İspanya’da Makinistlerin Sürüş Süresi Hesaplaması Değişiyor

İspanya’da demiryolu güvenliğine ilişkin düzenlemelerde önemli değişikliklere gidildi. 11 Mayıs 2027’den itibaren tren makinistlerinin iki sürüş görevi arasında verdiği 45 dakikadan kısa aralar da sürüş süresinden sayılacak. Yeni düzenlemeyle birlikte Devlet Demiryolu Güvenliği Ajansı’nın (AESF) denetim yetkileri genişletilecek, demiryolu sektöründe risk bildirimini ve çalışanların korunmasını esas alan adil kültür yaklaşımı yasal güvenceye alınacak. Ayrıca erken emeklilik katsayılarının kapsamı genişletilecek.

İspanya Bakanlar Kurulu, Ulaştırma ve Sürdürülebilir Hareketlilik Bakanlığı ile Entegrasyon, Sosyal Güvenlik ve Göç Bakanlığı’nın ortak önerisi doğrultusunda hazırlanan 34/2026 sayılı Kraliyet Kararnamesi’ni 10 Kasım’da onayladı. Düzenleme, 11 Kasım’da Resmî Gazete’de yayımlandı. Hükümet, değişiklikleri sendikaların taleplerine yanıt olarak hazırlanan dört başlıklı bir düzenleme paketi olarak duyurdu.

45 Dakikadan Kısa Aralar Sürüş Süresine Eklenecek

İspanya’da demiryolu işletme güvenliği ve birlikte çalışabilirliğini düzenleyen 929/2020 sayılı Kraliyet Kararnamesi, makinistlerin kesintisiz sürüş süresini altı, toplam günlük sürüş süresini ise dokuz saatle sınırlandırıyor. Dokuz saatlik sınır, sürüşün başladığı andan itibaren 24 saatlik dönem içinde hesaplanıyor ve makinistin iş mevzuatında öngörülen asgari dinlenme süresini eksiksiz ve kesintisiz tamamlamasıyla sona eriyor.

Mevcut düzenlemede kesintisiz sürüşün sona ermesi için makinistin trenden sorumlu olmadığı ve herhangi bir görev için çağrılamayacağı en az 45 dakikalık bir ara vermesi gerekiyor.

Ancak görev çizelgelerinde makinistlere aynı gün içinde birden fazla sürüş görevi verilmesi, özellikle gidiş ve dönüş seferleri arasındaki kısa bekleme sürelerinin nasıl değerlendirileceği konusunda sorun oluşturuyordu. Eski uygulamada makinistin trenden sorumlu olmadığı 45 dakikadan kısa aralar sürüş süresine dahil edilmiyordu. Bu süreler, mola sayılabilecek uzunlukta olmadığı gibi başka görevlerle de değerlendirilebiliyordu.

Yeni düzenleme, bu belirsizliği ortadan kaldırmayı hedefliyor.

Makinistin Görevde Olduğu Süreler Daha Geniş Kapsamda Sayılacak

11 Mayıs 2027’den itibaren makinistin aynı veya farklı bir araçla gerçekleştirdiği iki sürüş görevi arasındaki 45 dakikadan kısa sürelerin tamamı sürüş süresine dahil edilecek. Makinistin trenden ayrılması, beklemede kalması, herhangi bir iş yapmaması veya bu arada başka görevler üstlenmesi hesaplamayı değiştirmeyecek.

Düzenlemeyle sürüş süresi kapsamına alınan diğer faaliyetler de açık biçimde tanımlanıyor. Buna göre aracı hareket ettiren manevralar ile makinistin araçtan sorumlu olduğu ve trafik ya da manevraları takip ettiği sıradaki kesintiler de sürüş süresi olarak değerlendirilecek.

Test, deneme, hat inceleme sürüşü ve kontrol çalışmaları sırasında makinistin acil operasyonel bekleme konumunda bulunması gereken 45 dakika veya daha uzun süreli kesintiler de hesaplamaya dahil edilecek. Bu süreler, kesintisiz sürüş süresini sıfırlamayacak ve hem altı saatlik kesintisiz sürüş hem de dokuz saatlik günlük sınır kapsamında değerlendirilecek.

Farklı Demiryolu Ağlarındaki Faaliyetler De Hesaplanacak

Yeni kurallar yalnızca İspanya Genel Kamu Yararı Demiryolu Ağı (RFIG) üzerindeki faaliyetlerle sınırlı kalmayacak. RFIG dışında gerçekleştirilen çalışmalar da sürüş süresinin hesaplanmasında dikkate alınacak.

