İçten yanmalı araçların kalbi konumunda bulunan motorlarda hayati öneme sahip bazı parçalar var. Bu parçalardan birisi de “zamanlama kayışı”, “eksantrik mili kayışı” gibi isimlerle de anılan triger kayışı. Zarar görmesi ya da kopması durumunda motorda telafisi güç arızalar doğurabileceği için triger kayışı, belirli aralıkla kontrol edilmesi gereken ve değiştirilmesi gereken parçalardan birisi. Peki, araçlarımız için böylesine kritik bir önem taşıyan triger kayışı nedir? Triger kayışı ne işe yarar? Gelin triger kayışının özelliklerini ve kopması gibi problemlerle karşılaşıldığında neler yapılması gerektiğini hep birlikte inceleyelim.
Triger Kayışı Nedir?
Krank milinin hareketini eksantrik miline ileterek supapların açılıp kapanmasını sağlayan triger kayışının birçok önemli sorumluluğu bulunur. Bunlardan birisi de motor soğutma sıvısıdır. Triger kayışı, birçok otomobil modelinde devirdaim pompasını hareket ettirerek motor soğutma sıvısının soğutma sistemi içerisinde rahatça ilerlemesini sağlar. Yani hem eksantrik miline hem de devirdaim pompasına, dönmeleri için ihtiyaç duydukları hareketi verir. Bu noktada hareketi aktarırken belli bir düzene göre ilerlediğini unutmamak gerekir.
Krank ve eksantrik mili dişlileri belli hizaya geldikten sonra triger kayışı, bu önemli millerin üzerindeki çentiklere geçirilir. Hangi aralıklara göre takılacağı, yani kayış ile millerin nasıl hizalanacağı üreticilerce belirlenir. Bu hiza doğru ayarlandığında supapların da doğru zamanda açılıp kapanması sağlanmış olur. Son olarak triger kayışları, genellikle kauçuk ve çelik tel/kumaş kuşak malzemeden kompozit bir yapı şeklinde üretilir. Bununla beraber triger kayışlarının kevlar, aramid ve karbon fiber gibi özel ve dayanıklı malzemelerden üretilen yeni nesil versiyonları da mevcut.
Triger Kayışı Koparsa Ne Olur?
Triger kayışı sisteme takılırken belli bir yol izlendiğini yukarıda belirtmiştik. Bu düzenin bozulması motorun hasar görmesine veya düzgün olmayan bir şekilde çalışmasına neden olur. Diğer taraftan kayışın kopması bu düzensizliğin neden olabileceği sonuçların en üst düzeyde gerçekleşmesine neden olur. Motorda çok ciddi masrafa neden olur.
Triger kayışının kopması sonucu;
- Önce bir patırtı olur ardından motor durur
- Supap zamanlaması bozulur
- Zamanlaması bozulan supaplar kapalı olması gerekirken açık kalır
- Açık supaplara pistonlar çarpar
- Pistonların çarpması sonucu supaplar eğilir
- Pistonlar da supapların çarpmasıyla hasar görür
- Silindir kapağı ve yanma odalarında ise kopan ve çarpan parçalardan dolayı zedelenmeler olur
- Supap ve pistonların alakalı olduğu tüm parçalarda kasmadan kaynaklı zorlanmalar meydana gelir
- Zarar gören tüm parçaların değişmesi ve/veya işlem görmesi gerekir
- Kısacası motorun rektefiye işlemi (revizyon) görmesi gerekir
Triger Kayışı Koptuğunda Yapılacaklar
Triger kayışı arıza belirtileri aslında kendisini hemen gösterir. Kopmanın ardından araç çalışmaz. Bu noktada seyir halindeyken triger kayışı koparsa ne olur diye merak edebilirsiniz. Aracınızı hemen sağa park ederseniz kaputu açtığınızda genellikle kayışın uç kısımları ya da kopan kayışın parçalarını görebilirsiniz. Bunun dışında, motordan farklı sesler gelmesi ve egzozdan siyah dumanlar çıkması da genellikle triger kayışında sorun olduğunun habercisidir. Tüm bunlar triger kayışı koparsa nasıl anlaşılır sorusunun yanıtı olsa da koptuğunu anlamanız için arabanızı yakından tanıyor olmanız gerekebilir.
Söz konusu işaretler alınır alınmaz, araç sağa çekilip motor durdurulur ve yol yardım ekiplerine haber verilir. Motor yeniden hareket için zorlanmaz. Böylece, bağlantı parçaları ağır hasarlardan kurtulur. Kısacası aracınız için hayati önem taşıyan triger kayışının bakımını düzenli olarak yapmalı ve kopması durumunda yapılması gerekenler hakkında bilgi sahibi olmalısınız.
Triger Kayışı Ne Zaman Değişir?
Triger kayışı, belirli periyotlarla değişen parçalar arasında yer alır. Triger kayışı değişimi ile aracın kullanım ömrünün uzaması ve motorun sağlıklı kalması sağlanır. Araç sahipleri için kritik önem taşıyan bu iki konu akıllara hemen; “Triger kayışı kaç kilometrede değişir?” veya “Triger kayışı ömrü ne kadardır?” gibi soruları getirir.
Triger kayışının ömrü iki farklı şekilde belirlenir. Bunlar, kullanım süresi ve kullanıldığı mesafedir. Marka ve modeline bağlı olarak değişse de bir triger kayışının kullanım süresi ortalama 3 senedir. Bu süre dolduğunda, belirgin bir hasar görülmese de triger kayışının yenilenmesi gerekir. Pek çok araç sahibinin merak ettiği “Triger kayışı kaç binde değişir?” sorusunun yanıtı ise ortalama 100 bin kilometredir.
Araç kullanıyorsanız hayatınızda en az bir kez “Aracın kayışı koptu!” cümlesini duymuşsunuzdur. Buradaki kayış triger kayışını ifade eder. Özellikle eski araçlarda sıklıkla yaşanan bir problem olan triger kayışı kopması, ciddi sorunlar teşkil eder. Peki, triger kayışı neden kopar?
Triger kayışının kopmasının en büyük sebebi düzenli olarak kontrol edilip değiştirilmemesidir. Bir zincirin halkası gibi görev yapan krank mili, eksantrik mili ve supaplar, triger kayışı zamanla yenilenmeyerek koparsa tüm bu parçalar eş zamanlı olarak hasar görür ve motora geri dönüşü olmayan problemler yaşatır.
