Sayıştay’ın 2023 Denetim Raporu’nda Usulsüzlükler
Sayıştay’ın Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan 2023 Denetim Raporu, sondaj hizmet alım ihalelerinde bazı usulsüzlükler tespit edildiğini ortaya koydu. Raporda, “Kamu idaresi tarafından ihale edilen sondaj hizmet alım işlerinde süre uzatımı ve teknik şartname düzenlenmesi konularında mevzuata uygun olmayan işlemler görülmüştür” ifadesine yer verildi.
Raporun detaylarına göre, dini bayramlarda çalışma yapılmaması sebebiyle cezasız süre uzatımı uygulandığına dikkat çekildi. Süre uzatım kararı verilebilmesi için öngörülmezlik kriterinin sağlanması gerektiğini vurgulayan Sayıştay, “Dini bayram günleri öngörülemeyen tarihler olmadığından, ihaleye verilen tekliflerde resmi tatil günlerinin etkisinin dikkate alınması gerektiği ve bu tarihlere ilişkin cezasız süre uzatımı verilmemesi gerektiği” belirtildi.
Hükümler Sözleşmede Yok
Olumsuz hava koşulları (kar, don, şiddetli yağmur, sel) nedeniyle çalışma yapılamaması durumunda, bu günlerin sözleşme süresi sonuna cezasız ek süre olarak eklenmesine dair teknik şartname hükmünün sözleşmelerin “süre uzatımı verilecek haller ve şartları” başlığı altında yer almadığı da tespit edildi. Raporda, “Sözleşmenin ilgili maddesinde süre uzatımına ilişkin detaylı bilgi verilmemesi, ihaleye teklif verme aşamasında isteklileri yanıltabilir” denildi.
Ayrıca, sondaj hizmet alımlarının teknik şartnamesi ile belirlenen sondaj sayısı, derinliği ve konumlarına ilişkin bilgiler ile kabul edilen sondaj sayısı, derinliği ve konumları arasında farklılıklar olduğu da gözlemlendi.
17.8 Milyar TL ‘Garantiye’ Akıtıldı
İktidarın uyguladığı yanlış ekonomi politikaları nedeniyle dövizdeki artış, geçen yıl Hazine garantili borçlar için 17.8 milyar TL kur farkı ödemesi yapılmasına yol açtı. Sayıştay’ın “2023 Yılı Genel Uygunluk Bildirimi Raporu”nda, Hazine garantilerine dair ayrıntılı bilgiler sunuldu. Buna göre, 2024 yılına devreden Hazine garantili borç tutarı 656.4 milyar TL oldu. 2022 yılından devreden Hazine garantili borç 402.4 milyar TL iken, 2023 yılında yapılan giriş işlemleri 348.3 milyar TL olarak gerçekleşti. 2023 yılı içinde yapılan çıkış işlemleri ise 94.3 milyar TL olarak belirlendi. Geçen yıl kur farkı hariç verilen garanti tutarı 96.5 milyar TL oldu. 2023 yılı içinde sağlanan garantili borçlar içerisinde kur farkı tutarı ise 251.5 milyar TL olarak kaydedildi.
Ödeme Dağılımı
Geçen yıl Hazine garantili borçlar kapsamında gerçekleştirilen toplam 94.3 milyar TL’lik ödemenin dağılımı ise şu şekilde gerçekleşti:
- Kreditörlere ödenen garantili borçların toplamı: 75.9 milyar TL
- Hazine tarafından risk hesabından ödenen Hazine garantileri: 357.8 milyon TL
- Hazine garantili borçlar kapsamında kur farkı olarak gerçekleştirilen ödeme: 17.8 milyar TL
Kamu Kaynakları Şirketlere Gidiyor
Kamu özel işbirliği (KÖİ) modeli çerçevesinde gerçekleştirilen yap-işlet-devret projeleri, kamu kaynaklarının büyük ölçüde özel şirketlere akmasına sebep oluyor. Sayıştay’ın Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) denetim raporunda, kurumun mali yapısına ilişkin bilgilerin yanı sıra, geçen yıl Bütçe Yasası ile KGM’ye 118.6 milyar TL ödenek tahsis edildiği belirtiliyor. Kurumun 2022 yılındaki ödeneği 45.1 milyar TL iken, bu rakamda bir önceki yıla göre yüzde 263 oranında bir artış yaşandı. KGM’nin 2023 mali yılı sonu bütçe ödeneği, başlangıç bütçesine yıl içinde eklenen 121.5 milyar TL ile 240.1 milyar TL olarak belirlendi. Bu bütçenin 236.1 milyar TL’si harcandı.
KGM, geçen yıl 56.9 milyar TL cari transfer gerçekleştirdi. Sayıştay’ın raporunda, “2023 yılı bütçe ödenekleri ve gerçekleşmelerine bakıldığında, 2023 yılı ödeneğinden en yüksek payın sermaye giderleri için ayrıldığı, sermaye giderlerini ise cari transferlerin takip ettiği görülmektedir” denildi. Sermaye giderleri kapsamında yapılan 150.2 milyar TL tutarındaki harcamanın 137.3 milyar TL’si gayrimenkul sermaye üretim giderleri için, 12.8 milyar TL’si ise gayrimenkul alımları ve kamulaştırılması için harcandı. Cari transferler kapsamında yapılan 56.9 milyar TL tutarındaki harcamanın 56.8 milyar TL’si yap-işlet-devret projeleri için yapılan garanti ödemelerinden oluşmaktadır. Rapora göre, yol, köprü ve tünel ücretlerinden de 3.9 milyar TL gelir elde edildi.
