Bakır piyasasında rekor seviyelerin ardından yaşanan fiyat hareketliliğine bu kez dünyanın en büyük bakır madenlerinden Escondida’dan gelen üretim durdurma haberi eklendi. BHP Group’un Şili’de işlettiği madende bir çalışanın hayatını kaybetmesi sonrası tüm faaliyetler askıya alınırken, üretimin ne zaman yeniden başlayacağı henüz açıklanmadı.
Maden sahasındaki kesintinin kısa sürmesi halinde küresel bakır arzı üzerindeki etkinin sınırlı kalması beklenirken, duruşun uzaması halinde zaten üretim sorunlarıyla karşı karşıya bulunan piyasada arz baskısının artabileceği değerlendiriliyor.
Escondida’da Tüm Faaliyetler Askıya Alındı
Escondida’da kaza, 23 Eylül’de yürütülen bakım çalışmaları sırasında meydana geldi. Şili makamları olayın nedenine ilişkin inceleme başlatırken, BHP güvenlik gerekçesiyle madendeki tüm operasyonel faaliyetleri durdurdu.
Şili’de ölümle sonuçlanan maden kazalarının ardından üretimin yeniden başlatılabilmesi için güvenlik koşullarının yetkili denetçiler tarafından uygun bulunması gerekiyor. Bu nedenle Escondida’daki üretim kaybının ne kadar süreceği şu aşamada belirsizliğini koruyor.
Kesintinin birkaç günle sınırlı kalması halinde küresel piyasadaki etkisinin daha düşük olması beklenebilir. Ancak üretimin uzun süre devre dışı kalması, bakır arzında son dönemde yaşanan diğer aksaklıkların üzerine yeni bir risk ekleyebilir.
Dünyanın En Büyük Bakır Madenlerinden Biri
Şili’nin Atacama Çölü’nde bulunan Escondida, küresel bakır tedarikinde kritik bir konuma sahip. Madeni BHP işletirken, ortaklık yapısında Rio Tinto’nun yüzde 30, Japon JECO’nun ise yüzde 12,5 payı bulunuyor.
Escondida sahasında iki büyük açık ocak, üç konsantratör tesisi ve iki liç operasyonu yer alıyor. Uzun yıllardır üretim yapan maden, küresel bakır arzının en önemli kaynaklarından biri olarak öne çıkıyor.
BHP’nin üretim planlarına göre Escondida’nın yıllık bakır üretimi 1 milyon tonun üzerinde bulunuyor. Şirket, madenin gelecek yıllardaki üretim kapasitesini koruyabilmek amacıyla 4,4 milyar ila 5,9 milyar dolar arasında yatırım gerektiren yeni bir konsantratör projesi planlıyor.
Bu büyüklükteki bir üretim merkezinde yaşanabilecek kesintilerin emtia piyasaları tarafından yakından takip edilmesinin temel nedenlerinden biri de madenin küresel arz içindeki ağırlığı.
Küresel Bakır Arzında Sorunlar Sürüyor
Escondida’daki gelişme, küresel bakır piyasasının arz tarafında rahat olduğu bir döneme denk gelmedi. Endonezya ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki büyük madenlerde yaşanan çeşitli sorunlar nedeniyle daha önce küresel üretim beklentilerinde aşağı yönlü revizyonlar yapılmıştı.
Buna karşılık elektrik şebekelerinin genişletilmesi, yenilenebilir enerji yatırımları, elektrikli araçlar ve yapay zekâ teknolojilerinin ihtiyaç duyduğu veri merkezlerinin büyümesi bakıra yönelik talebi destekliyor.
Elektrifikasyon ve dijitalleşmenin önümüzdeki yıllarda hız kazanmasıyla bakır kullanımının da artması bekleniyor. Bu nedenle piyasadaki temel soru yalnızca mevcut üretimin yeterli olup olmadığıyla sınırlı kalmıyor. Yeni maden yatırımlarının küresel talepteki artışı karşılayacak hızda devreye girip giremeyeceği de önem taşıyor.
Fiyatlar Rekorun Ardından Geriledi
Bakır fiyatları son dönemde güçlü bir yükseliş sergileyerek rekor seviyeleri test etmişti. Ancak 24 Eylül işlemlerinde ABD ekonomisinin güçlü seyrine işaret eden veriler ve Fed’in faiz politikasına ilişkin beklentiler fiyatlar üzerinde baskı oluşturdu.
Doların değer kazanmasıyla bakır vadeli işlemleri 6,70 dolar seviyesinin altına geriledi. Dolar bazında fiyatlanan emtialarda, ABD para birimindeki güçlenme diğer para birimlerini kullanan alıcıların maliyetini artırarak talep üzerinde baskı yaratabiliyor.
Bununla birlikte fiyatlardaki geri çekilme, bakır piyasasındaki fiziksel arz endişelerinin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Escondida’daki üretimin yeniden başlayacağı tarihin açıklanmaması, arz tarafındaki belirsizliğin bir süre daha gündemde kalmasına neden olabilir.
Türkiye’de Sanayi Maliyetleri Etkilenebilir
Bakır fiyatlarındaki yükseliş Türkiye açısından da geniş bir üretim alanını ilgilendiriyor. Elektrik kabloları ve enerji altyapısından elektroniğe, beyaz eşyadan otomotive, makine ve inşaat sektörlerine kadar çok sayıda alanda bakır yoğun biçimde kullanılıyor.
Bu nedenle küresel bakır fiyatlarında kalıcı bir yükseliş yaşanması, Türkiye’de üreticilerin hammadde maliyetleri üzerinden farklı sektörlere yansıyabilir. Özellikle elektrik şebekelerinin yenilenmesi ve enerji dönüşümüne yönelik yatırımların hızlandığı bir dönemde bakır talebinin güçlü kalması bekleniyor.
Büyük üretim merkezlerinde meydana gelen kesintilerin uzaması ise sanayicilerin hammadde tedarik maliyetleri açısından yakından takip edeceği yeni bir risk oluşturuyor.
Piyasada bundan sonraki süreçte öne çıkacak başlıklardan biri, Escondida’daki güvenlik incelemelerinin ne zaman tamamlanacağı ve madenin üretime hangi tarihte döneceği olacak.
