Birleşik Krallık’ın nükleer denizaltı filolarına ev sahipliği yapan Faslane deniz üssü ve nükleer mühimmatın depolandığı Coulport Kraliyet Deniz Cephaneliği’nde (RNAD) meydana gelen nükleer olaylara ilişkin gizli veriler, yıllar süren hukuki mücadelenin ardından kamuoyuna yansıdı. The Guardian ve The Ferret tarafından yayımlanan araştırmalar, daha önce “ulusal güvenlik” gerekçesiyle gizlenen belgelerin ifşa edilmesiyle, bu üslerde yaşanan olayları yeniden gündeme taşıdı.
İskoçya Bilgi Komiseri David Hamilton‘ın belgelerin gizliliğini kaldırması, kamuoyu önünde tartışılmaya başlanan olayın en önemli adımlarından biri oldu. Hamilton, belgelerin açıklanmasının “güvenliği değil, yalnızca itibarı zedeleyebileceğine” hükmederek şeffaflık lehine bir karar verdi.
Sızıntıdan Bakım Eksikliklerine: Olayların Detayları
Yıllar sonra ortaya çıkan belgeler, 2010, 2019 ve 2021 yıllarında üslerde çeşitli nükleer olayların yaşandığını gözler önüne seriyor. Bu olayların en ciddisi, 2019 yılında bir su hattının patlaması sonucu trityumla kirlenmiş suyun Gare Loch’a sızmasıydı.
İskoçya Çevre Koruma Ajansı’nın (SEPA) raporları, bu sızıntıların halk sağlığı için risk oluşturmadığını belirtse de, üslerdeki bakım eksikliklerine dikkat çekti. Raporda, sadece Coulport’taki 1.500 boru hattının yarısının kullanım ömrünü doldurmuş olduğu bilgisi yer alıyor. Kraliyet Donanması’nın 2020’de 23 “düzeltici önlem” açıklamasına rağmen, 2021’de iki yeni sızıntı daha meydana geldi.
İngiliz savunma düşünce kuruluşu BASIC‘ten nükleer silah uzmanı Dave Cullen, bu durumu “yaygın bir ihmalin göstergesi” olarak yorumladı. Cullen, yaklaşık 10 yıl önce başlatılan 2 milyar sterlinlik altyapı programına rağmen, uygun bir varlık yönetim sisteminin bulunmamasını eleştirdi.
Kategorilere Ayrılmış Nükleer Olaylar
İngiltere Silahlanma ve Savunma Sanayii Bakanı Maria Eagle‘ın bir milletvekilinin yazılı sorusuna verdiği yanıt, olayın boyutlarını daha da netleştirdi. Eagle, 1 Ocak – 22 Nisan 2025 tarihleri arasında Faslane üssünde 1 adet A kategorisi olay dahil olmak üzere toplam 14 nükleer olayın yaşandığını açıkladı. Coulport’ta ise aynı dönemde 13 olay kaydedildi.
The Telegraph’a göre, olay kategorileri şu şekilde tanımlanıyor:
- A Kategorisi: Çevreye gerçek veya yüksek olasılıkla radyoaktif sızıntı riski taşıyan olaylar. (Faslane’de yaşanan bu olayın detayları gizli tutuldu.)
- B Kategorisi: Bina veya denizaltı içinde sınırlı kalabilecek radyoaktif sızıntı potansiyeli taşıyan olaylar.
- C ve D Kategorileri: Sırasıyla “orta düzeyde gelecekte sızıntı ihtimali” ve “olumsuz gidişata yol açabilecek durumlar” olarak tanımlanıyor.
Hem Bakan Eagle hem de İngiltere Savunma Bakanı John Healey, meydana gelen olayların hiçbirinin personel veya halk sağlığına zarar vermediğini ve Uluslararası Nükleer ve Radyolojik Olaylar Ölçeği’nde (INES) en düşük seviyede (1) değerlendirildiğini belirtti. Healey, bu olayların genellikle “ekipman arızası, insan hatası veya prosedür eksikliği” gibi durumlardan kaynaklanabileceğini vurguladı.
