Atmosferde bulunan havanın içerisinde yaklaşık %21 oranında oksijen gazı bulunur. Oksijen gazı, canlıların birçoğunun dünya üzerinde yaşamlarına devam edebilmelerini sağlar. Oksijen gazı, 1800’lü yıllardan itibaren sağlık için kullanılmaya başlanmıştır. Günümüzde ise, özellikle solunum alanındaki tedavilerde neredeyse olmazsa olmaz hale gelmiştir.
Normal koşullarda sağlıklı bir insan için havada bulunan oksijen miktarı yeterli olmaktadır. Ancak, solunumla ilgili rahatsızlıkları olan kişiler için havadan alınan oksijen dışında fazladan oksijen desteğine ihtiyaç duyulabilir. Sağlığa uygun şekilde oksijen gazı sağlayan 2 tip medikal ürün vardır. Bunlar oksijen tüpleri ve oksijen konsantratörleridir. Her iki tip cihazında kullanım şekli birbirine benzer. Oksijen tüpleri tekrar doldurulabilir özelliktedir, oksijen konsantratörlerinde ise tekrar doldurmaya ihtiyaç duyulmaz. Çünkü oksijen konsantratörleri hastaya verilecek oksijen gazını kendi üretir. Oksijen tüplerinde ise böyle bir özellik yoktur. Bunların farklı kapasitede çeşitleri vardır. İçindeki oksijen gazı kullanıldıkça azalır ve bittiğinde tekrar doldurulması gerekir. Oksijen tüplerinin üretildiği maddelere göre çeşitleri bulunur ve bunların ağırlıkları ve kullanım amaçları değişkenlik gösterir. Birlikte kullanılan aksesuarlarda tüpün nerede ve hangi amaçla kullanılacağına göre değişir. Oksijen tüpleri tek başına kullanılabildiği gibi diğer cihazlarla birlikte de kullanılabilir.
Tıbbi amaçlı kullanılan oksijen gazının, doldurulduğu tüplere oksijen tüpü denir. Bu tüpler yüksek basınca dayanıklıdır. Oksijen tüpünde bulunan oksijen gazının yoğunluğu yaklaşık %98’dir. Oksijen konsantratörleri ise yaklaşık %90-95 yoğunlukta oksijen gazı üretir. Bu fark kullanıcıyı etkilemez. Ancak bazı kullanıcılar, oksijen tüpü kullandıklarında oksijen konsantratörüne göre daha çok verim aldıklarını söylemektedir.
Medikal oksijen tüpleri farklı kapasitelerde üretilmiştir. Bu kapasite litre cinsinden ifade edilmektedir. Kapasitesi arttıkça tüpün boyutları da büyümektedir. Tüpün yapıldığı maddeye göre çelik ve alüminyum çeşitleri vardır. Alüminyum olanlar daha hafiftir.
Alüminyum veya çelik olması fark etmez 10 litre kapasiteye kadar olan oksijen tüpleri taşınabilir özelliktedir. 10 litreden fazla kapasitesi olan tüpleri ise tek kişinin taşıması neredeyse imkansızdır. Taşınabilir oksijen tüpleri genellikle ambulanslarda, hastanelerin acil ünitelerinde ve evlerde kullanılır. Alüminyum olanlar daha hafif olduğu için taşıması da daha kolaydır ve özellikle hasta transferi sırasında tercih edilir.
Hastanelerde merkezi gaz sistemi bulunmaktadır. Hastaneye döşenen tesisat sayesinde hasta odaları, muayenehaneler, yoğun bakımlar ve ameliyathaneler gibi ihtiyaç olan her noktaya medikal oksijen gazı ulaştırılabilir. Merkezi sistemde kullanılan gaz, hastanenin kapasitesine göre ya büyük oksijen tanklarında ya da çok sayıda büyük oksijen tüpünde (20, 30, 40 veya 50 litre) depolanır.
Oksijen tüplerinin içinde yüksek basınçlı gaz vardır. Bu haliyle doğrudan hastaya uygulanması mümkün değildir. Basıncın düşürülerek kullanıma uygun hale getirilmesi gerekir. Bunun için medikal tüp manometreleri kullanılır. Alüminyum tüplerde genellikle daha hafif olduğu için pin index (pin girişli) alüminyum manometreler kullanılır. Bunlar standart tipteki manometrelere göre daha hafiftir. Alüminyum tüplerde standart manometreler kullanılmak istenirse bağlantı kısmının değiştirilmesi gerekir. Alüminyum veya çelik fark etmeksizin bütün medikal tüp çeşitlerinde her tip manometre kullanılabilir. Bunun için bağlantı kısmının uyumlu olması yeterlidir.
Bütün oksijen cihazları hekim önerisiyle kullanılmalıdır. Oksijen tüpleri hastaya uygulanırken, raporda veya reçetede farklı bir parametre belirtilmediyse, akış miktarının en fazla dakikada 2 litre olacak şekilde ayarlanması gerekir. Genelde bunun üzerinde kullanılması önerilmez.
Oksijen tüpleri farklı bir solunum cihazına bağlanarak da kullanılabilir. Böyle durumlarda hastanın ihtiyacı olan oksijen miktarı ya cihaz üzerinden ya da manometre üzerinden ayarlanır. Bazı solunum cihazlarına bağlantı yapılırken oksijen tüpü manometre olmadan doğrudan cihaza bağlanabilir. Bu durum kullanılan cihazın özelliğine göre değişkenlik gösterir.
