Dev Göktaşı ve Dünya’nın Tarihindeki En Büyük Tsunami
Bilim insanları, ilk kez 2014 yılında keşfedilen dev bir göktaşının, Dünya tarihindeki bilinen en büyük tsunamiyi oluşturduğunu ve okyanusların kaynadığını ortaya koydu. Bu göktaşı, genişliği 40-60 km arasında değişen devasa bir cisme işaret ediyor ve üç milyar yıl önce Dünya’ya çarptığı tahmin ediliyor. S2 adı verilen bu göktaşı, 66 milyon yıl önce dinozorları yok eden asteroitin 200 katı büyüklüğünde. Güney Afrika’daki çarpma bölgesinde yapılan incelemeler, büyük asteroid çarpmalarının Dünya’ya sadece yıkım getirmediğini, aynı zamanda erken yaşamın gelişmesine de katkıda bulunduğu yönünde önemli bulgular sağladı.
Yeni araştırmanın başyazarı Harvard Üniversitesi’nden Prof. Nadja Drabon, Dünya’nın oluşumundan sonra uzayda çarpışacak birçok enkaz bulunduğunu hatırlatırken, “Ama şimdi, bu dev çarpışmaların ardından yaşamın gerçekten dirençli olduğunu ve aslında daha da geliştiğini anladık” diyor.
66 milyon yıl önce dinozorların yok olmasına neden olan göktaşı yaklaşık 10 km genişliğindeydi ve neredeyse Everest Dağı’nın yüksekliğine eşdeğerdi. Buna karşın, S2 göktaşı 40-60 km genişliğinde ve kütlesi 50-200 kat daha fazla. Oluşumundan yaklaşık 1,5 milyar yıl sonra, bu göktaşının çarptığı Dünya, bugünkünden çok farklıydı. Yüzeyinin büyük kısmı okyanuslarla kaplıydı ve sadece birkaç kıta denizden yükselmiş durumdaydı. Tek hücreli mikroorganizmalardan ibaret olan yaşam ise oldukça basit formlardan oluşuyordu.
- Dinozorları yok eden asteroit insana nasıl yaradı?
- 66 milyon yıl önce dinozorlar ve diğer canlıların yüzde 75’i nasıl yok oldu?
Barberton Greenstone Belt’in doğusundaki çarpma alanı, Dünya’daki en eski meteor çarpması kalıntılarını barındırıyor. Prof. Drabon ve ekibi, bu bölgeye üç kez giderek çarpışmadan geriye kalan küçük kaya parçalarını aradı. Topladıkları yüzlerce kilogram kaya parçası, analiz için laboratuvara gönderildi. Ekip, S2 göktaşı Dünya’ya çarptığında neler olabileceğine dair şu öngörülerde bulunuyor: Göktaşı, 500 km’lik dev bir krater açmış ve inanılmaz hızlarla fırlayan kayaları toz haline getirerek, dünyanın etrafında dönen bir bulut oluşturmuştu. Prof. Drabon bu çarpıcı manzarayı, “Bir yağmur bulutu düşünün, ama su damlacıkları yerine, gökyüzünden yağan erimiş kaya damlacıkları gibi” şeklinde tarif ediyor.
Çarpmanın etkisiyle dev bir tsunami ortaya çıkmış, deniz tabanını parçalayarak kıyı şeritlerini su altında bırakmıştı. Bu devasa enerji, okyanusları kaynatarak onca metre suyun buharlaşmasına neden olmuş ve ayrıca hava sıcaklığını 100°C’ye kadar artırmıştı. Gökyüzü toz ve parçacıklarla kaplandığında, güneş ışığı bu karanlık bulutlar nedeniyle Dünya’ya ulaşamamış ve fotosentezle beslenen karasal veya sığ sulardaki basit yaşam formları yok olmuştu.
- Ay nasıl oluştu?
- Okyanuslar nasıl oluştu?
- Dünya’da oksijen nasıl oluştu?
Yaşamın Gelişmesine Katkı
Bu etkiler, jeologların diğer büyük göktaşı çarpmaları hakkındaki bulgularıyla benzeşiyor. Ancak Prof. Drabon ve ekibi, daha sonra şaşırtıcı bir bulguya ulaştı. Kayalarda bulunan veriler, şiddetli sarsıntıların basit organizmaları besleyen fosfor ve demir gibi besinleri harekete geçirdiğini gösteriyor. “Yaşam sadece dirençli değildi, aynı zamanda gerçekten hızlı bir şekilde geri döndü ve gelişti” diyen Drabon, bu durumu şöyle benzetiyor: “Sabahları dişlerinizi fırçaladığınız zamanki gibi. Bakterilerin yüzde 99,9’unu öldürsünüz ama akşama kadar hepsi geri döner.” Yeni bulgular, büyük çarpışmaların besleyici bir işlev gördüğünü ve fosfor gibi yaşam için gerekli maddelerin dünyanın dört bir yanına dağıtılmasını sağladığını ortaya koyuyor. Okyanusta meydana gelen tsunami, derinlerden demir açısından zengin suyu yüzeye çıkararak erken dönem mikroplarına ekstra enerji sağlamış olabilir. Prof. Drabon, bu bulguların, erken dönemde ardışık olarak Dünya’ya çarpan göktaşlarının yaşamın gelişmesine yardımcı olduğuna dair görüşü desteklediğini vurguluyor. “Öyle görünüyor ki bu çarpmalar, yaşamın gelişmesini sağlayan elverişli koşullar yarattı” diyerek açıklıyor. Bulgular, PNAS adlı bilim dergisinde yayımlandı.
- 66 milyon yıl önce dinozorları yok eden göktaşıyla ilgili son bulgular neler?
- Dinozorların nesli tükenmese ne olurdu?
- NASA: Korkulan göktaşı en az 100 yıl boyunca dünyaya tehdit oluşturmayacak.
