ABD, İran’a karşı artan hareketlilik ve tehdit dilini sürdürüyor. 28 Ocak 2026 tarihindeki açıklamalarda Başkan Donald Trump, Tahran’a yönelik olası bir saldırı tehdidini tekrar gündeme getirerek, ülkenin taleplerini kabul etmemesi halinde ‘‘hız ve şiddetle’’ harekete geçebileceklerini belirtti. Bu açıklamaların ardından Pentagon, USS Abraham Lincoln uçak gemisini ve onu destekleyen muhripler, bombardıman uçakları ile savaş uçaklarını olası bir saldırı bölgesine kaydırdı. ABD’nin İran’a sunduğu temel talepler arasında, ülkenin uranyum zenginleştirme programının kalıcı olarak durdurulması ve balistik füze gelişiminin kısıtlanması yer alıyor. Ayrıca, İran’ın Hamas, Hizbullah ve Husiler gibi bölgedeki vekil güçlere verdiği desteğin sona erdirilmesi de gündemde.
Görünen o ki, Trump şu anda İran’ı ekonomik açıdan zayıflatmak ve içteki halk hareketleriyle baskı kurmak istiyor. Ancak uzmanlar, herhangi bir askeri müdahalenin bölgesel ve küresel sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor. Özellikle, İran’ın karmaşık güvenlik yapısı ve 93 milyon nüfusu ile yıkılması kolay olmayan bir devlet olduğunu vurguluyorlar. İran’ın askeri kanadı olan İslam Devrim Muhafızları’nın yüzbinlerce mensubu ve derin kurumlarıyla, rejimi oldukça sağlam bir yapı üzerinde duruyor. Ayrıca, sonrası belirsizliğe yol açacak yeni krizlerin ve uluslararası nükleer silahların hızla yayılması risklerinin de dikkate alınması gerekiyor.
İran’ın Dayanıklılığı ve Kritik Riskler
İran, askeri ve siyasi anlamda kırılgan olmayan, güçlü ve katmanlı kurumlara sahip bir ülke. Bu yapılar, ülkeyi krizlere karşı dirençli hale getiriyor. Üstelik, uluslararası toplumda, liderlikte olası bir değişikliği, istikrarı olumsuz etkileyecek ve bölgesel güvenliği tehlikeye sokacak bir faktör olarak görüyorlar. Milli ve bölgesel menfaatler doğrultusunda hareket eden ülkelerin, bu belirsiz ortamda nükleer silahların geliştirilmesi ile ilgili riskleri dikkatle değerlendirmesi gerekiyor. Bu noktada, Sovyetler Birliği’nin dağılması sonrası yaşananlar ve Pakistan’ın nükleer programı gibi örnekler, bir devletin nükleer malzeme ve uzmanlığı kaybetme tehlikesinin ne denli ciddi sonuçlar doğurabileceğini gösteriyor.
Askeri Güç Kullanımının Uzun Vadeli Etkileri
ABD’nin herhangi bir askeri müdahalesi, hem bölgesel hem de küresel ölçekte nükleer yayılmayı hızlandırabilir. 2025’te İsrail ve ABD’nin İran’ın nükleer tesislerine karşı düzenlediği hava saldırıları, bu riskleri gözler önüne serdi. Diğer ülkelerde de benzer talepler ve korkular gerçekleşiyor; örneğin Libya’nın 2003’te yaptırdığı nükleer programından vazgeçişi, uzun vadede ülkenin devrimci liderliğinin devrilmesine neden oldu. Ukrayna’nın ise 1994’te Rusya ve diğer güçlerle güvenlik garantisi alarak nükleer silahlarını devrettiği, ancak sonrasında bölgesel krizlere sahne olduğu biliniyor. İran da şu anda, uluslararası sınırları aşan bir nükleer potansiyele sahip olma yolunda ilerliyor ve bu, bölgesel dengeyi alt üst edebilir.
Güvenlik ve Uluslararası Denetimin Zorlukları
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), İran’ın nükleer programını yakından izleyen ve denetleyen kuruluş olarak güvenilirliği ile tanınıyor. Ancak, askeri müdahaleler ve tehditler, bu sürecin etkinliğini ciddi ölçüde zedeler. Kurallara uyum ve denetim mekanizmaları zayıfladığında, bu kuruluşların görevi ve itibarı da sarsılır. Bu nedenle, uluslararası nükleer denetimlerin devamı ve etkinliği, sadece İran’ın değil, tüm bölgenin güvenliği açısından kritik önemdedir.
İleriye Dönük Politikalar ve Bölgesel Dinamikler
Mevcut gerilimler ve gelişmeler, bölge ülkelerinin kendi nükleer kapasitelerini gizleme veya geliştirme arzularını da tetikliyor. Suudi Arabistan, İran’ın adımlarına karşılık olarak, kendisinin nükleer kapasite kazanma yollarını araştırıyor. Aynı zamanda, Türkiye gibi ülkeler de nükleer güç sahibi olmayı düşünmeye başladı. Orta Doğu’da nükleer silahların yayılması endişeleri, bölgedeki güç dengelerini altüst edebilir ve yeni krizlerin fitilini ateşleyebilir. Amerika’nın bölgeye olan müdahalesinin öngörülebilirliği ise, bölge devletlerini benzersiz stratejiler geliştirmeye teşvik ediyor.
Kapsamlı Bir Güvenlik Çerçevesi Gerekliliği
Körfez monarşileri ve Arap ülkeleri, Tahran ile ilişkilerde riskleri anlamış durumda. ABD’nin İran’a karşı uyguladığı askeri ve siyasi taktiklerin, bölgesel güç dengelerini daha da karmaşıklaştırdığına inanılıyor. Bu ortamda, bölgenin istikrarını sağlamak ve sürdürülebilir bir barış ortamı kurmak için, uluslararası toplumun gözlerini kapatmaktan çok, akıllıca ve çok taraflı diplomasiye yönelmesi gerektiği ortaya çıkıyor. Her ne kadar güç gösterileri ve tehditler kısa vadeli mesajlar verse de, uzun vadede barış ve güvenliği sağlayacak en iyi yol, diyalog ve karşılıklı anlayıştan geçiyor.