Oksijen tüpü kullanılırken bazı sarf malzemelere ve aksesuarlara ihtiyaç duyulur. Bunlar, oksijen maskesi, oksijen kanülü, oksijen kateteri veya su kabı gibi malzemelerdir. Bu malzemelerin piyasa fiyatları genel olarak pahalı değildir. Kullanıma hazır vaziyette yedeklenmelidir. Oksijen tüpüne bağlanan maske kullanıcının ağzını ve burnunu içine alacak şekilde yüze uygulanır. Lastiği sayesinde başa sabitlenir. Nazal oksijen kanülleri ve kateterleri burun deliklerine yerleştirilerek kullanılır. Su kabı ise tüpten çıkan oksijen gazını nemlendirmek içindir. Manometreye bağlanır.
Oksijen yakıcı bir gazdır. Bu nedenle hiçbir oksijen cihazına ateş, makine yağı, petrol ürünleri veya yağlı sabunlar ile yaklaşılmaması gerekir. Oksijen tüplerinin içinde yüksek basınçlı oksijen gazı vardır. Bu tüpler gerekli standartlara uygun üretilmediyse tehlike oluşturabilir. Bir kaza sonucu tüp delinirse ve açığa çıkan yoğun oksijen gazı ateş veya yağ ile temas ederse çok büyük bir patlama meydana gelebilir. Ayrıca, delinme durumunda içindeki yüksek basınçlı gaz nedeniyle bir rokete dönüşebilir ve çarptığı yerlere zarar verebilir. Bu riskleri önlemek için oksijen tüpü üretimi ve satışı yeni yönetmeliklerle düzenlenmiştir. Belirli standartlarda olmayan tüplerin üretimi ve satışı yasaktır. Geçmişte birçok maddi ve manevi kayıplara yol açan kazaların tekrar etmemesi için standartlara uygun ve kaliteli ürünleri tedarik etmek gerekir.
Oksijen Tüplerinin Çeşitleri Nelerdir?
Oksijen tüpleri çelik veya alüminyumdan üretilir. Alüminyum oksijen tüpleri, çelik oksijen tüplerine göre çok daha hafiftir. Hafif olduğu için kolayca taşınabilir. Oksijen tüpleri yapıldığı malzemeye ve içine doldurulan oksijenin litre cinsinden miktarına göre çeşitlenir.
Çelik Oksijen Tüpü Çeşitleri Nelerdir?
- 1 litre
- 2 litre
- 3 litre
- 4 litre
- 5 litre
- 10 litre
- 20 litre
- 27 litre
- 40 litre
- 50 litre
Alüminyum Oksijen Tüpü Çeşitleri Nelerdir?
- 1 litre
- 2 litre
- 3 litre
- 4 litre
- 5 litre
- 10 litre
Medikal Tüp Manometresi Çeşitleri Nelerdir?
- Vanalı alüminyum tüp manometresi
- Pin index alüminyum tüp manometresi
- Vanalı çelik tüp manometresi
- Pin index çelik tüp manometresi
Oksijen Spreyi Nedir?
Oksijen spreyleri, küçültülmüş oksijen tüplerine benzer. İçeriğinde az miktarda oksijen gazı vardır. Paketi küçük ve hafiftir. Çantaya sığabilir. Acil durumlarda kullanılabilir. 20, 40, 50, 80, 100 ve 200 nefes kapasiteli modelleri vardır. Üzerinde maskesi mevcuttur. Ağız ve burnu içine alacak şekilde maske yüze yerleştirilir ve nefes alınır. Bazı modeller kullanıcının nefesini otomatik olarak algılar ve oksijen verir. Bazılarında ise mekanizma manuel olarak çalıştırılır. Kullanıcı nefes alırken sprey butonuna basarak oksijenin tüpten çıkmasını sağlar ve çıkan oksijen gazı maskeyle solunabilir.
Oksijen Tüplerinin Kullanım Süresi Ne Kadardır?
Oksijen tüplerinin kullanım süreleri, tüp hacmine ve akış ayarına bağlıdır. Örneğin, 10 litre oksijen tüpü 2 litre/dakika akış ayarında yaklaşık 6-7 saat kadar, 5 litre ise yaklaşık 3-3,5 saat kadar kullanılabilir.
Oksijen Tüpleri Nasıl Doldurulur?
Oksijen tüplerinin dolumunu yapan sertifikalı tesisler vardır. Bu sertifikayı alabilmek için belli standartlara uyulması gerekir. Sertifikası olan tesisler düzenli olarak denetlenir. Tüp dolumu, bu tesislerde güvenle yaptırılabilir. Oksijen tüpleri tıbbi amaçlı kullanıldığı için sanayi tipi oksijen gazıyla doldurulmamalıdır. Sanayi amaçlı oksijen gazı kullanıcıya zarar verebilir.
Uyarı
Hiçbir oksijen cihazına, yanma ve patlama tehlikesine karşı, ateş, makine yağı, petrol ürünleri ve yağlı sabunlar ile yaklaşılmaz.
