Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 12 Aralık 2023 tarihinde yayınladığı İl Bazında Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) raporu ile Türkiye’nin ekonomik büyüme ve gelir dağılımına ilişkin önemli verileri kamuoyu ile paylaştı. Bu rapor, şehirlerin ekonomik performansını değerlendirirken, hangi şehirlerin daha hızlı zenginleştiğini ve hangilerinin ekonomik daralma yaşadığını ortaya koyuyor.
Türkiye Genelinde Kişi Başı GSYH Değişimi
2023 yılı verilerine göre, Türkiye genelinde kişi başı Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH), TL bazında önemli bir artış göstermiştir:
- 2014 yılında kişi başı GSYH: 26.624 TL
- 2023 yılında kişi başı GSYH: 311.110 TL
Bu artış, dolar bazında ise daha sınırlı bir ilerleme göstermiştir:
- 2014: 12.178 dolar
- 2023: 13.243 dolar
Bu fark, TL’nin döviz karşısındaki değer kaybı nedeniyle ortaya çıkmıştır. Ancak şehirler bazında farklılıklar, zenginleşen ve fakirleşen iller arasındaki ayrımı net bir şekilde göstermektedir.
En Hızlı Zenginleşen Şehirler
TÜİK verilerine göre, 2023 yılında Türkiye’nin en hızlı zenginleşen şehirleri, özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinden çıkmıştır. Bu şehirlerin ekonomik büyüme oranları, bölgesel kalkınma projeleri ve yatırımlarla doğrudan ilişkilidir.
1. Şırnak
- 2022 kişi başı GSYH: 5.254 TL
- 2023 kişi başı GSYH: 7.555 TL
- Değişim: %44
- Dolar Bazında Artış: 2.301 dolar
2. Ağrı
- 2022 kişi başı GSYH: 3.337 TL
- 2023 kişi başı GSYH: 4.706 TL
- Değişim: %41
- Dolar Bazında Artış: 1.369 dolar
3. Van
- 2022 kişi başı GSYH: 3.275 TL
- 2023 kişi başı GSYH: 4.598 TL
- Değişim: %40
- Dolar Bazında Artış: 1.324 dolar
4. Siirt
- 2022 kişi başı GSYH: 4.785 TL
- 2023 kişi başı GSYH: 6.702 TL
- Değişim: %44
- Dolar Bazında Artış: 1.917 dolar
5. Kars
- 2022 kişi başı GSYH: 4.712 TL
- 2023 kişi başı GSYH: 6.545 TL
- Değişim: %39
- Dolar Bazında Artış: 1.833 dolar
Diğer hızlı zenginleşen şehirler sırasıyla Malatya, Adıyaman, Bitlis, Erzurum ve Hakkari olarak belirtilmiştir.
En Hızlı Fakirleşen Şehirler
TÜİK verileri, bazı şehirlerin ekonomik büyüme hızında gerileme yaşadığını veya zenginleşme hızının diğer şehirlere kıyasla düşük kaldığını da ortaya koymuştur. En hızlı fakirleşen şehirler, genel olarak ekonomik anlamda durağanlaşan veya belirli alanlarda daralma yaşayan bölgelerden oluşmaktadır.
1. Artvin
- 2022 kişi başı GSYH: 9.867 TL
- 2023 kişi başı GSYH: 9.620 TL
- Değişim: %–2
- Dolar Bazında Azalış: 247 dolar
2. Zonguldak
- 2022 kişi başı GSYH: 9.563 TL
- 2023 kişi başı GSYH: 9.937 TL
- Değişim: %4
- Dolar Bazında Artış: 375 dolar
3. Uşak
- 2022 kişi başı GSYH: 8.851 TL
- 2023 kişi başı GSYH: 9.689 TL
- Değişim: %9
- Dolar Bazında Artış: 838 dolar
4. Kırıkkale
- 2022 kişi başı GSYH: 10.105 TL
- 2023 kişi başı GSYH: 11.191 TL
- Değişim: %11
- Dolar Bazında Artış: 1.086 dolar
5. Tekirdağ
- 2022 kişi başı GSYH: 15.296 TL
- 2023 kişi başı GSYH: 17.099 TL
- Değişim: %12
- Dolar Bazında Artış: 1.803 dolar
Diğer fakirleşen şehirler arasında Bayburt, Gaziantep, Denizli, Kırşehir ve Mardin yer almaktadır.
Doğu ve Batı Arasındaki Gelir Farkı
TÜİK verileri, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’daki şehirlerin, kişi başına düşen gelirde yüksek artış oranları yakaladığını; ancak mutlak değerlerde hâlâ Batı şehirlerinin gerisinde kaldığını göstermektedir. Örneğin:
- Şırnak’ın kişi başı geliri: 7.555 TL
- Tekirdağ’ın kişi başı geliri: 17.099 TL
Bu fark, bölgesel kalkınma projelerinin önemini bir kez daha ortaya koymaktadır.
Ekonomik Büyümeyi Etkileyen Faktörler
TÜİK raporuna göre, şehirlerin ekonomik büyüme ve daralma oranlarını etkileyen başlıca faktörler şunlardır:
- Sanayi ve Yatırımlar: Sanayi yatırımlarının yoğun olduğu şehirler daha hızlı büyüme göstermektedir.
- Tarım ve Hayvancılık: Tarım ve hayvancılık alanında yatırımlar alan şehirler, gelir artışını hızlandırmaktadır.
- İstihdam ve Göç: İş imkanlarının artırılması, şehirlerin ekonomik performansını doğrudan etkilemektedir.
- Turizm: Turizm potansiyeli yüksek olan şehirler, döviz girdisi nedeniyle ekonomik büyümeyi hızlandırmaktadır.
TÜİK’in 2023 yılına ilişkin İl Bazında GSYH raporu, şehirlerin ekonomik performansını net bir şekilde gözler önüne sermektedir. Türkiye’nin doğusunda yer alan şehirler, kişi başına düşen gelirde hızlı bir artış yaşarken, batıdaki bazı şehirler durağan bir büyüme sergilemiştir. Bu durum, bölgesel kalkınma politikalarının önemini artırmakta ve gelir eşitsizliğinin azaltılması gerektiğini göstermektedir.
