Dünyanın en büyük buğday ihracatçısı Rusya ile “Avrupa’nın ekmek sepeti” olarak nitelendirilen Ukrayna arasındaki karşılıklı saldırılar, hasat sezonunda Karadeniz’deki deniz taşımacılığı üzerinde baskıyı artırıyor. Limanlar, ticari gemiler ve tahıl terminallerini hedef alan saldırılar, küresel gıda tedarik zincirine ilişkin endişeleri yeniden gündeme taşıdı.
AA’nın derlediği bilgilere göre, Ukrayna’nın 2026 yılında tahıl ve yağlı tohum üretiminin geçen yılki 80 milyon tondan 81 milyon tona yükselmesi bekleniyor. Tarım ürünleri ise ülkenin toplam ihracat gelirlerinin yaklaşık yüzde 60’ını oluşturuyor.
Birleşmiş Milletler (BM), artan saldırıların küresel tarım piyasalarında etkilerinin hissedilmeye başlandığını belirterek taraflara gerilimi tırmandırmamaları çağrısında bulundu. BM Dünya Gıda Programı da Ukrayna’dan yapılan tahıl sevkiyatında yaşanabilecek yeni aksaklıkların küresel gıda güvensizliğini derinleştirebileceği uyarısında bulundu.
Limanlar Ve Ticari Gemiler Yoğun Saldırı Altında
Ukrayna Altyapı Bakanlığı verilerine göre, yalnızca temmuz ayında limanlarda bulunan gemilere 35, denizde seyreden gemilere 22 ve liman tesislerine 67 saldırı düzenlendi. Buna karşılık 2025 yılının tamamında Ukrayna limanlarındaki gemiler toplam 14 saldırının hedefi olmuştu.
Özellikle Odessa bölgesindeki limanlara yönelik saldırıların yoğunlaşması, Ukrayna’nın tarım ihracatının ana güzergâhını doğrudan etkiliyor. Ülkenin tarım ihracatının yüzde 90’dan fazlası Odessa, Çernomorsk ve Yujnıy limanları üzerinden gerçekleştiriliyor.
Ancak güvenlik risklerinin artmasıyla birlikte temmuz ayının ikinci yarısından itibaren bu limanlardaki ticari gemi hareketliliği büyük ölçüde durma noktasına geldi.
Gemi Sahipleri Seferleri Durduruyor
Ukrayna Tarım Politikası ve Gıda Bakanı Taras Vısotskiy, 22 Temmuz itibarıyla gemi sahiplerinin Karadeniz limanlarına tarım ürünü taşımak amacıyla gemi göndermeyi geçici olarak durdurduğunu açıkladı.
Vısotskiy, kararın Ukrayna yönetimi tarafından alınmadığını, tamamen gemi işletmecilerinin güvenlik değerlendirmeleri sonucunda verildiğini belirtti. Kara ve nehir taşımacılığı tam kapasiteyle çalışsa bile bunun Karadeniz limanlarından normal şartlarda gerçekleştirilen sevkiyatın ancak yarısını karşılayabileceğini ifade etti.
Maersk Çernomorsk Seferlerini Askıya Aldı
Artan güvenlik riski nedeniyle Danimarka merkezli deniz taşımacılığı şirketi Maersk de Çernomorsk bağlantılı hizmetlerini geçici olarak durdurdu.
Şirket, yüklerin Romanya’daki Köstence Limanı’na yönlendirildiğini açıklarken, mevcut rezervasyonların iptal edilebileceğini veya yükleme limanının değiştirilebileceğini duyurdu.
Rusya Savunma Bakanlığı saldırılarda askeri amaçlarla kullanılan hedeflerin vurulduğunu savunurken, Ukrayna yönetimi hedef alınan tesislerin ve gemilerin büyük bölümünün sivil ticaret ile tarım ihracatında kullanıldığını öne sürüyor.
Rus Limanları Da Etkileniyor
Ukrayna’nın son dönemde Rusya’nın Karadeniz ve Azak Denizi kıyısındaki limanları ile tahıl terminallerine yönelik insansız hava aracı saldırılarını artırdığı belirtiliyor.
Taman Limanı’ndaki önemli tahıl ihracat terminallerinden birinin saldırıda zarar gördüğü bildirilirken, bazı terminaller güvenlik gerekçesiyle kara yoluyla tahıl kabulünü sınırlandırdı. Azak Denizi’nde 10 Temmuz’dan itibaren uygulanan gemi trafiği kısıtlamaları da bölgedeki ihracat faaliyetlerini olumsuz etkiledi.
Novorossiysk ve Tuapse limanlarından sevkiyat sürse de güvenlik önlemleri ve operasyonel kısıtlamalar nedeniyle yükleme hızında düşüş yaşandığı ifade ediliyor.
Rusya Tahıl İhracatçıları ve Üreticileri Birliği, ticari gemiler ile liman altyapısına yönelik saldırıların devam etmesi halinde Karadeniz’deki ihracat koridorlarının kapanabileceği uyarısında bulundu.
Tahıl Koridoru Yeniden Gündemde
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın himayesinde Türkiye, Rusya, Ukrayna ve BM arasında 22 Temmuz 2022’de imzalanan Karadeniz Tahıl Koridoru Anlaşması, küresel gıda krizinin hafifletilmesinde kritik rol oynamıştı.
Koridorun açık kaldığı dönemde 1000’i aşkın gemiyle yaklaşık 33 milyon ton tahıl dünya pazarlarına ulaştırılmış, özellikle ihtiyaç sahibi ülkelere gıda sevkiyatı sağlanmıştı.
Rusya’nın Temmuz 2023’te anlaşmadan çekilmesinin ardından Ukrayna, Romanya ve Bulgaristan karasularına yakın alternatif bir deniz koridoru oluşturmuştu. Ancak son dönemde limanlar, ticari gemiler ve tahıl terminallerine yönelik saldırıların artması ile deniz taşımacılığı şirketlerinin seferlerini durdurması, bu güzergâhın sürdürülebilirliğine ilişkin belirsizlikleri artırıyor.
Uzmanlar, Karadeniz ve Azak Denizi’ndeki güvenlik risklerinin devam etmesi halinde tahıl sevkiyatındaki aksamaların özellikle Afrika ve Orta Doğu’da bölgeden ithalata bağımlı ülkelerde arz sıkıntısı ve fiyat artışlarına yol açabileceği değerlendirmesinde bulunuyor.
