Günümüz dijital çağında gençlerin akıllı telefonlarıyla kurduğu yoğun temas, gelişim çağındaki ergenlerin uyku düzenini ve zihinsel sağlığını tehdit ediyor. Amerika Birleşik Devletleri’nde yürütülen “Ergen Beyni Bilişsel Gelişim Çalışması” verileri, okul gecelerinde ergenlerin yarısından fazlasının saat 22.00 ile 06.00 arasında telefon ekranına kilitlendiğini belgeledi. Uzmanlar, “doomscrolling” olarak adlandırılan gece geç saatlerde sosyal medyada olumsuz haber ve içerik kaydırma alışkanlığının ergenlik çağındaki beyin gelişimini sekteye uğrattığını bildiriyor.
BİLİŞSEL İŞLEVLER GERİLİYOR: ÖĞRENME VE DUYGUSAL DENGE BOZULUYOR
Amerikan Pediatri Akademisi ve Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi, gelişim çağındaki gençlerin her gece kesintisiz 8 ila 10 saat uyuması gerektiğini vurguluyor. Ancak gece yarısı ile 04.00 saatleri arasında aktif telefon kullanan gençlerde Bilişsel işlevlerin gerilediği ve okul başarısının düştüğü saptandı.
Brown Üniversitesi Psikiyatri ve İnsan Davranışı Bölümü’nden Dr. Mary A. Carskadon, uykusuzluğun gençler üzerindeki yıkıcı etkilerini değerlendirdi. Yetersiz uykunun gün içinde edinilen bilgilerin hafızaya kaydedilmesini zorlaştırdığını belirten Carskadon; uyku yoksunluğu çeken ergenlerin daha sinirli, öfkeli, anksiyeteye yatkın ve duygusal kontrol mekanizmaları zayıf bireylere dönüştüğünü vurguladı. Uzun süreli uyku bozukluklarının gençlerde depresyon, kendine zarar verme eğilimi ve intihar düşüncelerini tetikleyebileceği uyarısı yapıldı.
MAVİ IŞIK VE BİLDİRİM UYARISI BEYNİ TETİKTE TUTUYOR
Araştırmaya liderlik eden Kaliforniya Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Jason M. Nagata, gençlerin gece saatlerinde zamanlarının büyük bölümünü YouTube, Instagram ve TikTok gibi etkileşimi yüksek uygulamalarda geçirdiğini belirtti.
Gece boyunca gelen mesaj, bildirim ve arama seslerinin uykuyu bölerek kalitesini düşürdüğünü aktaran araştırmacılar, gençlerin %20’sinin gece uyandığında refleks olarak telefon ekranına baktığını kaydetti. Ekrandan yayılan mavi ışık ve sosyal mecralardaki uyarım düzeyi yüksek içerikler, beynin salgıladığı melatonin (uyku hormonu) dengesini bozarak yeniden uykuya dalmayı imkânsız hale getiriyor.
ÇÖZÜM ‘AİLE MEDYA PLANI’ VE ORTAK DİSİPLİNDEN GEÇİYOR
Uzmanlar, dijital bağımlılık ve gece ekran kullanımıyla mücadelenin yalnızca gençlerin sorumluluğuna bırakılamayacağını, ebeveynlerin de kendi ekran sürelerini kısıtlayarak rol model olmaları gerektiğini ifade ediyor.
Sağlıklı bir uyku hijyeni sağlamak adına Amerikan Pediatri Akademisi tarafından önerilen adımlar şu şekilde sıralanıyor:
- Yatak Odasına Cihaz Sokulmamalı: Telefon, tablet ve bilgisayarların uyku alanlarının dışında tutulması sağlanmalıdır.
- Ekransız Bölge ve Zaman Dilimleri: Ev içerisinde yemek saatleri ve uyku öncesi gibi zamanlarda cihaz kullanımı tamamen yasaklanmalıdır.
- Ortak Medya Planı: Tüm aile fertlerinin uyacağı fiziki “cihaz kilit kutuları” oluşturularak telefonlar gece boyunca ortak bir alanda toplanmalıdır.
- Alternatif Aktiviteler: Çocukların ve gençlerin ekrandan uzaklaşmasını sağlayacak sosyal ve fiziksel hobiler teşvik edilmelidir.
