Diyabet, uzun süre belirti vermeden ilerleyebilen ve kontrol altına alınmadığında kalp, böbrek, göz ve sinir sistemini etkileyebilen önemli bir sağlık sorunu. 14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında açıklamalarda bulunan İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Meral Maralcan, özellikle tip 2 diyabetin uzun süre fark edilmeden ilerleyebileceğine dikkat çekerek erken tanı ve düzenli taramanın önemini vurguluyor.Diyabet, insülin direnci, insülin eksikliği veya her iki durumun bir arada bulunması sonucunda kan şekerinin yükselmesiyle ortaya çıkıyor. Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi insülin üreten hücrelere zarar verirken tip 2 diyabette vücut insüline yeterince yanıt veremiyor. Gebelikte ortaya çıkan gestasyonel diyabet de diyabet türleri arasında yer alıyor.
Diyabetin İlk Belirtilerini Gözden Kaçırmayın
Diyabetin erken dönem belirtilerinin günlük yaşamda farklı sağlık sorunlarıyla karıştırılabildiğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Maralcan, dikkat edilmesi gereken belirtileri şöyle sıralıyor:
- Sık idrara çıkma, aşırı susama ve ağız kuruluğu
- Nedensiz kilo kaybı, halsizlik ve yorgunluk
- Bulanık görme, sık enfeksiyon geçirme
- Yaraların geç iyileşmesi
- El ve ayaklarda uyuşma veya karıncalanma
Özellikle tip 2 diyabetin uzun süre belirti vermeden ilerleyebileceğini hatırlatan Dr. Öğr. Üyesi Maralcan, risk grubundaki kişilerin şikâyet yaşamayı beklemeden düzenli kontrol yaptırması gerektiğini belirtiyor.
35 Yaşından İtibaren Diyabet Taraması Önem Taşıyor
Dr. Öğr. Üyesi Maralcan, 35 yaşından itibaren kilosundan bağımsız olarak herkesin üç yılda bir diyabet taraması yaptırmasını öneriyor. Fazla kilolu ve ek risk faktörleri bulunan kişilerin ise daha erken yaşta ve daha sık değerlendirilmesi gerekiyor.Diyabet açısından başlıca risk faktörleri şöyle sıralanıyor:
- Ailede diyabet öyküsü, fazla kilo ve obezite
- Yüksek tansiyon, HDL kolesterol düşüklüğü ve trigliserid yüksekliği
- Daha önce prediyabet tanısı alınması
- Gebelik diyabeti veya 4 kg ve üzerinde bebek doğurma öyküsü
- Polikistik over sendromu (PKOS)
- Kalp-damar hastalığı ve fiziksel hareketsizlik
Prediyabeti olanların yılda bir, gebelik diyabeti öyküsü bulunanların ise doğum sonrası değerlendirmeden sonra en az üç yılda bir taranması öneriliyor.
Açlık Kan Şekeri ve HbA1c Testleri Erken Tanıda Önemli
Diyabet tanısında açlık kan şekeri ve HbA1c testlerinin önemli olduğunu belirten Dr. Öğr. Üyesi Maralcan, açlık kan şekerinin en az sekiz saatlik açlık sonrasında ölçüldüğünü, HbA1c testinin ise son iki-üç aylık ortalama kan şekeri düzeyini yansıttığını ifade ediyor. Bazı durumlarda tanının doğrulanması için ikinci ölçüm veya şeker yükleme testi (OGTT) gerekebiliyor.
Prediyabet Döneminde Alınan Önlemler Diyabet Riskini Azaltabilir
Prediyabet döneminde yaşam tarzı değişiklikleriyle tip 2 diyabete ilerleme riskinin azaltılabileceğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Maralcan, şu önerilerde bulunuyor:
- Fazla kilo varsa başlangıç ağırlığının yaklaşık yüzde 5-7’sinin verilmesi
- Haftada en az 150 dakika orta tempolu fiziksel aktivite yapılması
- Şekerli içeceklerin azaltılması ve liften zengin beslenilmesi
- Sigara kullanılıyorsa bırakılması
Bazı hasta gruplarında hekim değerlendirmesiyle ilaç tedavisi de uygulanabiliyor.
Diyabet Kalp, Böbrek, Göz ve Sinir Sistemini Etkileyebiliyor
Uzun süre yüksek seyreden kan şekeri, küçük ve büyük damar yapılarında hasara yol açabiliyor. Kalp damarlarının etkilenmesi kalp krizi ve felç riskini artırırken böbrek hasarı ilerleyen süreçte böbrek yetmezliğine neden olabiliyor. Göz damarlarının zarar görmesi görme kaybına, sinir hasarı ise özellikle el ve ayaklarda uyuşma, yanma ve his kaybına yol açabiliyor. Bu durum ayak yaraları ve enfeksiyonları açısından da risk oluşturuyor.
Düzenli Kontroller Diyabet Yönetiminin Ayrılmaz Bir Parçası
Diyabet hastalarının tedavi sürecinde düzenli takiplerini aksatmaması gerektiğini vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Maralcan, takip sürecinde şu kontrollerin önemine dikkat çekiyor:
- HbA1c: Durumu stabil ve hedefe ulaşmış kişilerde yaklaşık altı ayda bir, tedavi değişikliğinde veya hedefe ulaşılamadığında üç ayda bir.
- Böbrek: Böbrek fonksiyonları ve protein kaybının düzenli değerlendirilmesi.
- Göz: Göz dibi muayenesinin yapılması ve sonuçlara göre düzenli tekrarlanması.
- Ayaklar: Düzenli muayene ve yılda en az bir kez değerlendirme.
- Kan basıncı ve kolesterol: Düzenli takip.
Kan şekeriyle birlikte tansiyon ve kolesterolün de kontrol altında tutulmasının önemini vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Maralcan, diyabetin erken tanı, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve düzenli hekim takibiyle yönetilebileceğini belirtiyor. Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
