Kamu Özel İşbirliği ve Yap-İşlet-Devret Modellerinin Etkisi
Kamu projelerinde önemli bir yere sahip olan Kamu Özel İşbirliği (KÖİ) ve Yap-İşlet-Devret (YİD) modelleri, özellikle havaalanları için yolcu garantileri ve yol, köprü ile tünellerde araç geçiş garantileri ile kendini göstermektedir. Birgün’den Mustafa Bildircin’in haberine göre, Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) bütçesi, YİD projeleri müteahhitlerine yapılacak garanti ödemelerini belirlemek için “Cari Transferler” kalemini kullanmaktadır. 2023 yılında bu kapsamda gerçekleştirilen garanti ödemeleri toplamda 56 milyar 997 milyon TL olarak belirlenmiştir.
2025-2027 dönemine ilişkin gerçekleşme tahminleri ise dikkat çekici bir şekilde artış göstermektedir. Yap-İşlet-Devret projeleri için KGM bütçesinden yapılan garanti ödemeleri, son beş yıl içinde on katın üzerinde bir artışla 2019’da yalnızca 5,1 milyar TL’den 2023 yılı itibarıyla 56,9 milyar TL’ye ulaşmıştır. Ancak, en iyimser beklentilere rağmen bu ödemelerin tahminlerinin ne kadar tutarlı olduğu sorgulanmaktadır. Yeni tahminler, önümüzdeki yıllarda bu artışın süreceğini öngörmektedir ve bu durum kamu maliyesi üzerindeki yükün daha da ağırlaşabileceği anlamına gelmektedir.
- 2025: 94 milyar 963 milyon 149 bin TL
- 2026: 114 milyar 369 milyon 603 bin TL
- 2027: 119 milyar 158 milyon 6 bin TL
Yap-İşlet-Devret projeleri için KGM bütçesinden yapılan garanti ödemeleri, son yıllarda önemli bir artış göstermiştir. 2019 yılında yalnızca 5,1 milyar TL olan bu ödemeler, 2023 yılı itibarıyla 56,9 milyar TL seviyesine ulaşmıştır. Ödemelerin yıllara göre dağılımı ise şu şekildedir:
- 2019: 5,1 milyar TL
- 2020: 10,1 milyar TL
- 2021: 14,2 milyar TL
- 2022: 36,3 milyar TL
- 2023: 56,9 milyar TL
AKP Hükümeti’nin son beş yıl içinde Yap-İşlet-Devret (YİD) modeli kapsamında gerçekleştirdiği ödemelerin on katın üzerinde artış göstermesi, kamu maliyesi açısından ciddi bir endişe kaynağı oluşturmuştur. Yüksek enflasyon sebebiyle artan maliyetler ve araç geçiş garantileri nedeniyle zorunlu ödeme yükümlülükleri, yurttaşların üzerindeki mali yükü hızla artırmaktadır. Bu durum, gelecekte bu garantilerin sürdürülebilirliği ve kamu kaynaklarının etkin kullanımı konusunda kaygılar doğurmakta; kamu bütçesindeki dengelerin ne ölçüde etkileneceği merak edilmektedir. Ekonomik belirsizlikler ve artan enflasyon, kamu maliyesini tehdit ederken, bu yükümlülüklerin sürdürülebilirliği için gerekli adımlar atılmazsa yurttaşların üzerindeki mali yükün daha da artacağı belirtilmektedir.
