Sağlık teknolojilerinde yaşanan hızlı gelişim, cerrahi uygulamaların sınırlarını yeniden tanımlıyor. Türkiye’de ilk kez gerçekleştirilen ‘5G destekli uzaktan robotik cerrahi’ uygulaması, deneysel amaçlı olarak, farklı lokasyonlardaki iki merkez arasında eş zamanlı bağlantı kurularak başarıyla gerçekleştirildi. “Telecerrahi” olarak adlandırılan bu yöntem sayesinde bundan sonra cerrahlar; şehirler, ülkeler ya da kıtalar arası uzaklıkta bulunan hastaları da ameliyat edebilecekler. 5G ile gerçekleştirilen bu teknoloji; yüksek görüntüleme hızı, 1 ms altına düşen gecikme süresi gibi özellikleri sayesinde ameliyatların da uzaktan güvenilir şekilde canlı yapılmasına imkan sağlayabilecek. ‘Uzaktan robotik cerrahi’ olarak da anılan bu uygulamada; hekimin yaptığı hareketler gelişmiş robotik sistemler aracılığıyla anında başka bir merkezde bulunan ameliyathanedeki robotun kollarına aktarılıyor ve operasyon yüksek hassasiyetle gerçekleştiriliyor. Bu uygulamanın Türkiye’de ilk örneği; Ataşehir’de bulunan Acıbadem Üniversitesi ile Sarıyer’de hizmet veren Acıbadem Maslak Hastanesi arasında eşzamanlı olarak gerçekleştirildi.
Deneysel ve eğitim amaçlı Türkiye’de ilk kez uygulanan telecerrahi için Acıbadem Üniversitesi CASE -İleri Düzey Medikal Simülasyon ve Eğitim Merkezi’nde konumlanan Robotik Cerrahi cihazı kullanıldı. Eş zamanlı olarak Acıbadem Maslak Hastanesi’ndeki robotik cerrahi cihazının konsolunda ise Üroloji Uzmanı Prof. Dr. Ali Rıza Kural vardı. Bir denek hayvanında gerçekleştirilen prostat ameliyatı, iki ayrı merkezden birbirine anlık görüntü ve veri aktarılarak başarıyla tamamlandı.
Teknolojinin baş döndürücü hızla geliştiği günümüzde, bu dönüşüm sağlık teknolojileri alanında da etkisini güçlü şekilde gösteriyor. Örneğin; artık ameliyat olmak için operasyonu gerçekleştirecek cerrahın bulunduğu hastanede olmanıza gerek yok. Dünyanın neresinde olursanız olun, alanında uzman bir cerrah, robotik cerrahi ile başka bir şehirdeki ya da ülkedeki hastayı bulunduğu yerden ameliyat edebiliyor. Acıbadem Üniversitesi Maslak Hastanesi Minimal İnvaziv ve Robotik Üroloji Bölümü Başkanı Prof. Dr. Ali Rıza Kural, Acıbadem Üniversitesi CASE – İleri Düzey Medikal Simülasyon ve Eğitim Merkezi Direktörü Doç. Dr. Mehmet Emin Aksoy’un katkılarıyla gerçekleştirilen bu operasyon, ‘uzaktan robotik cerrahi’nin ‘şimdilik’ tıpta gelinen son nokta olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.
Prof. Dr. Ali Rıza Kural, Türkiye’de ilk kez gerçekleştirdiği uzaktan ameliyat teknolojisi hakkında şunları söylüyor: “Uzaktan ameliyat teknolojisi aslında yaklaşık 35-40 yıl önce NASA’nın savaş sırasında kullanmayı planladığı teknolojinin gelişip bugünlere ulaşmasıdır. Bugün geldiğimiz noktada, özellikle sinyallerdeki iletişimin çok hızlı olması, 5G ve fiber optik teknolojilerin gelişmesi sayesinde canlı ameliyatların uzaktan yapılması mümkün hale geldi.”
