Jelkot nedir? kompozit malzemelerin özellikle cam elyaf takviyeleli plastiklerin (CTP), en üst katmanında yer alan ve yüzey görünüm kalitesini artırmanın yanında, CTP ürünün dış ortam performansını sağlayan malzemedir. Genel olarak jelkotlar, epoksi veya doymamış poliester reçinesi esaslıdır.
Kimyasal açıdan jelkot, modifiye edilmiş yüksek performans poliester reçinelerinden elde edilmektedir. Jelkot CTP ürün eldesi sırasında kalıp yüzeyine sıvı formda: fırça, püskürtme veya havasız püskürtme yönetimi ile uygulanır. Sıvı formdan katı forma, eklenen MEK-P (Metil Etil Keton-Peroksit) sayesinde kürlenerek ulaşır. Kürlenme (sertleşme), polimerler arasında oluşan çaprazbağlar ile meydana gelir daha sonraki katmanlarla takviyelenerek, klasik kompozit matris meydana gelir. Bu takviye malzemeleri genellikle polyester, epoksi ve vinil ester reçinelerinden, takviye elyafları da cam elyafı, karbon elyafı veya aramid(kevlar) elyafından oluşmaktadır.
Üretilen parça yeteri kadar sertleştikten sonra kalıptan çıkartılır. Ürün kalıptan ayrıldığında gözüken yüzey jelkot katmanını temsil eder. Jelkot yüzeyi genellikle pigment pasta içerdiğinden dolayı farklı renklerde ürün alınabilmesini sağlar. Suni mermer üretiminde pigment eklenmemiş şeffaf renkte jelkot kullanılması yüzeyde derinlik hissini kazandırır.
Günümüzde birçok deniz aracı (yat, katamaran, vb.) hafifliğinden ve korozyon direncinden dolayı kompozit malzemeler ile üretilmektedir. Bu araçların dış katmanları (kabukları) genellikle 0,5 mm – 0,8 mm kalınlıklar arasında jelkottur. Yüksek performans jelkotlar tasarlanırken, kimyasal dayanım, UV (Morötesi) dayanımı, ve hidroliz dayanımları göz önünde bulundurularak tasarlanmaktadır. Kompozit ürünlerin kalıplarında kullanılan jelkotlarsa, üretim sırasında oluşabilecek sıcaklık ve mekanik gerilimlere dayanabilecek yapıdadır.
Jelkot Türleri
Kimyasal yapıları (ISO, NPG, Akrilik, vb.) ve modifikasyon türleri farklılıklar göstermekle birlikte, genel olarak jelkot türleri aşağıdaki gibi sıralanabilir.
- Genel amaçlı
- Sonradan boyanabilen jelkotlar
- Performans ISO/NPG
- Yüksek performans jelkotlar
- Yüksek performans marin jelkotlar
- Alev ilerletmeyen jelkotlar
- Kalıp yapım jelkotları
- Kimyasal maddelere dayanıklı jelkot
- zımparanabilir jelkotlar
Jelkotlar sekiz temel kimyasal bileşen grubunun bir araya getirilmesi ile üretilirler. Seçilen reçineye ek olarak jelkotlar aynı zamanda pigmentler, hızlandırıcılar, tiksotropik ve plastifiyan maddeler, dolgu malzemeleri, inhibitörler, monomerler ve muhtelif katkı malzemeleri içerirler.
Reçine Tipi
Bir jelkot formülü için seçilen reçine çeşidi, kompozit parçanın kullanım amacına bağlıdır. Kompozit endüstrisinde genel olarak izoftalik (izo) (CE 266 N12, CE 66 N4) ve izo/neopentil glikol (CE 67 HV 4) ve ortoftalik (CE 92 N8, CE 188 N8, CE BV 8) reçineleri kullanılmaktad›r. Esnek tip, alev geciktirici tip, kalıp tipi, kimyasal dayanımlı tip,vinil ester ve başka özel amaçlı reçinelerden de jelkot üretiminde yararlanılmaktadır.
Pigment Seçimi
Pigment seçimi jelkot üretimi nde önemli bir girdidir. Doğru pigment seçimi opaklığa, hava koşullarına ve ufalanma etkisine karşı en uygun dayanımın elde edilmesi açısından önemlidir. Jelkot üreticileri jelkot üretimlerini resmi standartlarla uyuşturmak ve daha fazla çevre dostu olabilmek için kurşun ve krom bazlı pigment kullanımından kaçınmaktadırlar.
Tiksotropi Sağlayıcılar
Tiksotropik maddeler düşük ağırlıktaki katkılardır. (genellikle silika ve organik killer) Tiksotropik maddeler jelkotun püskürtülmesi sırasında akmasını ve daha sonra sertleşme sırasında da kalıp dik yüzeylerinden sarkmasını engeller.
Hızlandırıcılar ve İnhibitörler
İnhibitörler ve hızlandırıcılar jelkotların jelleşme ve sertleşme süresini etkiler. Jelkot üreticisi böylece el yatırma prosesi için öngörülen gerekli çalışma süresini ayarlama olanağına sahip olur.
Monomer ve Dolgular
Stiren monomer vizkositeyi ayarlamak ve sistemi kolay çalışılalabilir hale getirmek için çoğu jelkot formülasyonu içinde yer alan öncelikli maddelerden biridir. Dolgular, tiksotropik maddeler ve dispersiyon oluşturucu maddelerle birlikte çalışan minerallerdir. Jelkot vizkositesini ve formüldeki pigment oranını (suspension) kontrol etmeye, opaklığı geliştirmeye, hidrolik stabiliteyi arttırmaya yardımcı olmaktadır.
Diğer Katkılar
Spesifik performans özelliklerini elde etmek için jelkotlarda kullanılan daha bir çok katkı maddesi vardır. Seçilen pigmentlerin performansını arttırmak için ıslatıcılar kullanılır. UV ışımasının jelkot tabakası üzerindeki zararlı etkilerini geciktirmek üzere ultra viole (UV) emiciler kullanılmaktadır. Yüzey gerilimi sorunları nın üstesinden gelmek ve jelkot tabakası sertleşirken hava çıkıfşını düzenlemek üzere başka katkılar seçilebilir. Kendinden renkli ürünler talep edildiğinde jelkot uygulanmış kompozit parçalar tercih edilmektedir.
Denizcilik, sıhhi tesisat, döküm endüstrileri, jelkot uygulanmış kompozit parçalarının yaygın olarak kullanıldığı ve kabul gördüğü alanlara üç örnektir.
