mescid bulunur. Mescid, altında havuzlu şadırvanı olan sekiz kenarlı bir yapıdır; üstü kurşun kaplı bir kubbeyle örtülüdür.
Yapıya kuzeyde yer alan yuvarlak kemerli, taştan yapılmış kabartma burmalarla hareketlendirilmiş, mavi çinîlerle süslü bir kapıdan girilmektedir. Girişin iki yanından birer taş merdiven yukarı kata çıkışı sağlar.
Hayvan ahırı olarak inşa edilen ikinci avlu bölümü “İç Koza Han” olarak adlandırılır. Tek katlı olan bu bölümde günümüzde yeme içme hizmeti verilmektedir.
Tarihçesi
Koza Han’ın inşa kitabesi yoktur fakat İstanbul’da II. Bayezid için inşa edilen büyük cami ve külliyenin Vakıflar Genel Müdürlüğü’ndeki 1505 tarihli vakfiye suretine göre, geliri bu külliyeye vakfedilmiş olan Koza Han’ın yapımı Mart 1490’da başlamış, açılışı 29 Eylül 1491’de yapılmıştır. Ancak vakfiyede adı geçen kervansarayın Koza Han değil yakınındaki Pirinç Han olduğu, Koza Han’ın yerinin çeşitli kimselerden 1490’da satın alındığı ortaya konulmuştur.
1671-1672 ve 1685 yıllarında tamir görmüştür. 1950’lere doğru büyük ölçüde restorasyon geçiren hanın gözleri modern ticarethane merkezleri olmuştur.
(wikipedia)
