Nasa’nın James Webb Uzay Teleskobu ile Büyük Bir Keşif
NASA’nın James Webb Uzay Teleskobu (JWST) ve Chandra X-ışını Gözlemevi verilerini inceleyen gökbilimciler, “Büyük Patlama”dan yalnızca 1,5 milyar yıl sonra ortaya çıkan olağanüstü bir keşfe imza attılar. Araştırmalar sonucunda, bir galaksinin merkezinde, kuramsal limitin tam 40 katı miktarında madde tüketen bir süper kütleli karadelik keşfedildi.
Science Daily dergisinin haberine göre, bu büyüleyici kara delik, LID-568 adıyla anılıyor ve Uluslararası Gemini Gözlemevi ile ABD Ulusal Bilim Vakfı (NSF) NOIRLab gökbilimcilerinden Hyewon Suh liderliğindeki bir ekip tarafından tespit edildi. Elde edilen bulgular, LID-568’in kısa ömrü içerisinde, Büyük Patlama’dan sadece 1,5 milyar yıl sonra, son derece yüksek bir oranda madde yuttuğunu ortaya koydu.
LID-568’in Önemli Özellikleri
- LID-568, mevcut teorik limitin 40 katı kadar madde tüketiyor.
- Keşif, süper kütleli karadeliklerin evrenin erken dönemlerinde nasıl oluştuğuna dair önemli ipuçları sunuyor.
Araştırma sürecinde, Chandra X-ışını Gözlemevi’nin 4 bin 16 X-ışını kaynağını incelediği çalışmadan elde edilen veriler, JWST ile birleştirildi. Çalışma, bu çok parlak X-ışını yayan gök adasının zayıf kızılötesi ışıklarını incelemek için JWST’nin hassas kızılötesi spektrometresi (NIRSpec) kullanılarak gerçekleştirildi. Elde edilen NIRSpec verileri, LID-568’in merkezindeki kara deliğin çevresinde oldukça yüksek parlaklık ve beklenmedik güçlü gaz çıkışları olduğunu ortaya koydu.
LID-568’in Madde Yutma Hızı
Bu gaz çıkışlarının hızı ve boyutu, ekip üyelerinin LID-568’in kütlesel büyümesinin tek bir hızlı birikim döneminde gerçekleşmiş olabileceği sonucuna ulaşmasına yardımcı oldu. Suh ve ekibi, LID-568’in parlaklık seviyesindeki verileri inceleyerek, bu kara deliğin “Eddington Limiti” adı verilen ve bir kara deliğin maksimum parlaklığını belirleyen, dolayısıyla yutabileceği en fazla madde miktarını tanımlayan sınırın tam 40 katı bir oranda maddeyle beslendiğini keşfetti.
Bu bulgular, süper kütleli karadeliklerin, evrenin ilk yıldızlarının ölümü ya da gaz bulutlarının çökmesiyle meydana gelen küçük karadelik “tohumlarından” oluştuğuna dair daha önce gözlemsel doğrulaması olmayan kuramsal fikirleri destekliyor. Suh, “Süper Eddington birikimli bir kara deliğin keşfi, kütle büyümesinin önemli bir kısmının tek bir hızlı beslenme döneminde gerçekleşebileceğini gösteriyor,” şeklinde ifade etti.
Gaz Çıkışlarının Rolü
Araştırmanın ortak yazarlarından Julia Scharwachter, “Bu olağanüstü durum, Eddington Limiti’nin üzerindeki hızlı beslenme mekanizmasının, evrenin bu kadar erken dönemlerinde neden bu kadar ağır karadelikleri gözlemlediğimizin olası açıklamalarından biri olduğunu gösteriyor,” dedi. Gökbilimciler, LID-568’de gözlemlenen güçlü gaz çıkışlarının, aşırı birikimin ürettiği yüksek enerji için bir tahliye vanası görevi gördüğünü ve böylece sistemin kararsız hale gelmesini önlediğini değerlendiriyor.
Bu heyecan verici araştırma, “Nature Astronomy” dergisinde yayımlandı ve gökbilim dünyasında büyük yankı uyandırdı.
