Kasım 2025 itibarıyla yapılan ULAŞABİLİR GELİR ve yaşam maliyeti hesapları, hanelerin karşı karşıya kaldığı ağır yükleri net bir şekilde ortaya koyuyor. Bir ailenin beş temel kalem için gerekli giderleri, sadece gıda ile sınırlı kalmıyor; konut giderleri, giyim, ısınma, eğitim, sağlık ve ulaşım gibi kritik kalemler de hesaplara dahil ediliyor. Bu dönemde açlık sınırı 29 bin 828 TL’ye yükselirken, yoksulluk sınırı 97 bin 159 TL olarak kayda geçti. Bu rakamlar, normalleşen enflasyon altında bile yaşam maliyetinin katlandığını ve asgari ücretin bu denli gerisinde kaldığını gösteriyor.
Raporlar, bekar çalışanlar için yaşam maliyetinin de ciddi ölçüde artış gösterdiğini ortaya koyuyor. Tek bir kişinin ihtiyaçlarını karşılaması için gereken tutar 38 bin 752 TL olarak hesaplanırken, mevcut asgari ücretin yaklaşık 22 bin 104,67 TL seviyesinde kalması, aradaki uçurumu netleştiriyor. Bekar bir çalışanın yaşam maliyeti ile elde edilen net gelir arasındaki fark 16 bin 648 TL gibi çarpıcı bir düzeye ulaştı ve bu fark, yaşam standartlarının düşürülmesi gerekliliğini gözler önüne seriyor.
Mutfağın yıl içindeki artışı, konut ve ulaşım giderlerindeki yükselişlerle birleştiğinde, Kasım ayında gıda fiyatlarındaki artış yüzde 4,98 olarak gerçekleşti ve yıllık bazda bu oran %45,07 olarak kayda geçti. Yıllık ortalama artış %40,27 iken, yılın ilk 11 ayında toplam artış %41,48 olarak belirlendi. Bu veriler, enflasyonun sadece genel fiyatları değil, insanların temel yaşam kalitesini de nasıl etkilediğini net biçimde gösteriyor.
Birleşik Kamu-İş Konfederasyonu (KAMU-AR) tarafından hazırlanan rapor da benzer sonuçlara işaret ediyor. Açlık sınırı, önceki aya göre 266 TL artışla 30 bin 61 TL93 bin 697 TL olarak hesaplandı. Rapor, dört kişilik bir ailenin asgari ücretle geçimini sürdürmeye çalıştığında bile yoksulluk seviyesini aşamama durumunu net biçimde ortaya koyuyor. Dört maaşın toplamı, yoksulluk sınırı ile karşılaştırıldığında 5 bin 281 TL altında kalıyor; bu da gelir-eğitim- sağlık gibi temel ihtiyaçların karşılanmasında derin bir dengesizlik bulunduğunu gösteriyor.
Emeklilik ve kamu çalışanları için durum daha da zorlaşıyor. En düşük emekli aylığı, bir ailenin sadece 16 günlük gıda harcamasını karşılayabiliyor. Kamu çalışanlarının durumu da parlak değil; en düşük memur maaşı, yoksulluk sınırının ancak %54’ünü karşılayabiliyor. Ortalama bir memur maaşının bu sınırı karşılayabilmesi için ise %63,5 oranında artış gerektiği belirtiliyor. Bu veriler, uzun vadede sosyal güvenlik ağlarının sürdürülebilirliğini ve hanelerin yaşam standartlarını tehdit eden kronik sorunları işaret ediyor.
Bu raporlar, politika yapıcılar için dikkat çekici uyarılar içeriyor. Enflasyonun hız kesmeden sürdüğü bir dönemde, sadece enflasyon oranında zam yapmak sorunu çözmüyor; yaşam maliyeti enflasyonu ile mücadele için hızlı ve kapsamlı adımların atılması gerektiğini ortaya koyuyor. Hızlı bir sosyal politika müdahalesi olmadan, yoksulluk çemberi kırılmıyor ve kayıt dışı ekonomi ile yaşam standartları arasındaki uçurum derinleşiyor.
Raporların ortak mesajı, yaşam standartlarını yükseltmek için bütünsel politikaların uygulanması gerektiğini vurguluyor. Enflasyonla mücadele tedbirleri, kamu harcamalarının veri odaklı ve hedefli bir şekilde yeniden yapılandırılması, üretici maliyetlerini düşürücü önlemler ve aslında düşük ve sabit gelirli hanelere yönelik desteklerin artırılması gibi unsurlar, kısa vadede toplumsal güveni ve uzun vadede ekonomik istikrarı güçlendirebilir. Bu bağlamda, aslen sürdürülebilir ücret politikaları, gıda ve konut destekleri, ayrıca yaşam maliyeti odaklı enflasyon politikaları hayata geçirildiğinde, hanelerin dayanıklılığı artacaktır.
Genel tablo, yaşam maliyetinin hızla yükseldiğini, asgari ücretin ise bu yükü karşılamaktan uzak kaldığını gösteriyor. Bu durum, sadece bireyleri değil, ekonominin tüm katmanlarını etkileyen geniş kapsamlı bir sorun olarak karşımıza çıkıyor. Bu bağlamda, politika yapıcıların halkın onurunu koruyan gelir güvenliği mekanizmalarını en kısa sürede hayata geçirmesi gerektiği netleşiyor. Ayrıca, emekli maaşlarının iyileştirilmesi, kamu çalışanlarının maaş dinamiklerinin güncellenmesi ve kentsel yaşam maliyeti odaklı dengeleyici adımlar üzerinde çalışılması zorunlu hale geliyor.
