Edirne'nin 100 yıllık tramvay hayali

Edirne’nin 100 yıllık tramvay hayali :Hızlı trenin yapılması için beklenen, kent içi ulaşımda zaman zaman raylı sistem önerilen Edirne’de, 1899 yılında dönemin Vali Vekili Arif Paşa tarafından Padişaha Zindanaltı ile Karaağaç’ı bağlayacak bir tramvay hattının yapılması için talepte bulunulduğu, ancak hayata geçirilemediği ortaya çıktı. Osmanlı arşivinde bulunan mektupla gün yüzüne çıkan konu hakkında konuşan Edirneli Tarih Araştırmacısı Cengiz Bulut, söz konusu hat yapılamayınca Protokol Evi ile Karaağaç arasına ek tren hattı çekildiğini belirtti.
Osmanlı döneminde 1 veya 2 tane bulunan tramvay hatlarının Edirne’ye de yapılmak istendiği Eğitimci Murat Özden Uluç’un Osmanlı arşivlerinde bulunan mektupla anlaşıldı. Osmanlıca’dan Türkçe’ye aktarılan mektupta dönemin Vali Vekili Arif Paşa’nın Karaağaç’taki tren istasyonunun şehir merkezine uzak olmasından dolayı Zindanaltı ile Karaağaç Tren İstasyonu arasına bir tramvay hattı yaptırmak istediği anlatılıyor.
Zeki Özkan tarafından Türkçe’ye aktarılan 28 Kasım 1899 tarih ve Ticaret ve Nafia Nazırı Vehbi Bey imzalı mektupta şu satırlara yer veriliyor;
“Ma’ruz-ı çâker-i kemineleridir ki; Edirne’de Zindanaltı denilen mahaledn bed ile İstasyona kadar hayvan ile câr olunur bir Tramvay hattı tesisi imtiyazının uhdesine ihâlesi hakkında Edirne Vali Vekili ve ikinci Ordu-yı Humâyun Müşiri devletlü Arif Paşa hazretleri tarafından vuku bulan talep ve istid’â üzerine Meclis-i Ticaret ve Nâfia’dan tanzim olunan mazbata ol bâbdaki mukavele ve şartname lâyihalarıyla beraber 25 Eylül 1315 tarihli ve yüz altmış numaralı tezkere-i âcizi ile takdim olunmuştu. Mezkür tramvay da Selanik ve İzmir tramvaylarının elektrik ile işletilmesi için takarrür eden şerâit dairesinde elektrik muharrikleri veya vesâit-i sâire ile kuvve-i cüz’iyye-i minhanikiye isti’mâl edilebilmesi salâhiyetinin mukavelenâme lâyihasına derc ve ilavesi istid’âsına dair müşârün ileyh cânibinden bu defa vârid olan tahrirât evrak-ı mezkure ile birleştirilmek üzere leffen takdim kılınmış olmakla ol bâbda emr ü ferman hazret-i veliyyül emrindir.”
Tramvay hattı talebinin ardından söz konusu projenin hayata geçirilemediğini belirten ve tarihi süreci aktaran Edirneli Tarih Araştırmacısı Cengiz Bulut; “Edirne’deki ilk tramvay girişimini yapmak isteyen ve Bab-ı Ali’ye yani padişaha ilk başvuran kişi Edirne Vali Vekili Arif Paşa diye geçiyor kayıtlarda. Bu da onun Padişah’a tramvay yapmak için yazdığı yazı. Kendisi uzun dönem Edirne’de Vali Vekilliği yapıyor, birçok da yeniliği Edirne’mize taşıyan insan. Mesela bu girişimi kendi adına yapıyor. Yani Padişah tarafından kendisine tahsis istiyor. Bu işi ben yapayım diyor. O yönden çok önemli bu. Eğer bu olsaymış Edirne’miz için de güzel bir şey olacakmış. Çünkü Türkiye’de o dönemde 1 veya 2 yerde varmış bu tramvay hattı. Edirne’de olsaymış o zaman için çok güzel olacakmış ne yazık ki hayata geçirilememiş” dedi.
Projenin gerçekleşememesinin çeşitli nedenleri olduğuna dikkat çeken Bulut; “O dönemlerde Balkanlar’daki ayaklanmalar gibi nedenlerle ne yazık ki olmuyor bu hat. Ama daha sonra bu hat olmayınca bir çözüm bulunmuş. Şu anki belediyenin protokol evinden Karaağaç Tren istasyonuna bir tren hattı çekmişler. Oradan da Bosnaköy tarafına devam etmiş hat. Bu sonradan protokol eviyle Karaağaç arasına koyulan hattın nedeni de; Edirne’nin o dönemde bir ticaret merkezi oluşu. Değerli mallar ve bunların parası da geliyormuş o dönem. Ve bu güzergâhta birçok soygun oluyormuş. Bunu engellemek için bu hat yapılmış” şeklinde konuştu.