Manevra aracı veya altyapı makinesi operatörü yeterliliğine de sahip makinistlerin manevra alanlarında ya da çalışma bölgelerinde geçirdiği süreler, RFIG üzerindeki faaliyetlerinin hesaplanmasına dahil edilecek.

İstisnai olarak iki makinistin aynı görevi paylaştığı ve makinistlerden birinin araç, diğerinin altyapı konusunda yetkin olduğu durumlarda ise ilgili süre her iki çalışan için de eş zamanlı hesaplanacak.

Aracın hizmete alınması veya hizmet dışı bırakılması ile trenin teknik ve idari hazırlık işlemleri ise belirlenen dört zaman diliminden birinde gerçekleştirilmediği sürece sürüş süresine dahil edilmeyecek. Bu işlemler söz konusu dönemlerden birinin içinde yapılırsa ilgili dönemin tamamı hesaplamaya alınacak.

AESF’nin Denetim Yetkileri Genişletiliyor

Düzenlemenin bir diğer önemli başlığı, Devlet Demiryolu Güvenliği Ajansı’nın denetim yetkilerinin genişletilmesi oldu.

929/2020 sayılı Kraliyet Kararnamesi’nin 146’ncı maddesinde yapılan değişiklikle, AESF’nin denetlediği demiryolu kuruluşları, kurumun başka bir kuruluşu incelemek için ihtiyaç duyması halinde kendi tesislerini, trenlerini ve ekipmanlarını da denetime açmak zorunda olacak.

Daha önce bu tür erişimler gönüllü iş birliğine bağlıydı. Yeni uygulamayla ajansın, örneğin bir altyapı yöneticisinin hatlarını denetlemek için tren kabininde yolculuk yapabilmesi veya altyapı yöneticisine ait platform ve tesislerde demiryolu işletmelerinin faaliyetlerini gözlemleyebilmesi mümkün hale gelecek.

Denetim erişimine ilişkin değişiklik de 11 Mayıs 2027’de yürürlüğe girecek. Altı aylık geçiş süresi, demiryolu işletmelerinin ve altyapı yöneticilerinin yeni uygulamaya hazırlanmalarına imkan tanımayı amaçlıyor.

Adil Kültür Ve Risk Bildirimi Yasal Güvenceye Alınıyor

2015 tarihli Demiryolu Sektörü Kanunu’nda yapılan değişikliklerle, güvenlikle ilgili görevleri bulunan çalışanların riskleri bildirmesine yönelik yasal çerçeve yeniden düzenleniyor.

Çalışanlar, işverenlerin bildirim kanalları üzerinden veya oluşturulabilecek kamuya açık raporlama sistemleri aracılığıyla güvenlik risklerini yetkililere iletebilecek. Bildirim yapan kişinin kimliği gizli tutulacak ve bu kapsamda elde edilen bilgiler sıkı gizlilik yükümlülüğüne tabi olacak.

Yeni düzenleme, belirli koşullar altında risk bildiriminde bulunan çalışanların idari yaptırımlardan muaf tutulabilmesine de imkan tanıyor. Buna göre çalışanın, hakkında yaptırım süreci başlatıldığı kendisine bildirilmeden önce riski raporlaması, ihlale konu davranışı bildirim anına kadar durdurması ve süreç boyunca doğru ve ilgili bilgileri eksiksiz, sürekli ve özenli biçimde paylaşması gerekiyor.

Bu şartların karşılanması halinde yetkili makam, gerekçeli bir kararla bildirilen olaylarla bağlantılı işlemlerde çalışanı idari cezadan muaf tutabilecek. Ancak bu düzenleme ceza hukuku kapsamındaki sorumlulukları ortadan kaldırmayacak. Muafiyet koşullarının sağlanmadığı durumlarda ise çalışanın süreç sırasında bilgi vermesi, uygulanacak yaptırımın belirlenmesinde dikkate alınabilecek.

Acil Risk Durumlarında Makinistlere Müdahale Yetkisi

Yasal değişiklikler, çalışanların görevlerini yerine getirirken karşılaştıkları ciddi ve yakın tehlikelere karşı gerekli önlemleri alabilmesini de güvence altına alıyor.

Yolcular, üçüncü kişiler veya demiryolu çalışanları açısından ciddi ve yakın bir risk bulunduğunda personel, trenin durdurulması veya hareket ettirilmemesi dahil olmak üzere gerekli ve orantılı tedbirleri alabilecek. Bu müdahalelerin geçerli trafik kurallarına uygun olması ve gecikmeden bildirilmesi gerekecek. Acil durumlarda ise önceden bildirim şartı aranmayacak.

