Dünyamız varoluşundan bu yana muazzam bir denge ile işliyor. Dünya bu dengeyi sağlarken aslında birçok faktör de devreye giriyor. Çoğu kişi, güneş ışınlarının direkt dünyayı ısıttığını düşünse de sistem tam olarak bu şekilde işlemiyor. Güneşten gelen ışınların bir kısmı bulutlar ve yeryüzü işbirliği ile yansıtılırken bir kısmı da atmosferde bulunan gazlar tarafından tutuluyor. Yani dünya bu ışık enerjisi sayesinde ısınıyor. Direkt güneş enerjisinin yanında güneşin tutulması da ekosistemin kusursuz işlemesi açısından büyük önem taşıyor.
Bu dengenin bozulması; küresel ısınma, sera etkisi ve ozon tabakası gibi kavramların hayatımıza girmesine sebep oluyor. İş Bankası blog olarak, bu yazımızda sera etkisini ve sera etkisinin dünyamız açısından oluşturduğu tehditleri ele aldık.
Sera Etkisi Nedir?
Dünya, güneş ışınlarından ziyade güneşten gelen ışınların dünyanın yansıtması ile ısınır. Dünyadan yansıyan ışınlar karbondioksit, su buharı, metan gazı baştan olmak üzere atmosferdeki diğer gazlar aracılığıyla tutulur. Güneşten yansıyan ışınların, dünyadaki gazlar tarafından tutulmasına sera etkisi denir.
İnsanın doğa üzerinde yarattığı etki sonucu gazların artması, güneş ışınlarının da daha çok tutulması sorununu beraberinde getirir. Karbondioksit gazının artması, dünyayı saran ozon tabakasının incelmesi ve delinmesi gibi faktörler havada aşırı ısınma meydana gelmesine neden olur. Bu da küresel ısınmayı doğurur. Küresel ısınma ve küresel su sorunu son yıllarda oldukça sık gündeme gelen ve acil tedbir gerektiren konular arasında yer almaktadır.
Küresel ısınma, sera etkisiyle atmosferin periyodik olarak sıcaklığının artarak ısınması olup, doğal bir süreçtir. İnsanların aktiviteleri sonucunda atmosfere, özellikle gazların girdileri arttığından etki giderek fazlalaşmaktadır. 16.02.2001 tarihinde Cenevre’de açıklanan BM Çevre Raporu’na göre 21. Yüzyılda, ortalama hava sıcaklığının 1.4 °C ile 5.3 °C arasında artacağı, buzulların erimesiyle denizlerin 8–88 cm kadar yükseleceği, uzun vadede dünyanın fiziksel yapısında geri dönüşümü olmayan değişiklikler ortaya çıkacağı, Afrika kıtasında, tarım rekoltesinin düşeceği, ortalama yıllık yağış miktarının azalacağı, su sıkıntısı görüleceği, Asya kıtasında, kurak ve tropik bölgelerde yüksek sıcaklıklar, seller ve toprak bozulması, kuzey bölgelerinde ise tarım rekoltesinde artış görüleceği, tropik kasırgaların artacağı, Avrupa kıtasında, güney bölgelerinin kuraklığa eğilimli hale geleceği, Alp Dağları buzullarının yarısının 21. Yüzyılın sonunda yok olacağı ve tarım rekoltesinin azalacağı, Kuzey Avrupa’da ise tarım rekoltesinin artacağı, Lâtin Amerika’da kuraklık olacağı, sellerin çok sık tekrarlanacağı, tarım rekoltesinin azalacağı, sıtma ve koleranın artacağı, Kuzey Amerika’da tarım rekoltesinin artacağı, özellikle Florida ve Atlantik kıyılarında deniz seviyesinin yükseleceği, büyük dalgaların oluşacağı ve sellerin görülebileceği, sıtma ve ateşli humma gibi hastalıkların artacağı, sıcaklık ve nem artışıyla ölüm oranının artacağı, Polar bölgelerde buzulların eriyeceği, bitki ve hayvan türlerinin sayısının ve dağılımının etkileneceği, buzulların erimesiyle bağlantılı olarak deniz seviyesi her yıl 0.5 cm kadar yükseleceğinden, gelecek 100 yıl içerisinde mercan kayalıklarının zarar göreceği, çok sayıda küçük ada ve kıyı kentlerinin sulara gömüleceği gibi öngörülere yer verilmekte ve dünyanın bilinmezlerle dolu bir geleceğe doğru yol aldığı ortaya konmaktadır. Küresel ısınma üzerinde en etkili gaz olan karbondioksit emisyonlarını % 5 oranında azaltmak için bütün ülkelerin doğayı etkilemeyen yeni endüstri politikalarını devreye sokmak zorunda olduğu belirtilmektedir.
Sera Etkisinin Sonuçları
Sera etkisinin oluşmasının en büyük sebebi, fosil yakıt kullanımıdır. Son yıllarda bu konuda yoğun farkındalık çalışmaları yapılıyor ve sürdürülebilir enerji kaynaklarının kullanımı teşvik ediliyor olsa da fosil yakıt kullanımı azımsanmayacak boyuttadır.
Fabrika bacalarından, araba egzozlarından her an çıkan karbondioksit gazı, ormanların yok edilmesi ve dolayısıyla oksijen üretimin azalması, kullanılan deodorant ve parfümler sera gazı etkisini arttıran başlıca nedenler arasında gösterilebilir.
Sera etkisinin yarattığı sonuçlar, bir nevi küresel ısınmaya neden olabiliyor diyebiliriz. Sera etkisi artmaya devam ederse dünyamızı bekleyen tehlikelerden bazılarını şu şekilde sıralayabiliriz:
- Buzullar gittikçe daha hızlı erimeye devam edebilir. Bu da kıyı kesimlerin sular altında kalmasına neden olabilir.
- Özellikle kıyı kesimlerinde toprak kaymaları artar.
- Kutupların erimesi, okyanusların yükselmesi anlamına gelecektir.
- Kuraklık ve çölleşme baş gösterirken bir taraftan da kasırgalar ve seller meydana gelir.
- Mevsimlerin dengesi bozulur. Kış ayları sıcak geçebilir. İlkbahar daha erken, sonbahar ise geç gelir.
- Hayvanların göç takvimleri karışır. Hava durumlarını kestiremeyen hayvanlar göç zamanlarını hesaplamakta zorlanabilir. Bu da canlı türlerini yok olma tehlikesi ile karşı karşıya getirecektir.
- Sıcaklıklarda artış, su kaynaklarının azalmasına sebep olur. Su kaynakları hızlı bir şekilde azalmaya ve kurumaya başlar.
- Sıcaklık artışları büyük çaplı yangınlara neden olabilir.
- İklim değişiklikleri insan sağlığını doğrudan etkiler. Solunum, kalp, alerji gibi birçok farklı hastalıkta artışlar gözlemlenebilir.
Sera gazı salınımını önlemek için, sanayi tesislerinin bacalarına filtre takılması, evleri ısıtmak için yüksek kalorili kömür yerine sürdürülebilir ısınma yöntemlerinin tercih edilmesi, atıkların çöp olmak yerine mümkün olduğunca geri dönüştürülmeleri, araçların egzoz emisyon ölçümlerinin periyodik olarak yapılması gibi önlemler alınabilir.
