Prof. Dr. Daron Acemoğlu: Türkiye’nin Nobel Ödüllü Ekonomisti
Prof. Dr. Daron Acemoğlu, Türkiye’de Nobel ödülü kazanan üçüncü kişi olma başarısını elde etti. Ekonomi alanında Nobel ödülü alan Acemoğlu, son açıklamalarını Cumhuriyet gazetesine yapmış ve Türkiye’nin geleceği hakkında önemli yorumlarda bulunmuştur. 2 Ekim tarihinde Cumhuriyet gazetesinden Şehriban Kıraç’a verdiği röportajda, Türkiye’nin demokratikleşmesi gerektiğine vurgu yapmıştır.
Acemoğlu, “Türkiye’nin kurumlarını güçlendirmesi, ifade özgürlüğünü iyileştirmesi, eğitime ve beşeri sermayeye yatırım yapması, ayrıca teknolojinin etkili bir şekilde kullanılmasını sağlayacak altyapı yatırımlarını gerçekleştirmesi gerekmektedir. Medya dahil olmak üzere ciddi bir kurumsal erozyon söz konusu. Ne yazık ki, bu durumu Türk halkı da görmekte, fakat bunun geri dönüşünün ne kadar zor olacağını tam anlamıyla kavrayamıyor.” şeklinde ifadelerde bulunmuştur.
Ekonomi Politikaları Üzerine Değerlendirmeler
Acemoğlu, Bakan Mehmet Şimşek öncülüğünde Türkiye’de uygulanan ekonomi politikalarının başarısını sorgularken, farklı bir bakış açısı sunmak istediğini belirtti. “Türkiye’yi ve dünyayı etkileyecek çok önemli akımlar var. Bunlar, 100 yılda yol alınacak konular. Yapay zeka, yaşlanan nüfus, iklim değişikliği ve onunla adaptasyon gibi meseleler gündemde. Küreselleşmenin yeniden şekillendirilmesi gerekiyor. Türkiye, bu konulara hazır mı? Şimşek’in programı çerçevesinde Türkiye neler yapıyor?” diye sordu. Daha önce aynı bakan önderliğinde 2010’larda yapılan yatırımlara da dikkat çeken Acemoğlu, Türkiye’nin beşeri sermaye ve bilim yatırımlarında yetersiz kaldığını vurguladı.
“Bu şekilde treni kaçırırız” ifadesiyle, Türkiye’nin mevcut ekonomi politikalarıyla gelecekte karşılaşabileceği sorunlara dikkat çekti. “Türkiye’nin bugüne kadar büyümesi dalgalı bir seyir izledi. Mevcut program, faizleri biraz artırıp, enflasyonu düşürmek ve yabancı sermaye çekerek birkaç yıl daha ekonomiyi sürdürmek üzerine kurulu. Ancak bu yaklaşım, Türkiye’nin gelecekteki kalkınmasını tehlikeye atıyor” dedi.
Enflasyon ve Ekonomik Zorluklar
Acemoğlu, “Türkiye’deki enflasyon oranları çok yüksek. Bu konuda atılan adımlar yeterli mi?” sorusuna, “Enflasyon çok yüksek. Ancak tartışmamız gereken konu sadece enflasyon değil. Türkiye’nin ekonomik yapısının çok daha geniş boyutlarda değerlendirilmesi gerekiyor. Türk halkı, kaybedilen fırsatların geri kazanılmasının ne kadar zor olduğunu yeterince kavramıyor.” yanıtını verdi.
Ciddi bir kurumsal erozyon olduğunu yineleyen Acemoğlu, “Yıllardır yurtdışında yaşıyorum ve Türkiye’ye bakınca, keşke şu hataları yapmasaydık dediğim pek çok şey var. Ancak ileriye odaklanmalıyız. Türkiye’nin demokratikleşmesi, kurumlarını güçlendirmesi ve ifade özgürlüğünü iyileştirmesi şart. Medya başta olmak üzere, ciddi bir kurumsal çöküş mevcut ve bunun yenilenmesi oldukça zor.” şeklinde konuştu.
Demokrasi ve Gelecek Beklentileri
Türkiye’nin şu anda “demokrasi kışı” yaşadığını söyleyen Acemoğlu, “Son 20 yılda Türkiye kadar demokrasisi çöken dört ülke var. Türkiye, bu ligde sondan dördüncü sırada.” ifadelerini kullandı. Zor günlerin Türk halkını beklediğini belirten Acemoğlu, özellikle teknolojiye yaptığı vurgunun önemine değinerek, “Çin ile ABD arasında ciddi bir teknoloji rekabeti mevcut. Bu durum bir savaşa dönüşür mü?” sorusuna yanıt verdi: “Bunu büyük bir savaş olarak değil, daha çok bir rekabet olarak görmek gerekir. Ancak bu rekabet, dünya ekonomisini ciddi şekilde etkileyebilir.” dedi.
Yatırımcıların Türkiye’ye Bakışı
Yabancı yatırımcıların Türkiye’ye bakış açısının değiştiğini ifade eden Acemoğlu, “Türkiye, 2001-2006 yılları arasında başarılı bir dönem geçirdi. Ancak son yıllarda bu imaj oldukça olumsuzlaştı. Yabancı yatırımcılar, Türkiye’deki söylemlerin değiştiğini görüyorlar. Eskiden yurtdışına açık bir yaklaşım varken, şimdi tehditkar bir söylem var.” dedi.
Daron Acemoğlu Kimdir?
Daron Acemoğlu, 2006 yılında Nobel Edebiyat Ödülü alan Orhan Pamuk ve 2015 yılında Nobel Kimya Ödülü alan Aziz Sancar’ın ardından, Nobel Ekonomi Ödülü’nü kazanarak bu ödülü alan üçüncü Türk olmuştur. 3 Eylül 1967’de İstanbul’da doğan Acemoğlu, ilköğrenimini Aramyan Uncuyan Ermeni İlkokulu’nda tamamladıktan sonra 1986’da Galatasaray Lisesi’nden mezun olmuştur. Lisans derecesini 1989’da İngiltere’nin York Üniversitesi’nde Matematiksel Ekonomi ve Ekonometri Bölümü’nde tamamlamış, yüksek lisans ve doktora derecelerini Londra Ekonomi Okulu’ndan (1990-1992) almıştır. 1993 yılından itibaren Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nde (MIT) akademik kariyerine devam eden Acemoğlu, 2000 yılında ekonomi profesörü unvanını almış, 2019’da enstitü profesörü olmuştur. Siyasal ekonomi, ekonomik kalkınma ve gelir eşitsizliği konularında önemli çalışmalara imza atan Acemoğlu, James A. Robinson ile birlikte yazdığı “Diktatörlük ve Demokrasinin Ekonomik Kökenleri” (2006) ve “Ulusların Düşüşü” (2012) eserleriyle birçok ödül kazanmıştır. 2021 itibarıyla IDEAS/RePEc veri tabanına göre, dünyada en çok alıntı yapılan ilk 10 ekonomist arasında yer almaktadır.
