Pasifik Okyanusu’nda etkisini artıran El Nino hava olayı, yalnızca iklim koşullarını değil, dünya ekonomisini de yakından ilgilendiren riskleri beraberinde getiriyor. Tarım ve gıda fiyatlarından enerji piyasalarına, madencilikten küresel ticarete kadar geniş bir alanda etkili olması beklenen El Nino’nun ekonomik maliyetinin trilyonlarca dolara ulaşabileceği değerlendiriliyor.
El Nino Güçleniyor
Dünya Meteoroloji Örgütü, ağustos-ekim döneminde El Nino’nun güçlenmesini ve deniz yüzeyi sıcaklıklarındaki sapmanın yaklaşık 2,9 dereceye ulaşmasını bekliyor. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi ise ekim-aralık döneminde çok güçlü El Nino görülme ihtimalini yüzde 90’ın üzerinde öngörüyor.
Hava olayının güçlenmesi, farklı bölgelerde yağış rejimlerinin değişmesine ve buna bağlı olarak ekonomik faaliyetlerin olumsuz etkilenmesine yol açabilir.
İlk Etki Gıda Fiyatlarında Görülebilir
El Nino’nun ekonomik etkilerinin en hızlı hissedilebileceği alanların başında tarım geliyor. Yağış düzenindeki değişiklikler bazı üretim bölgelerinde kuraklığa, bazı bölgelerde ise aşırı yağış ve sellere neden olabiliyor.
Pirinç, mısır, soya, şeker ve kakao gibi tarım ürünleri bu değişimlerden doğrudan etkilenebilecek ürünler arasında bulunuyor. Avrupa Merkez Bankası’nın çalışmalarına göre normal güçteki bir El Nino, reel emtia fiyatları enflasyonunu 6 ila 12 ay içinde yaklaşık yüzde 3 artırabiliyor.
Güçlü El Nino dönemlerinde ise gıda emtia fiyatlarındaki etkinin yaklaşık iki yıl sürebileceği ve fiyat artışlarının yüzde 9’a ulaşabileceği hesaplanıyor.
Şeker Fiyatlarında Yükseliş Riski
Morgan Stanley’nin değerlendirmelerinde, El Nino nedeniyle fiyat artışına en açık tarım emtialarının başında şeker geliyor. Hindistan, Tayland ve Güneydoğu Asya’da muson yağışlarının zayıflaması şeker kamışı üretimini azaltabilirken, Brezilya’da aşırı yağışlar verim kaybına neden olabiliyor.
Bununla birlikte Arjantin ve Brezilya’nın güneyinde beklenen daha yağışlı koşullar bazı ürünlerin verimini artırabilir. Bu nedenle El Nino’nun tarım emtialarında etkisinin bütün ürünlerde aynı yönde olmayacağı, bölgesel koşullara ve yağışların zamanlamasına bağlı olarak değişeceği belirtiliyor.
Bakır Arzı Da Baskı Altında
El Nino’nun etkileri tarımla sınırlı kalmayabilir. Bakır da güçlü hava olayından etkilenebilecek önemli emtialar arasında gösteriliyor.
Dünyanın önde gelen bakır üreticilerinden Şili’de aşırı yağış ve seller madencilik faaliyetlerini aksatabilir. Zambiya’da yaşanabilecek kuraklık ise hidroelektrik üretimini düşürerek madenlerin enerji arzında sorunlara yol açabilir.
Üretimde meydana gelebilecek aksaklıkların küresel bakır arzını azaltması halinde fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı oluşabilir.
Enerji Ve Lojistikte Bölgesel Riskler
El Nino enerji piyasalarında da farklı sonuçlar doğurabiliyor. Kuraklık nedeniyle hidroelektrik üretiminin azalması enerji arzını zorlayabilirken, bazı bölgelerde daha ılıman kış koşulları doğal gaz ve elektrik talebinin düşmesine neden olabiliyor.
Küresel ticaret açısından ise Panama Kanalı örneği dikkat çekiyor. 2023 yılında yaşanan şiddetli kuraklık nedeniyle kanalın su seviyelerinin düşmesi, günlük gemi geçişlerinin 36’dan 24’e kadar gerilemesine yol açmıştı. Kapasitedeki düşüş, gemilerin daha uzun rotalara yönelmesine ve taşıma maliyetlerinin yükselmesine neden olmuştu.
Geçmiş El Nino Olaylarının Faturası Ağır Oldu
El Nino’nun ekonomik maliyetinin hava olayının sona ermesinden sonra da devam edebileceği belirtiliyor. Dartmouth College araştırmacılarının çalışmasına göre 1982-1983 dönemindeki güçlü El Nino, takip eden beş yılda küresel ekonomide yaklaşık 4,1 trilyon dolarlık gelir kaybına yol açtı.
1997-1998 El Nino’sunun ardından ise küresel ekonomide yaklaşık 5,7 trilyon dolarlık kayıp hesaplandı. Araştırmacılar ayrıca 2023’te yaşanan El Nino’nun dünya ekonomisinde 2029’a kadar yaklaşık 3 trilyon dolarlık kayba neden olabileceğini öngördü.
Daha uzun vadeli projeksiyonlarda ise 21. yüzyılda yaşanabilecek El Nino olaylarının küresel ekonomiye toplam maliyetinin 84 trilyon dolara kadar çıkabileceği hesaplanıyor.
Küresel Ekonomide Zincirleme Etki Riski
Güçlü bir El Nino’nun ekonomik etkileri, doğrudan hava olayından etkilenen bölgelerle sınırlı kalmayabilir. Tarımsal üretimdeki düşüş gıda fiyatlarını artırırken, enerji ve emtia maliyetlerindeki değişimler enflasyon üzerinde baskı oluşturabilir.
Üretim ve lojistikte yaşanabilecek aksaklıkların küresel ticarete yansıması ise ekonomik kayıpların daha geniş bir coğrafyaya yayılmasına neden olabilir. Bu nedenle güçlenen El Nino, önümüzdeki dönemde yalnızca meteorolojik bir gelişme olarak değil, küresel ekonomi açısından da yakından izlenmesi gereken önemli bir risk unsuru olarak öne çıkıyor.