İşverenlerin, güvenlik risklerini bildiren veya bu risklere karşı önlem alan çalışanlara yaptırım uygulaması ya da onları mesleki açıdan dezavantajlı duruma düşürecek şekilde olumsuz muamelede bulunması da yasaklanacak.

Bununla birlikte koruma, riski veya ihlali bilerek oluşturan davranışları ve öngörülebilir zarara yol açan ya da işletme güvenliğini ciddi biçimde tehlikeye atan ağır ihmalleri kapsamayacak. Bu istisnaların yalnızca ortaya çıkan sonucun ağırlığına dayanılarak değil, kanıtlarla desteklenerek gerekçelendirilmesi gerekecek.

Erken Emeklilik Katsayılarının Kapsamı Genişliyor

Kararnameyle demiryolu çalışanlarının erken emeklilik haklarına ilişkin düzenlemelerde de değişiklik yapıldı. 2621/1986 sayılı Kraliyet Kararnamesi’nin 3’üncü maddesinde yer alan erken emeklilik indirim katsayıları, birlikte işletilebilir hatlarda veya RFIG üzerinde faaliyet gösteren tüm demiryolu işletmelerindeki ilgili meslek gruplarına uygulanacak.

Düzenlemenin gerekçesinde, erken emeklilik sisteminin demiryolu hizmetlerinin kamu işletmeleri tarafından yürütüldüğü dönemde oluşturulduğu ve sektörün rekabete açılmasının ardından aynı ağda, aynı güvenlik koşullarında ve aynı işleri yapan çalışanlar arasında farklı uygulamalar ortaya çıktığı belirtildi.

Entegrasyon, Sosyal Güvenlik ve Göç Bakanlığı, 402/2025 sayılı Kraliyet Kararnamesi kapsamında yeni bir değerlendirme süreci başlatacak. Bu süreçte zorlu, zehirli, tehlikeli veya sağlıksız çalışma koşullarına maruz kalan diğer demiryolu meslek gruplarının da erken emeklilik katsayılarına dahil edilmesi ele alınacak. Sendikalar da değerlendirmelere katılacak.

Değişiklikler Neden Kraliyet Kararnamesiyle Yapıldı?

İspanya hükümeti, düzenlemelerin kraliyet kararnamesi niteliğinde bir yasayla hayata geçirilmesini siyasi takvimle ilişkilendirdi. Ülke parlamentosu Cortes Generales’in ekim ayında feshedilmesi ve 29 Kasım 2026’da genel seçim yapılacak olması nedeniyle hükümet, olağan yasama sürecinin uzayabileceğine dikkat çekti.

Seçimlerin ardından geçici hükümetin parlamentoya yasa tasarısı sunamayacak olması, düzenlemelerin 2027 yılının önemli bir bölümüne kadar ertelenmesi riskini doğuruyordu. Bu nedenle hükümet, değişiklikleri kararname yoluyla yürürlüğe koydu.

Düzenlemenin bazı hükümleri 11 Kasım 2026 itibarıyla uygulanmaya başlarken, makinistlerin sürüş sürelerinin yeniden hesaplanması ve AESF’nin diğer kuruluşların tesislerine erişim yetkisi 11 Mayıs 2027’de yürürlüğe girecek.

Yeni Düzenlemelerin Yürürlük Takvimi

Düzenlemenin Temelinde Şubat Ayındaki Sendika Anlaşması Var

Sürüş sürelerinin yeniden hesaplanmasına yönelik değişiklik, Ulaştırma Bakanlığı’nın 9 Şubat 2026’da SEMAF, UGT ve CCOO sendikalarıyla yaptığı anlaşmada verdiği taahhütlerin bir parçası olarak hayata geçirildi. Söz konusu anlaşmanın ardından planlanan grev günleri iptal edilmişti.

Anlaşma kapsamında bakanlık, 45 dakikadan kısa duraklamaların etkili sürüş süresi olarak kabul edilmesi için 929/2020 sayılı Kraliyet Kararnamesi’nde değişiklik yapmayı ve çalışanların güvenlik risklerini bildirebileceği koordineli bir sistem kurmayı kabul etmişti.

Anlaşmada ayrıca Devlet Demiryolu Güvenliği Ajansı bünyesinde 50 yeni kalıcı kadro oluşturulması taahhüdü de yer alıyordu. Yeni kararnameyle sürüş sürelerinin hesaplanması, denetim yetkileri ve çalışanların güvenlik bildirimlerine ilişkin düzenlemeler yürürlüğe konularak anlaşmanın önemli başlıkları hayata geçirilmiş oldu.