2001 yılında Fransız Cerrah Jacques Marescaux’nun, New York’tan Paris’teki bir hastaya robotik sistemler ve yüksek hızlı veri bağlantısı kullanarak laparoskopik safra kesesi ameliyatı gerçekleştirdiğine dikkat çeken Prof. Dr. Ali Rıza Kural, bu operasyonun, tele-cerrahinin (uzaktan cerrahi) en önemli kilometre taşlarından biri olarak kabul edildiğini vurguluyor: “Bu uzaktan ameliyat, tıp tarihinde ‘Lindbergh Operasyonu’ olarak yerini aldı. Ancak o dönem, ‘latency’ dediğimiz internet sinyallerindeki gecikmeler ve internet hızının yeterli olmaması, görüntü aktarımında gecikmelere yol açtı. Günümüzde ise milisaniyeler düzeyinde gecikmelerle cerrahın hareketleri neredeyse anında diğer lokasyona aktarılıyor.”
Donanımlı Robotlarla İleri Düzeyde Güvenlik
Uzaktan cerrahide kalite ve güvenliğin önemini vurgulayan Prof. Dr. Ali Rıza Kural, “Bugün kullandığımız robotlar oldukça gelişmiş donanıma sahip. Ameliyathanede gerçekleştirdiğimiz standart operasyonlarla hastaya aynı kaliteyi sunabiliyoruz. Ancak uzaktan ameliyatlarda, hastanın bulunduğu merkezde deneyimli bir cerrahın bulunması ve sürece destek vermesi büyük önem taşıyor. Gerekli altyapı sağlandığında hiçbir sorun yaşanmaz” diyor.
Uzaktan Cerrahinin 3 Büyük Avantajı
Acıbadem Üniversitesi CASE – İleri Düzey Medikal Simülasyon, Endoskopik ve Robotik Cerrahi Eğitim Merkezi Direktörü Doç. Dr. Mehmet Emin Aksoy da, uzaktan cerrahinin sağladığı avantajlara dikkat çekiyor: “Bu teknolojinin hem hasta hem de hekim açısından üç önemli avantajı var. Birincisi, hastalar dünyanın neresinde olursa olsun istedikleri cerraha ulaşabiliyor. İkincisi, ‘telementoring’ yöntemiyle bir cerrah başka bir cerraha uzaktan destek verebiliyor, ilgili robota erişip operasyonu yönlendirebiliyor. Üçüncüsü ise eğitim alanında; hocalar bulundukları yerden ayrılmadan cerrahlara uzaktan eğitim verebiliyorlar.” Son birkaç yıldır, dünyada uzaktan ameliyat teknolojisinin daha fazla gündemde olduğunu söyleyen Doç. Dr. Mehmet Emin Aksoy, “Bu teknoloji artık günlük hayatımıza girmeye başladı. Geçtiğimiz günlerde Acıbadem Üniversitesi ile Acıbadem Maslak Hastanesi arasında, denek üzerinde gerçekleştirdiğimiz uzaktan ameliyatımızdaki bağlantımızda herhangi bir aksama olmadı. Bu örnek uygulama sonrasında hem eğitim hem de hasta bazında bu teknolojiyi çok yakında aktif olarak kullanmaya başlayacağız” diyor.
Cerrahide devrim niteliğinde gelişme: Telecerrahi
Microport Başkan Yardımcısı Dr. Altuğ Ergin ise robotik cerrahi sistemlerin gelişimiyle ilgili şunları söylüyor: “Telecerrahi çözümleri, cerrahi tedavilerin evrimindeki son noktadır. Yüzyıllar boyunca açık cerrahi tek yöntemken, ardından laparoskopik, minimal invazif ve robotik cerrahi gelişti. Bugün ise bir cerrahın dünyanın herhangi bir yerinden başka bir hastayı ameliyat edebilmesini sağlayan sistemlere ulaştık. Bu sistemler sayesinde cerrahlar uzaktan ameliyatlara bağlanarak kritik anlarda yönlendirme yapabiliyor ve gerektiğinde kontrolü devralabiliyor. Bu, cerrahi başarıyı küresel ölçekte artıran bir gelişmedir.”
