Türkiye’de yaz aylarının sıcak dönemlerinde klimaların yoğun kullanımı elektrik şebekesi üzerinde ciddi bir yük oluşturuyor. Gün içinde 12:00-18:00 arasındaki en yoğun saatlerde klima kaynaklı tüketim, ülke tüketiminin ortalama yüzde 10’unu aşabiliyor ve bu durum her yıl daha belirgin hale geliyor.
Jeotermal Enerji Derneği (JED) Başkanı Ali Kındap, Türkiye’nin zengin jeotermal potansiyelini soğutma amaçlı kullanarak şebeke baskısını azaltmanın mümkün olduğunu belirtiyor. Kındap’a göre jeotermal, yalnızca elektrik üretimi veya konut ısıtmasıyla sınırlı görülmemeli; bölgesel ısıtma ve soğutma sistemlerinin merkezine yerleştirilmeli.
Jeotermal ile soğutma: bilinen ve uygulanan bir seçenek
Birçok gelişmiş ülkede desteklenen ve hızla yaygınlaşan jeotermal soğutma çözümleri, özellikle Ege Bölgesi gibi yüksek potansiyelli alanlarda oteller, hastaneler, alışveriş merkezleri, veri merkezleri ve organize sanayi bölgeleri için uygun bir alternatif oluşturuyor. Uygun sıcaklıktaki kaynaklardan absorpsiyonlu sistemlerle doğrudan soğutma enerjisi üretilebiliyor.
Kındap, jeotermal ve toprak kaynaklı ısı pompalarının kışın ısıtma, yazın ise soğutma sağlayabildiğine dikkat çekiyor; böylece bir yapının 12 aylık enerji ihtiyacını tek bir entegre sistem üzerinden planlamak mümkün oluyor.
Ölçeklendirme ve politika önerileri
JED, pilot bölgeler belirlenmesini, kamu yatırımlarıyla ilk örneklerin oluşturulmasını ve yatırım teşviklerinin devreye sokulmasını öneriyor. Yerel ekipman ve mühendislik kapasitesinin jeotermal soğutma alanına yönlendirilmesi, hem ithalat bağımlılığını azaltır hem de yerel ekonomi için yeni fırsatlar yaratır.
Ayrıca kamu binaları, hastaneler, üniversiteler, turizm tesisleri ve organize sanayi bölgeleri için fizibilite çalışmaları yapılması ve uygun projelerin enerji verimliliği teşvikleri kapsamına alınması tavsiye ediliyor.
Sayısal tablo: Türkiye’nin soğutma enerjisi
| Veri | Açıklama |
|---|---|
| Evlerde klima sayısı (2025) | ~11 milyon |
| Beklenen klima sayısı (2035) | Yaklaşık iki kat |
| Evlerde ısıtma/soğutma amaçlı elektrik tüketimi | 2025: 5–6 bin GWh → 2035: ~12 bin GWh |
| Her 1 °C artışın etkisi | Şebekeye ~0,77 GW ek kapasite ihtiyacı |
| Pik talepte soğutmanın payı | Gün içi pik saatlerde %30’a kadar |
| IEA öngörüsü | 2035’e kadar soğutma kaynaklı elektrik talebinde ~1.600 TWh artış |
Jeotermal soğutma, doğru bölgelerde uygulandığında elektrik şebekesinin yükünü hafifletebilecek, yerli ve sürdürülebilir bir alternatiftir. Kındap’ın vurguladığı üzere bu teknolojiyi pilot uygulamalarla başlatmak, enerji güvenliğine ve şebeke dengesine katkı sağlayacaktır.
