Orta Asya’dan Hint Okyanusu’na Yeni Demiryolu: CASA Koridorunda Üçlü Anlaşma

CASA demiryolu projesini anlatan yük treni, dağlık hat ve liman içeren temsili manşet görseli

Kazakistan, Özbekistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Orta Asya’yı Afganistan üzerinden Pakistan’ın deniz limanlarına bağlamayı hedefleyen CASA demiryolu koridoru için iş birliği kararı aldı. 30 Eylül 2026’da imzalanan mutabakat, yeni hattın fizibilite çalışmalarını ve finansman seçeneklerinin değerlendirilmesini kapsıyor. Projenin kesin güzergâhı, maliyeti ve inşaat takvimi ise henüz açıklanmadı.

Orta Asya’nın denize doğrudan çıkışı bulunmayan ülkeleri için yeni bir ticaret güzergâhı gündemde. Kazakistan Ulaştırma Bakanlığı, Özbekistan Ulaştırma Bakanlığı ve BAE Enerji ve Altyapı Bakanlığı, Kazakistan–Özbekistan–Afganistan–Pakistan üzerinden ilerlemesi öngörülen CASA (Central Asia–South Asia) demiryolu koridoruna ilişkin mutabakat muhtırası imzaladı. Planlanan hat, Orta Asya yüklerinin Pakistan limanlarına ve buradan Hint Okyanusu üzerinden uluslararası pazarlara ulaşmasını kolaylaştırmayı amaçlıyor.

CASA Projesinde İlk Adım Fizibilite Çalışmaları

Üç ülke arasındaki anlaşma henüz kesinleşmiş bir yapım ihalesi veya finanse edilmiş bir demiryolu inşaatı anlamına gelmiyor. Tarafların önceliği, teknik ve ekonomik yapılabilirliği değerlendirmek, mevcut altyapıyla olası bağlantıları incelemek, yatırım gereksinimlerini belirlemek ve uygulanabilir finansman modellerini araştırmak. Bu nedenle koridorun hangi güzergâhtan geçeceği, hangi etaplarda inşa edileceği ve toplam yatırım bedeli ilerleyen çalışmalarla netleşecek.

Afganistan ve Pakistan, önerilen taşımacılık güzergâhının temel geçiş ülkeleri olsa da 30 Eylül tarihli mutabakatı imzalayan taraflar Kazakistan, Özbekistan ve BAE’nin ilgili bakanlıkları oldu.

Trans-Afgan Demiryolu Planlarıyla Nasıl Birleşecek?

CASA girişiminin arka planında, Orta Asya’nın Afganistan üzerinden güneye açılmasına ilişkin daha önce başlatılmış projeler yer alıyor. Özbekistan, Afganistan ve Pakistan arasında Temmuz 2025’te imzalanan çerçeve anlaşması, Naybabad–Kharlachi güzergâhına ilişkin ortak fizibilite çalışmasını öngörüyor. Özbekistan bu çerçeveyi Şubat 2026’da onayladı.

Kazakistan da Afganistan ve Pakistan yönüne uzanan alternatif bağlantılar üzerinde çalışıyor. Bunlar arasında Torghundi–Herat–Kandahar–Spin Boldak ekseni öne çıkıyor. Ancak CASA’nın bu önerilerin hangilerini bir araya getireceği veya kesin olarak hangi Afganistan güzergâhını izleyeceği henüz belirlenmiş değil. Yeni anlaşmanın önemi, bölgedeki demiryolu bağlantılarını ortak bir lojistik perspektifle değerlendirme iradesini göstermesinde yatıyor.

Pakistan Limanları Orta Asya İçin Neden Önemli?

Kazakistan ve Özbekistan açısından Pakistan’ın Karaçi ve Gwadar gibi limanlarına erişim, ihracat pazarlarını çeşitlendirme ve deniz taşımacılığına yeni bir çıkış kazanma potansiyeli taşıyor. Böyle bir koridor, yüklerin transit ülkeler arasında daha öngörülebilir hareket etmesini, lojistik merkezlerin gelişmesini ve uluslararası tedarik zincirlerinde yeni seçeneklerin oluşmasını sağlayabilir.

Projenin taşıma kapasitesine ilişkin bazı ön değerlendirmelerde yılda 10 milyon ton düzeyinde yük hedeflerinden söz edilse de bunun gerçekleşmesi altyapı yatırımlarına, sınır geçişlerine, işletme düzenine ve ticari talebe bağlı olacak. Henüz faaliyetteki bir demiryolu hattının mevcut kapasitesinden söz edilmiyor.

Orta Koridor’dan Farklı Bir Ulaşım Ekseni

CASA, Hazar Denizi üzerinden Kafkasya ve Türkiye’ye uzanan Orta Koridor ile aynı hedefe sahip değil. Orta Koridor Asya–Avrupa ticaretinin doğu-batı bağlantılarını geliştirirken CASA güney yönünde Afganistan ve Pakistan limanlarına açılmayı amaçlıyor. Çin–Kırgızistan–Özbekistan demiryolu ise Çin ile Orta Asya ağları arasındaki bağlantıya odaklanıyor. Bu hatlar, rekabetin yanı sıra birbirini tamamlayabilecek lojistik güzergâhlar olarak da değerlendiriliyor.

BAE’nin Rolü Finansman ve Lojistik Uzmanlığı Olabilir

Birleşik Arap Emirlikleri projenin öngörülen kara güzergâhında bulunmuyor. Bununla birlikte liman işletmeciliği, lojistik yatırımları ve dijital ticaret altyapısı alanlarındaki deneyimi nedeniyle potansiyel ortak konumunda. Ancak imzalanan mutabakatta kesin yatırım tutarı, bağlayıcı finansman taahhüdü veya görevlendirilen BAE şirketleri açıklanmadı.

Afganistan’daki Altyapı ve Sınır Riskleri Belirleyici

Projenin önündeki başlıca güçlükler, Afganistan’daki eksik demiryolu bağlantıları, dağlık coğrafyanın artırabileceği mühendislik maliyetleri, sınır geçişlerinin güvenliği ve Afganistan–Pakistan ilişkilerindeki gerilimler. Farklı demiryolu standartları ve gümrük süreçleri de taşımacılığın ekonomik verimliliğini etkileyebilir.

CASA koridorunun hayata geçmesi durumunda Orta Asya ülkeleri uluslararası yük taşımacılığında yeni bir güney kapısına kavuşabilir. Ancak projenin somut bir inşaat programına dönüşmesi için teknik fizibilitenin, çok taraflı koordinasyonun ve finansman modelinin tamamlanması gerekiyor.