Son devirde bilhassa “ashwagandha” isimli besin desteğiyle ilgili paylaşımlarda bir artış var. Birçok tanınmış isim ve influencer, ashwagandha’nın tasayı azalttığını, hafızayı güçlendirdiğini, kas kütlesini artırdığını ve uyku meselelerini hafiflettiğini belirterek, takipçilerine bu eseri tavsiye ediyor.
Öte yandan ashwagandha’nın beşerler üzerindeki tesirini ölçen 5 araştırmanın meta tahlilinde, bu takviyeyi alan şahısların toplam uyku müddetlerinde 25 dakikaya varan artışlar olduğu tespit edildi. Bu fazla uzun bir mühlet değil. Lakin ashwagandha alan iştirakçiler, uyku verimliliğinde (uyku mühletinin yatakta geçirilen müddete oranı) ve uyku kalitesinde de güzelleşmeler olduğunu belirtti.
Ne var ki uzmanlar uyku bozukluğu yaşayan şahısların sakinleştirici ilaçlara başvurmasının en gerçek yol olmayabileceğini görüşünde. Hakikaten reçeteli sakinleştiriciler aşikâr bir mühlet kullanılabiliyor. Münasebetiyle ashwagandha’nın da uzun vadeli bir tahlil olarak görülmemesi gerekiyor.
Peki bu bitki hakkında neler biliyor, neler bilmiyoruz?
Avurvedik tıp hayli esaslı bir geçmişe sahip. Ashwagandha’nın ilaç olarak kullanımına dair birinci yazılı kaynak ise MÖ 100 yıllarına tarihlenen Çaraka Samhita isimli kitap.
Ashwagandha’nın geçmişteki kullanımlarıyla bugünkü araştırmalar ortasında kıymetli farklar var. Örneğin Avurvedik tıpta ashwagandha üzere bitkilerin, iki hafta üzere kısa müddetlerde ve düşük dozlarda kullanılması tavsiye ediliyor. Dahası bu bitkiler, bugünkü üzere kapsül ya da çiğneme tableti olarak değil, öz su, çay, macun üzere karışımların içine eklenerek tüketiliyor…
Harvard Tıp Okulu’nda bütünleyici tıp üzerine dersler veren Darshan Mehta, The Washington Post’a yaptığı açıklamada, Ayurvedik ideolojiye nazaran tek bir unsurun bir meseleye tahlil olamayacağını belirterek, “Tek bir şeyi alıp tahlil olduğunu düşünmek ve piyasaya sürmek çok Amerikalı ve Avrupa merkezci bir yaklaşım” dedi.
Günümüzde insanların ashwagandha kullanma sebeplerinin başında gerilim ve telaş geliyor. Lakin bu bahisteki araştırmalar hem küçük hem de net olmayan sonuçlar içeriyor.
Örneğin yakın vakitte Avustralya’da 120 şahısla yapılan bir araştırmada, orta yaşlı kullanıcılarda gerilimi ve yorgunluğu azaltma bağlamında ashwagandha ile plasebo ortasında bir fark olmadığı görüldü. Lakin 60 iştirakçiyle yapılan iki ay müddetli bir diğer araştırmada, ashwagandha kullananların dert kıymetlerinde yüzde 40, plasebo kullananların korku kıymetlerinde ise yüzde 24 azalma oldu. Her iki araştırma da tıpkı ashwagandha desteğinin üreticisi tarafından finanse edildi.
Öte yandan ashwaganda’nın içindeki hangi hususun bu tesirleri yaratmış olabileceği de net değil.
Ashwagandha’nın testosteron seviyeleri üzerindeki tesirine ait birkaç çalışma bulunuyor. Öte yandan olağan testosteron seviyesini artırmanın net bir yararı olmadığı üzere, akne, uyku apnesi, prostat büyümesi dahil birçok rski bulunuyor.
Birçok kişi kas kütlesini artırmak için ashwagandha’ya başvuruyor. Çünkü bunun tesirli olabileceğini gösteren birkaç küçük çalışma mevcut. Örneğin 38 erkek üzerinde yapılan bir çalışmada, 12 haftalık ashwagandha desteği kullanımının kuvvet idmanı performansını artırdığı görüldü. Lakin bu araştırma da kelam konusu takviyeyi üreten şirket tarafından finanse edildi.
Sözün kısası hem bu araştırmaların kısıtlı olması hem de ashwagandha’nın testosteron seviyeleri üzerindeki tesirine ait bilgimizin yetersizliği, bu desteklerin beden gelişimi hedefiyle kullanılmasıyla ilgili soru işaretlerine neden oluyor.
Weill Cornell Tıp Okulu’nda bütünleyici sıhhat yöneticisi olarak vazife yapan Chiti Parikh, “Benimm tavsiyem bu bitkiyi sonlu bir mühlet için kullanmak ve akabinde tekrar denetim yaptırmak” dedi.
Yüksek dozda ashwagandha kullanan hastaların mide bulantısı, ishal üzere mide ve bağırsakla alakalı yan tesirler yaşadığı biliniyor. Dahası önemli karaciğer hasarının yüksek dozlarla ilişkilendirildiği olaylar da var. Parikh, “Ashwagandha kelam konusu olduğunda daha fazlası her vakit daha düzgün değildir. Kıymetli olan kişi için gerçek ölçünün belirlenmesidir” dedi.
Mehta ise ashwagandha’nın genel olarak inançlı bir bitki olduğunu lakin destek eserlerindeki bulaşmaların telaş verici olabileceğini belirtti. Örneğin geçmişte birtakım eserlerde ağır metaller tespit edildi. Dahası ashwagandha ile ilgili karaciğer hasarı hadiseleri da kayıtlara geçti. Bu hadiselerin kimileri akut karaciğer yetmezliği nedeniyle hastaneye yatışla sonuçlandı.
Uzmanlar bu şahısların ashwagandha kullanmaması gerektiğini belirtiyor:
1) Gebeler ve bebek emzirenler: Yüksek dozda ashwagandha’nın düşüğe neden olabileceği istikametinde kaygılar mevcut.
2) Öteki sakinleştiriciler kullananlar: Ashwagandha’yı sakinleştirici tesiri olan ilaçlarla karıştırmayın. Şayet ashwagandha’nın kullandığınız ilaçlarla etkileşime girebileceğini düşünüyorsanız hekiminize danışın.
3) İtüzümü ailesindeki bitkilere intoleransınız varsa: Ashwagandha, patlıcan, dolmalık biber, domates üzere sebzelerin de dahil olduğu itüzümü ailesinin bir üyesi. Bu sebzelere intoleransı olan şahısların ashwagandha da kullanmaması gerekiyor. Şayet ashwagandha aldıktan sonra mide bulantısı, karın ağrısı üzere semptomlar yaşıyorsanız, uzak durmanızda yarar var.
Öte yandan ABD Ulusal Sıhhat Enstitüleri, otoimmün ya da tiroit bozuklukları olan şahısların de ashwagandha’dan uzak durmasını tavsiye ediyor. Dahası bu bitkinin tiroit hormon ilaçlarıyla da etkileşime girebileceği düşünülüyor. Son olarak ashwagandha’nın testosteron seviyelerine tesiri nedeniyle prostat kanseri olan bireyler de ashwagandha kullanmamalı.
The Washington Post’ta yayımlanan “Should I take ashwagandha for sleep? Here’s what the science says.” başlıklı yazıdan derlenmiştir.
