Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Ekim ayına ait Fiyat Gelişmeleri Raporu’nu yayımladı. Rapora göre, yıllık enflasyon, gıda ve temel mallar gruplarında artış gösterirken, diğer ana gruplarda bir azalma gözlemlendi. Bu durum, Ekim ayı enflasyon kompozisyonunun dikkatle incelenmesini gerektiriyor.
Bu dönemde, geçici arz koşullarına bağlı olarak ve para politikasının daha az etkili olduğu işlenmemiş gıda fiyatları, özellikle taze meyve ve sebze grubunda güçlü bir artış kaydetti. Taze meyve ve sebze dışındaki gıda enflasyonu ise aylık %1.29 ile daha düşük bir seyre sahip oldu. Para politikasının etkilerinin daha belirgin olduğu temel mal ve talebe duyarlı bazı hizmet kalemlerinde ise daha ılımlı bir görünüm ortaya çıktı. Bu bağlamda, manşet enflasyon düzeyi, kompozisyondaki bu iyileşmeyi tam olarak yansıtmazken, diğer taraftan ana eğilim göstergeleri daha net bir tablo sunuyor.
Temel mal grubundaki aylık fiyat artışı, mevsimsel etkilerin gözlemlendiği giyim ve ayakkabı alt grubuna bağlı olarak bir önceki aya kıyasla arttı, diğer alt grupların aylık enflasyon oranları ise yavaşladı. Mevsim etkilerinden arındırıldığında, temel mal enflasyonunun Eylül ayına göre gerilediği gözlemlendi. Bu dönemde mevsimsellikten arındırılmış hizmet fiyatlarında da aylık artışın yavaşladığı görüldü. Zayıflama kaydeden kira ile lokanta-otel gruplarının yanı sıra eğitim kaynaklı fiyat ayarlamalarının tamamlanmasının etkisiyle, diğer hizmetler grubu dikkat çekti. Üretici fiyatları ise aylık artışını ılımlı bir seyirle korurken, yıllık üretici enflasyonu gerileme eğilimini sürdürdü. Bu durum altında, mevsimsellikten arındırılmış verilerle ana eğilim göstergelerinde bir yavaşlama kaydedildi.
GIDA VE TEMEL MAL GRUPLARININ KATKILARI ARTTI
Mevsimsel etkilerden arındırılmış tüketici fiyat artışı, bir önceki aya göre gerilerken, B endeksinin yıllık değişim oranı 1,13 puan azalarak %47,10, C endeksinin yıllık değişim oranı ise 1,35 puan düşüşle %47,75 olarak gerçekleşti. Yıllık tüketici enflasyonuna katkılar incelendiğinde, bu dönemde hizmet, enerji ve alkol-tütün-altın gruplarının katkılarının sırasıyla 0,90, 0,36 ve 0,07 puan düştüğü; buna karşılık gıda ve temel mal gruplarının katkılarının sırasıyla 0,30 ve 0,23 puan arttığı görüldü.
Mevsimsellikten arındırılmış verilerde, aylık artışlar bir önceki aya kıyasla C endeksinde daha belirgin olmak üzere B ve C göstergelerinde bir yavaşlama kaydedildi. Fiyat artışları, B endeksini oluşturan gruplardan hizmet ve temel mallarda gerilerken, işlenmiş gıdada bir yükseliş gözlemlendi. TCMB bünyesinde takip edilen göstergeler incelendiğinde, Ekim ayında enflasyonun ana eğiliminin yavaşladığı değerlendirildi. Hizmet fiyatları Ekim ayında %1,95 artarken, grup yıllık enflasyonu 3,14 puan azalarak %69,78 düzeyine geriledi.
