Birleşik Krallık hükümeti, milyarlarca poundun kötüye harcandığını ortaya koyan yeni kanıtların ardından HS2 yüksek hızlı demiryolu projesini tamamen sıfırlama kararı aldı. Sunday Times’ın yakın zamanda yaptığı bir araştırma, demiryolu hattının büyük bölümleri iptal edilmesine rağmen müteahhitlere, danışmanlara ve hukuk firmalarına yapılan devasa ödemeleri detaylandırdı. Bu ifşalar, birçok kişinin artık “HS2 maliyet skandalı” olarak adlandırdığı durumu tetikleyerek projeye yönelik eleştirileri yeniden alevlendirdi.
HS2 için orijinal vizyon, Londra’dan Birmingham, Manchester ve Leeds’e yüksek hızlı demiryolu bağlantıları kurmayı içeriyordu. Ancak 2023 yılında kuzey aşamalarının iptal edilmesiyle geriye yalnızca Londra-Birmingham segmenti kaldı. Sadece bu kısaltılmış rotanın maliyeti şu anda 80 milyar £’un (102 milyar $) üzerinde ve tamamlanma tarihi 2030’ların sonuna ertelendi. Küresel gözlemciler, projeyi zayıf altyapı uygulamasının ibretlik bir örneği olarak gösteriyor.
Kesintilere ve Gecikmelere Rağmen Milyarlarca Dolar Ödendi
Rapora göre, HS2 Ltd. inşaata 38,8 milyar £ (49,5 milyar $) ve mülke 3,8 milyar £ (4,85 milyar $) harcadı. Balfour Beatty ve Vinci gibi büyük müteahhitler, her biri 5 milyar £’dan (6,4 milyar $) fazla ödeme aldı. Toplamda on üç firma, gerçek maliyetlerden bağımsız olarak karı garanti eden tartışmalı “maliyet artı” sözleşmeleri kapsamında 1 milyar £’dan (1,3 milyar $) fazla tahsilat yaptı.
Bu finansman modeli, finansal riski doğrudan hükümete yükledi ve maliyet kontrolü için neredeyse hiçbir teşvik bırakmadı. Üst düzey bir hükümet yetkilisi, sözleşme yapısının aşırı harcamayı neredeyse kaçınılmaz hale getirdiğini itiraf etti. Hukuk ücretleri 67 milyon sterline (85,6 milyon dolar) ulaşırken, muhasebe devleri danışmanlık için 292 milyon sterlin (373 milyon dolar) ücret talep etti. Halkla ilişkiler ve paydaş katılımı da ek olarak 50 milyon sterlin (64 milyon dolar) tüketti.
Siyasi Sarsıntı ve Yeni Liderlik
Ulaştırma Bakanı Heidi Alexander, mali suistimali “korkunç bir karmaşa” olarak kınadı ve sözleşmeleri yeniden müzakere etme sözü verdi. Hükümetin altyapı uzmanı James Stewart tarafından yönetilen yakın tarihli bir incelemeden gelen 89 tavsiyenin hepsini uygulayacağını doğruladı. Bu tavsiyeler arasında daha sıkı harcama kuralları, daha net hesap verebilirlik ve aşımlar için daha güçlü cezalar yer alıyor. Alexander, “Boş çek projelerinin günleri sona erdi,” diyerek kararlılıklarını dile getirdi.
Projenin yeniden başlatılmasına öncülük etmek üzere eski TfL Komiseri Mike Brown, HS2 Ltd.’ye başkanlık edecek. Aynı zamanda, Ulaştırma Bakanlığı denetimi güçlendirmeyi ve siyasi müdahaleyi ortadan kaldırmayı planlıyor. İncelemede ayrıca, başlangıçtan itibaren maliyet kontrolünü zayıflatan yıllardır süren zayıf koordinasyon ve kapsam genişlemesi eleştirildi.
HS2 Maliyet Skandalından Küresel Dersler
Bu yüksek profilli altyapı başarısızlığı, dünya çapındaki hükümetler için ciddi dersler sunuyor. HS2 maliyet skandalı, kötü yönetişim, riskin yanlış tahsisi ve mali disiplin eksikliğinin tehlikelerini vurguluyor. İngiltere, HS2’nin güney demiryolları üzerindeki baskıyı hala azaltabileceğini umsa da, projenin güvenilirliği büyük bir darbe aldı. Gelecekteki mega projeler için çıkarılacak ders açık: daha akıllıca teslimat yapın, sadece daha büyük değil.
