NATO Destek ve Tedarik Ajansı (NSPA), ittifakın yaşlanan Boeing E-3A Sentry (AWACS) uçaklarının yerine geçecek yeni nesil erken uyarı ve kontrol platformu olarak Saab ve Bombardier işbirliğiyle geliştirilen GlobalEye’ı seçti. Karar, ittifakın hava gözetleme kapasitesinde önemli bir değişimi işaret ediyor.
Bu tercih, yalnızca bir uçak seçimi değil; aynı zamanda Avrupa’nın savunma sanayinde daha bağımsız bir yol izleme niyetinin ve ABD kaynaklı programlarda yaşanan endüstriyel sorunlara karşı stratejik bir tepkinin belirtisi olarak değerlendiriliyor.
Kararın arka planı ve Wedgetail’in gerilemesi
Başlangıçta NATO, Boeing E-7 Wedgetail’i tek aday olarak değerlendirmişti. Ancak ABD Hava Kuvvetleri’nin programı bütçe planından çıkarması; gecikmeler, maliyet artışları ve modern çatışma ortamındaki etkinliğe ilişkin kaygılar nedeniyle dengeleri değiştirdi. Washington’ın Wedgetail’den çekilmesi, Hollanda ve bazı Avrupalı müttefiklerin siparişlerini iptal etmesine yol açtı; bunun sonucunda Saab–Bombardier ortaklığının sunduğu GlobalEye öne çıktı.
GlobalEye’ın teknik ve operasyonel avantajları
GlobalEye, Bombardier Global 6000/6500 iş jeti gövdesi üzerine entegre edilen Saab Erieye ER aktif elektronik taramalı (AESA) radarına sahip. Bu sistem; hava, deniz ve kara hedeflerini 550 kilometreden daha uzak mesafelerde tespit edebilecek kapasite sunuyor — uzun menzilli izleme ve çoklu görev yüklenimleri açısından dikkat çekici bir yetenek.
Saab yetkilileri, platformun NATO’nun 2031 hedeflerine uygun operasyonel yeterlilikleri karşılayabileceğini belirtiyor. Avrupa ülkeleri arasında Fransa, Polonya, Almanya ve Kanada’nın platforma gösterdiği ilgi, GlobalEye’ın bölgesel alım potansiyelini güçlendiriyor.
Maliyet ve filo planlaması
NATO’nun planlamasına göre 10–12 uçaklık bir filo oluşturulması hedefleniyor. Birim maliyetin yaklaşık 550 milyon euro civarında olacağı tahmin edilirken; eğitim, altyapı ve bakım harcamaları hariç tutulduğunda ana alım sözleşmesinin toplam değerinin 5 milyar euroyu aşması bekleniyor. Bu rakamlar, projenin hem finansal hem de lojistik boyutlarının büyüklüğünü gösteriyor.
Uzman değerlendirmeleri kararın değişme olasılığını düşük görüyor; hem ABD endüstrisindeki aksaklıklar hem de Avrupa’nın stratejik özerklik arayışı, GlobalEye yönündeki eğilimi destekliyor.
İlgili gelişmeler
Fransa, 2025’te iki GlobalEye uçağı için sözleşme imzaladı; diğer bazı devletlerin de ilgisi 2026 başında arttı. Saab CEO’su Micael Johansson’ın açıklamaları platformun ittifak ihtiyaçlarını karşılayacağı yönünde. Resmi imzalar tamamlanmamış olsa da, uzmanlar ve gözlemciler bu tercihin NATO’nun önümüzdeki yıllardaki gözetleme yetenekleri açısından belirleyici olacağını vurguluyor.
