İran ve ABD arasındaki gerilim yeni bir döneme girerken, tarafların tercihleri netleşiyor. Washington ve Tahran arasındaki dolaylı diyaloglar, hem askeri baskıyı minimize etme adına adımlar atıyor hem de yaptırımların kaldırılması ile zenginleştirilmiş uranyum konusundaki tavrı netleştirmeye çalışıyor. Bu süreçte bölgesel aktörler ve üçüncü ülkeler, arabuluculuk çabalarını sürdürerek tansiyonu azaltmaya yönelik girişimleri yeniden hızlandırdı.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in yaklaşımı, askeri müdahaleyle diplomatik seçenekler arasında denge kurmayı hedefliyor. Vance, olası bir müdahalenin Orta Doğu’da uzun soluklu bir çatışmaya yol açabileceğini vurgularken, diplomatik kapıları tamamen kapatmamak gerektiğini savundu. Bu tutum, ABD’nin İran’a yönelik baskısını sürdürürken aynı zamanda müzakere zemininin korunmasına yönelik bir stratejiyi işaret ediyor.
İran ile ABD arasındaki dolaylı müzakereler, 2025 başında kesintiye uğrayan sürecin yeniden canlandırılmasıyla gündeme geldi. Umman’ın arabuluculuğu ve taraflar arasındaki temaslar, 6 Şubat’ta dolaylı görüşmelere, ardından 17 Şubat ve 26 Şubat’ta Cilve’de gerçekleşen yüz yüze temaslara zemin hazırladı. Bu temaslar, tarafların bazı konularda ilerleme kaydettiğini belirtti ve yeniden görüşmelere zemin hazırladı. Bedr bin Hamed el-Busaidi ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi de görüşmelerde kaydedilen ilerlemeyi işaret etti.
Taraflar arasındaki tartışmanın merkezinde iki temel konu bulunuyor: İran’ın nükleer programına ilişkin sınırların belirlenmesi ve yaptırımların kaldırılması ile ilgili politikaların simetrik biçimde ele alınması. İran, programını güvenlik amaçlı sınırlarla sürdürürken, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini kısıtlı tutuyor. ABD ise Tahran’ın uranyum zenginleştirme kapasitesini tamamen durdurması ve mevcut yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokunun ülke dışına çıkarılmasını talep ediyor. Bu fark, sürecin kilit taşlarını oluşturuyor ve tarafların tavırlarının netleşmesini zorluyor.
ABD’nin Orta Doğu’ya yönlendirdiği geniş askeri yığınağı, gerilimin perçinlenmesine yol açarken, taraflar dolaylı iletişimi sürdürerek baskıyı koruyor. Bu kapsamda, ABD’nin siber ve enerji altyapılarına yönelik güvenlik endişeleri ile İran’ın balistik füze programı da müzakere masasında öne çıkan konular arasında yer alıyor. Ancak diplomatik çabaların merkezi, her iki tarafın da karşılıklı güven adımlarını atması ve somut tavizlerin verilmesi yönünde toplu bir güven inşa etmek olarak öne çıkıyor.
Uluslararası toplum, bu süreçte taraflara yapıcı bir müdahale çağrısı yaparken, bölgesel ülkeler de istikrarı korumaya yönelik girişimlerle öne çıkıyor. Özellikle bölgede istikrarlı bir güvenlik mimarisinin kurulması amacıyla, tarafsız arabulucular ve çok taraflı diyalog mekanizmaları destekleniyor. Bu çerçevede, enerji güvenliği, ticaret akışları ve nükleer güvenlik konularında ortak paydaların bulunması hedefleniyor.
İran ve ABD arasındaki müzakereler, yalnızca iki ülke ilişkilerini değil, bölgenin güvenlik dinamiklerini de doğrudan etkiliyor. İran’ın nükleer programına ilişkin düzenlemeler ve yaptırımların kaldırılması süreci, hem Tahran’ın ekonomik gelişimini hem de bölgede enerji piyasalarının istikrarını etkileyebilir. Aynı zamanda, İran’ın programında ilerleme sağlanırken, ABD’nin bu ilerlemeleri nasıl güvenceye alacağı ve hangi denetim mekanizmalarını devreye sokacağı soruları da netleşmeyi bekliyor.
Geçmişte yaşanan deneyimlerden alınan dersler, bu süreçte tarafların hataları tekrarlamaması gerektiğini gösteriyor. Diplomatik çabaların sürdürülmesi, güven artırıcı adımların atılması ve karşılıklı anlayışın geliştirilmesi, çatışmanın kaçınılmaz bir senaryoya dönüşmesini engelleyebilir. Ancak bu hedefe ulaşmak, tarafların güvenlik kaygılarına ve bölgesel dengelere duyarlı bir yaklaşımı gerektiriyor. İran ve ABD arasındaki diyalogun geleceği, kısa vadede de olsa belirsizliklerle dolu olabilir; fakat istikrar ve güvenlik için atılacak adımlar, bölgenin uzun vadeli çıkarlarına hizmet edecektir.
Bu süreçte, Umman’ın arabuluculuğu gibi regionel arabuluculuk çabaları, taraflar arasındaki temasları canlı tutarken, İran ve ABD arasındaki müzakereler için güven artırıcı adımların atılmasına olanak tanıyor. Taraflar arasındaki farklar, pratik olarak zaman alabilir; ancak diplomatik kanalların açık tutulması, herhangi bir askeri çatışmanın önlenmesi için önemli bir öncelik olarak öne çıkıyor.
