Avrupa Birliği’nin (AB) Schengen bölgesindeki pasaport kontrollerini dijital ortama taşımak amacıyla geliştirdiği Giriş-Çıkış Sistemi (EES), projede yaşanan gecikmeler nedeniyle hukuki sürece konu oldu. AB’nin büyük ölçekli bilgi sistemlerinden sorumlu kurumu eu-LISA, projenin geliştirilmesini üstlenen ABD merkezli IBM, Fransa merkezli Atos ve İtalya merkezli Leonardo’ya karşı Estonya’da dava açtı. Aralık 2025’te başlatılan sürecin ayrıntıları 9 Kasım Pazartesi günü gündeme gelirken, altı yıllık sözleşmenin değerinin 212 milyon Euro’ya yükseldiği ortaya çıktı.
Dava Aralık 2025’te Açıldı
eu-LISA’nın, EES projesini geliştirmek üzere bir araya gelen üç şirketin oluşturduğu konsorsiyuma karşı Aralık 2025’te Estonya’da yasal işlem başlattığı bildirildi. Davanın temelinde, Schengen bölgesinin yeni sınır kontrol sisteminin geliştirilmesi ve teslim edilmesi aşamalarında yaşanan tekrarlanan gecikmeler yer alıyor.
Estonya’daki Harju Bölge Mahkemesi, dava dosyasının kendilerine ulaştığını doğruladı. Ancak henüz duruşma takvimi oluşturulmadı.
AB kurumu, hukuki girişimin mali çıkarlarını korumak amacıyla başlatıldığını açıkladı. Bununla birlikte, projedeki gecikmelerden şirketlerin ne ölçüde sorumlu olduğu henüz mahkeme tarafından karara bağlanmış değil.
Projenin Sözleşme Bedeli 142 Milyon Eurodan 212 Milyona Yükseldi
eu-LISA, Schengen bölgesinde kullanılacak merkezi Giriş-Çıkış Sistemi’nin geliştirilmesi ve bakımını kapsayan altı yıllık sözleşmeyi 2019 yılında IBM Belgium, Atos Belgium ve Leonardo’nun oluşturduğu konsorsiyuma verdi.
İlk aşamada 142 milyon Euro olarak belirlenen sözleşme bedeli, 2021 yılında yapılan düzenlemeyle 212 milyon Euro’ya çıkarıldı. Böylece proje maliyetinde 70 milyon Euro’luk artış meydana geldi. Bu yükseliş, başlangıçtaki sözleşme tutarına kıyasla yaklaşık yüzde 49’luk artışa karşılık geliyor.
Ancak 212 milyon Euro, davada talep edilen tazminat miktarını değil, projenin sözleşme değerini ifade ediyor.
Şirketler Uygulanan Para Cezalarına İtiraz Etti
EES’nin geliştirilmesi sırasında eu-LISA ile konsorsiyum üyeleri arasında teslim tarihleri ve mali yaptırımlar konusunda görüş ayrılıkları yaşandı.
IBM Belgium ve Atos Belgium, Ekim 2021’de yaptıkları başvuruda kendilerine uygulanan para cezasının gerekçesine ve hesaplanma yöntemine itiraz etti. Şirketler, gecikmelerin bir bölümünün Kovid-19 salgını gibi kendi kontrolleri dışında gelişen koşullardan kaynaklandığını savundu.
Şubat 2022’de ise konsorsiyumda yer alan üç şirket, eu-LISA tarafından belirlenen yeni teslim takvimine karşı çıktı. Şirketler, öngörülen sürelerin gerçekçi olmadığını ve proje yönetiminde çeşitli sorunlar bulunduğunu ileri sürdü.
Teslimat takvimi ve mali sorumluluk konularında başlayan anlaşmazlık, sonraki yıllarda hukuki sürece taşındı.
EES Dört Yılı Aşan Gecikmenin Ardından Devreye Girdi
Schengen bölgesindeki yeni sınır kontrol sisteminin ilk planlamaya göre 2022 yılında kullanıma açılması hedefleniyordu. Ancak yazılım ve donanım geliştirme süreçlerinde, ayrıca uygulama aşamasında karşılaşılan sorunlar nedeniyle devreye alma tarihi birkaç kez ertelendi.
EES, 12 Ekim 2025’te kademeli olarak uygulanmaya başlandı. Sistem, 10 Nisan 2026 itibarıyla Schengen bölgesinin dış sınır geçiş noktalarında tam kapasiteyle faaliyete geçti.
Uygulamanın hayata geçirilmesi sırasında bazı havalimanlarında biyometrik tarama cihazlarından kaynaklanan aksaklıklar yaşandı. Bu sorunlar, yolcu işlemlerinin uzamasına ve uzun kuyrukların oluşmasına neden oldu.
Sistemin geliştirilmesini kapsayan ilk sözleşme 2025 yılında sona ererken, yönetim ve bakım sorumlulukları daha sonra başka bir konsorsiyuma devredildi.
Türk Vatandaşları Da Sisteme Tabi
EES, Schengen bölgesine kısa süreli seyahat gerçekleştiren Avrupa Birliği dışındaki ülke vatandaşlarının giriş ve çıkış hareketlerini dijital ortamda kaydediyor. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları da muafiyet kapsamında bulunmadıkları sürece kısa süreli Schengen seyahatlerinde bu uygulamaya tabi tutuluyor.
Sistem kapsamında yolcuların pasaport bilgileri, yüz görüntüleri ve parmak izleri elektronik olarak kayıt altına alınıyor. Uygulamayla izin verilen kalış süresinin aşılması ve kimlik sahteciliği gibi durumların daha etkin biçimde tespit edilmesi amaçlanıyor.
Geçerli oturma iznine veya uzun süreli vizeye sahip bazı yolcular ise sistemin kapsamı dışında tutuluyor. EES, Schengen bölgesinde yer alan 29 ülkede uygulanıyor.
Hukuki Süreç Mevcut Sınır Kontrollerini Etkilemiyor
eu-LISA, teknoloji şirketleriyle yaşanan hukuki anlaşmazlığın EES’nin mevcut işleyişini etkilemediğini bildirdi. Dava, sistemin bugün kullanılmasından kaynaklanan bir arıza ya da yeni bir uygulama sorunuyla değil, geliştirme ve teslim aşamalarındaki gecikmelerle ilgili.
Bu nedenle davanın açılmış olması, Schengen ülkelerindeki biyometrik pasaport kontrollerinin durdurulacağı veya EES’nin askıya alınacağı anlamına gelmiyor.
Mahkemeden çıkacak kararın, kamu kaynaklarıyla yürütülen büyük ölçekli teknoloji projelerinde yaşanan gecikmelerin mali sorumluluğunun nasıl belirleneceği açısından da önem taşıması bekleniyor.
