Kadınlardaki erken veya zamansız menopoz; sıcak basması, gece terlemesi, adet düzensizliği, cinsel ilişki sırasındaki ağrı, vajinal kuruluk, sinirlilik hali ve zihin bulanıklığı gibi belirtilerle başlıyor. Kadınların %5’inde görülebilen erken veya zamansız menopoz, hem fiziksel hem de ruhsal sağlığı olumsuz etkileyerek yaşam konforunu bozabiliyor. Yaşam tarzı değişiklikleri ve hormon tedavileriyle bu süreç sorunsuz atlatılabiliyor. Memorial Kayseri Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölümü’nden Doç. Dr. Mehmet Ak, erken ve zamansız menopoz ile ilgili bilgi verdi.
Kadınlarda erken menopoz, 45 yaşından önce düzenli adet görmenin sona ermesiyle başlar. Prematüre (zamansız) menopoz ise yumurtalıkların hormon üretmeyi durdurmasıyla 40 yaşından önce başlayan önemli bir sorundur. Erken ve zamansız menopoz aynı nedenlere bağlı olabilir. 45 yaşından önce meydana gelen menopoz erken olarak tanımlanırken, 40 yaşından önce hormon faaliyetinin durması zamansız menopoza işaret eder. Bu sorunlar bazen doğal olarak ortaya çıkabileceği gibi başka bir soruna bağlı olarak da tetiklenebilir.
En önemli belirti adet düzensizliği
Hormon seviyelerinin düşmesi genellikle 45 ile 55 yaş arasındaki normal adet gören kadınları etkiler. Erken veya zamansız menopozun en belirgin belirtisi, adet dönemlerinin düzenli olmaması ya da 45 yaşından önce durmasıdır. Diğer belirtiler şunlar olabilir;
- Sıcak basması durumu ve gece terlemesi.
- Vajinal kuruluk.
- Uyku bozukluğu.
- Aşırı kaygı ve ruh halindeki değişim.
- Cinsel istekte azalma.
- Cinsel ilişki sırasında ağrı.
- Konsantrasyon sorunu.
- İdrar kaçırma.
Başlama zamanı her kadında farklı
Çoğu kadın 40’lı yaşlarında menopoza girer, ancak bu kişiden kişiye değişebilir. Menopoz döneminde kadınların; fiziksel, psikolojik, sosyal ve cinsel değişiklikler yaşaması yaşam kalitesini düşürür. Kadınların doğurganlıktan yumurtalıkların işlevini kaybetmeye başladığı dönem kademeli olarak gerçekleşir. Her kadın için menopozun başlayacağı kesin bir yaş yoktur. Menopoz dönemi genellikle kabaca yaşamın 4’üncü 10 yılında başlar ve her kadına göre bu süre değişiklik gösterebilir. Yapılan çalışmalarda menopoz döneminin 40 yaşında başlayıp 54 yaşına kadar kademeli olarak bittiği belirlenmiştir. Menopozu başlatan birçok neden olmasına rağmen, nedenlerin tüm kadınlar için geçerli olup olmadığı konusunda fikir birliği oluşmamıştır.
Bu sorunlar menopoz nedeni
Zamansız ve erken menopoza kullanılan ilaçlar, cerrahi işlemler ve hastalıklar neden olabilir. Şunlar erken ve zamansız menopozun sebebi olabilmektedir:
- Ailede zamansız ve erken menopoz öyküsü olan kadınların bu sorunla yüz yüze gelme olasılığı yüksektir.
- Yapılan araştırmalarda sigara içen kadınların içmeyenlere göre menopoza 2 yıl önce girme olasılığının bulunduğunu göstermiştir.
- Kanser nedeniyle yapılan tedavi sürecindeki kemoterapi veya pelvik radyasyon tedavilerinin çok sayıdaki kadının yumurtalıklarına zarar verdiği ve adetlerin kalıcı ya da süreli olarak kesildiği belirlenmiştir.
- Yumurtalıkların cerrahi sonucunda alınması menopoz belirtilerinin başlamasını sağlamaktadır. Bu ameliyatın arından adet duracak ve hormon seviyesi hızla düşecektir.
- Rahim alınması ameliyatı sonrasında bazı kadınların yumurtalıkları korunabilmektedir. Ancak adet görme ve hamile kalama mümkün olmayacaktır. Kadın menopoza girmemiş olsa bile yumurtalıklar hormon üretmeye devam edeceği için muhtemelen hemen menopoz süreci başlamaz.
- Tiroid hastalığı ve romatoid artrit gibi bağışıklığı baskılayan otoimmün hastalıklar hormon üretimini düşürür. Normalde hastalıklarla savaşan vücudun bağışıklık sistemi, yanlışlıkla yumurtalıklara saldırabilir.
- HIV ve AIDS ilaçlarla kontrol altına alınamadığında erken menopoza neden olabilir.
- Eksik kromozomlarla veya kromozom sorunları olan kadınlar erken menopoza girebilir. Örneğin, Turner sendromu nedeniyle bazı kadınlar X kromozomunun tamamı veya bir kısmı olmadan doğar, yumurtalıkları doğumda normal şekilde oluşmadığı içih menopoz döneminde adet döngüleri normal olmayabilir.
- Kronik yorgunluk sendromu nedeniyle aşırı yorgunluk, halsizlik, kas ve eklem ağrıları, hafıza kaybı, baş ağrısı, gibi semptomlarla başlar. Yapılan araştırmalarda bu kadınların erken veya zamansız menopoza girme olasılığının daha yüksek olduğu belirlenmiştir.
Hormon seviyeleri kontrol edilmeli
Zamansız veya erken menopozun tedavisi için düşük seviyelerdeki hormonları yerine koymak için kullanılan kombine doğum kontrol hapı veya hormon replasman tedavisi önemlidir. Ancak bazı kanser türlerinin varlığı, mesela bazı meme kanseri türleri, hormon tedavisi alınmasına engeldir. Her şeyden önce dengeli ve düzenli beslenmenin yanı sıra durağan değil hareketli yaşam tarzı, belirtileri azaltmaya ve sağlıklı kalmaya yardımcı olacaktır. Özellikle yaşam tarzı değişikliklerini deneyen kadınların bu süreci daha sağlıklı geçirdiği belirlenmiştir.
