Kanser, modern dünyada kardiyovasküler hastalıklardan sonra en sık görülen ikinci ölüm nedeni olarak küresel bir halk sağlığı sorunu olmayı sürdürüyor. Her yıl 4 Şubat’ta anılan Dünya Kanser Günü, bu ölümcül hastalığa karşı toplumsal farkındalığı artırmak, erken tanının hayati önemini vurgulamak ve önlenebilir risk faktörlerine karşı küresel bir bilinç oluşturmak amacıyla kritik bir platform sunuyor.
Türkiye’de Kanser Yükü Neden Artıyor?
İstanbul Rumeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Merve Kırmacı, Türkiye’de kanser insidansı (görülme sıklığı) ve mortalitesinin (ölüm oranı) son yıllarda artış eğiliminde olduğunu belirtiyor. Dr. Kırmacı’ya göre bu artış sadece tıbbi gelişmelerle değil, karmaşık bir faktörler bütünüyle açıklanabilir. Nüfusun yaşlanması, Batı tipi yaşam tarzının benimsenmesi, sigara kullanımı ve obezite gibi risk faktörlerinin yaygınlaşması, Türkiye’deki kanser tablosunu ağırlaştırıyor. Bu durum, kanserle mücadelede sadece tedavi odaklı değil, koruyucu sağlık politikalarına dayalı bir stratejiyi zorunlu kılıyor.
İstatistikler Ne Söylüyor?
Türkiye Kanser İstatistikleri ve GLOBOCAN verileri, ülkemizdeki tabloyu somut bir şekilde ortaya koyuyor. Türkiye’de en sık görülen kanser türleri; akciğer, meme, kolorektal, prostat ve tiroid kanserleri olarak sıralanıyor. Akciğer ve kolorektal kanserler, ölüme en çok sebebiyet veren türler arasında ilk sırada yer alırken; kadınlarda meme kanseri hem görülme sıklığı hem de yarattığı toplumsal etkiyle merkezi bir önem taşıyor. Son dönem analizleri ise özellikle pankreas kanserine bağlı ölümlerin endişe verici düzeyde arttığını gösteriyor.
Yaşam Tarzı ve Çevresel Faktörlerin Etkisi
Kanser gelişiminde bireysel alışkanlıklar belirleyici bir rol oynuyor. Dr. Kırmacı, sigara kullanımı, sağlıksız beslenme, fiziksel hareketsizlik ve obezitenin kontrol altına alınmasıyla vakaların önemli bir kısmının önlenebileceğini vurguluyor. Ancak kanser sadece biyolojik bir süreç değil; sosyoekonomik durum, çevresel maruziyetler ve sağlık hizmetlerine erişimle de doğrudan ilintili. Örneğin, Akdeniz Bölgesi’nde yapılan çalışmalar, çevresel faktörlerin ve yaşam alışkanlıklarının kanser yaygınlığı üzerinde anlamlı bir etkisi olduğunu kanıtlıyor.
Erken Tanı ve Toplumsal Katılım
Meme, akciğer ve gastrointestinal sistem kanserleri üzerine yoğunlaşan klinik araştırmalar, tek bir gerçeği işaret ediyor: Erken tanı hayat kurtarır. Tarama programlarına düzenli katılım, hastalığın tedavi edilebilir evrede yakalanmasını sağlayarak sağkalım oranlarını dramatik biçimde artırıyor. Ancak Sağlık Bakanlığı’nın sunduğu bu hizmetlerin başarısı, toplumun tarama programlarına katılım isteğiyle doğru orantılıdır.
Sonuç: Çok Yönlü Bir Mücadele Şart
Türkiye Kanser Kontrol Programı kapsamında tütünle mücadele, obeziteyle savaş ve tarama programlarının yaygınlaştırılması, kanser yükünü azaltmanın anahtarlarıdır. Sağlık Bakanlığı verileri, vakaların üçte birinin önlenebilir nedenlere dayandığını gösteriyor. Dr. Merve Kırmacı’nın da belirttiği gibi, kanser toplumsal ve politik boyutları olan çok yönlü bir sorundur. Dünya Kanser Günü, multidisipliner yaklaşımların ve toplum temelli önleme stratejilerinin güçlendirilmesi için bizlere her yıl bu hayati sorumluluğu hatırlatmaktadır.