TÜM ALT GRUPLARDA GERİLEDİ
Yıllık enflasyon, ulaştırma ve kirada daha belirgin olmak üzere tüm alt gruplarda geriledi. Üçüncü çeyrekte %4-5 bandında artışlar kaydeden hizmet grubu fiyatlarının Ekim ayında mevsimsel unsurların da etkisiyle yavaşlaması dikkat çekti. Bu gelişmede ulaştırma, eğitim, kira ve lokanta-otel alt grupları belirleyici oldu. Ekim ayında ulaştırma hizmetleri fiyatları, havayolu ve karayolu ile şehirlerarası taşımacılık alt kalemlerine bağlı olarak %2,04 düştü. Diğer hizmetler grubu enflasyonu, eğitim kaynaklı etkilerin tamamlanmasının da etkisiyle bir önceki aya kıyasla zayıfladı. Kira aylık enflasyonu, Ekim ayında sözleşme yenileme oranındaki düşüş ve sözleşmelerde referans olarak kullanılan artış oranının gerilemesi ile yavaşlama gösterdi. Bu dönemde konaklama grubundaki fiyat düşüşünün de etkisiyle lokanta-otel grubu aylık enflasyonu (%1,44) güç kaybetti. Ekim ayında temel mal grubu yıllık enflasyonu ise 0,19 puan artarak %28,45 oldu.
MOBİLYA VE BEYAZ EŞYA KALEMLERİNDE FİYAT ARTIŞLARI İZLENDİ
Aylık enflasyon, giyim ve ayakkabı grubunda bir önceki aya göre güçlenirken, diğer alt gruplarda yavaşladı. Dayanıklı mallarda aylık fiyat artışı %0,70 ile düşük bir seviyede seyretse de alt kırılım bazında farklılaşan bir görünüm sergiledi. Bu dönemde mobilya, tüketici elektroniği ve beyaz eşya kalemlerinde fiyat artışları izlenirken, otomobillerdeki düşüş genel görünüm üzerinde olumsuz bir etki yarattı. Yeni sezona geçişle birlikte giyim ve ayakkabı fiyatları %14,60 artış gösterirken, alt grup yıllık enflasyonu 0,70 puan artışla %30,63 olarak gerçekleşti. Diğer temel mallar alt grubunda ilaç referans avro kurundaki güncellemenin etkileri hissedilse de fiyatlar %1,24 artışla bir önceki aya kıyasla bir miktar yavaşladı.
KATI YAKIT, AKARYAKIT VE TÜP GAZ FİYATLARI ARTTI
Enerji fiyatları Ekim ayında %1,35 artarken, grup yıllık enflasyonu 3,57 puan düşerek %59,37 oldu. Uluslararası enerji fiyatlarındaki gelişmelerin de etkisiyle katı yakıt, akaryakıt ve tüp gaz fiyatları sırasıyla aylık bazda %6, %1,84 ve %1,77 arttı. Ekim ayında tüketici enflasyonu üzerinde gıda fiyatlarının etkisi öne çıktı.
İŞLENMİŞ GIDA FİYATLARI ARTIŞ GÖSTERDİ
Gıda ve alkolsüz içecekler grubu fiyatları bu dönemde %4,33 artış kaydederken, yıllık enflasyon 1,56 puan yükselerek %45,28 oldu. Yıllık enflasyon işlenmemiş gıda grubunda 3,71 puan yükselerek %47,05, işlenmiş gıda grubunda ise 0,33 puan gerileyerek %43,72 seviyesine ulaştı. Ekim ayında işlenmemiş gıda fiyatları (%6,75), özellikle taze meyve ve sebze (%19,20) kaynaklı olarak yüksek bir artış gösterdi. İşlenmiş gıda fiyatları %2,22 artışla bir önceki aya kıyasla hızlandı ve tahıl fiyatlarının etkisiyle ekmek-tahıllar grubu %3,05 oranındaki fiyat artışıyla öne çıktı. Ekim ayında %1,83 artan diğer işlenmiş gıdada ise ayçiçek yağı ile çay-kahve alt kalemleri etkili oldu.
DAYANIKLI TÜKETİM MALI GRUBUNDA FİYATLAR ARTTI
Yurt içi üretici fiyatları Ekim ayında %1,29 artış kaydederken, yıllık enflasyon 0,85 puan düşerek %32,24’e geriledi. Bu dönemde ana sanayi grupları itibarıyla, dayanıklı tüketim malı grubundaki fiyat artışı %2,82 olurken, sermaye malı (%0,67) ve enerji (%-0,56) manşet oranını sınırlayan gruplar olarak öne çıktı. Sektörler bazında incelendiğinde, diğer mamul eşyalar, temel eczacılık ürünleri, metal cevherleri, içecekler, mobilya, deri ve ilgili ürünler ile giyim eşyası, fiyat artışları ile dikkat çeken alt gruplar oldu.
