Çocuk sahibi olmak isteyen çiftlerde polikistik over sendromu kadınların gebe kalmasına engel bir problem olarak bilinmektedir. Polikistik over sendromu (PKOS) olan kadınlarda hamile kalma yöntemleri ve tedavilerini Kadın Hastalıkları ve Tüp Bebek Uzmanı Doç.Dr.Selçuk Selçuk ile konuştuk.
Polikistik Over Sendromu Nedir?
Polikistik over sendromu özellikle üreme çağındaki kadınlarda görülen, hormonal bozukluğa neden olan bir sendromdur. Polikistik over; adet düzensizliği, tüylenme artışı ve kısırlığa neden olabilen bir hastalıktır.
Üreme çağındaki kadınların yaklaşık olarak %8-10’unda bir diğer deyişle her 10 kadından 1’inde görülmektedir.
Yumurtaların düzgün büyüyüp çatlayamamasına bağlı olarak adet düzensizlikleri ve hamile kalamamaya neden olmaktadır.
Polikistik Over Olanlar Hamile Kalabilir mi?
Bu soruya çok net olarak polikistik overi olan kadınlar hamile kalabilir diyebiliriz. Öncelikle şunu vurgulamak gerekir ki; polikistik overli kadınlar kendiliğinden düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiyle de hamile kalabilirler.
Adetleri düzenli olan polikistik overli kadınların yumurtalarının düzgün büyüyüp çatlar, bu nedenle doğal yolla hamile kalma şansları vardır. Düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen 1 yıl sonunda gebe kalamayan polikistik overli kadınların detaylı bir değerlendirme için mutlaka doktora başvurmaları gerekir.
Ancak adet düzensizliği olan polikistik overli kadınlarda yumurtlama problemi olduğu için doğal yoldan hamile kalma şansları azalmaktadır. Özellikle adet düzensizliği olan polikistik overli kadınların hamile kalabilmeleri için çoğu zaman tedavi gerekebilmektedir.
Polikistik Over Sendromu Hamile Kalma Yöntemleri ve Tedavisi
Polikistik over sendromu olan her kadının hamile kalabilmesi için uygulanan gebelik tedavisi aynı değildir. Çünkü polikistik over sendromu farklı klinik şikayetlerle ortaya çıkmaktadır. Adet düzensizliği olan veya adet düzensizliği olmayan kadınlarda tedavi süreci farklıdır. Polikistik over sendromu olan kadınlarda yumurta takibi, aşılama tedavisi ve tüp bebek tedavi alternatiflerinden uygun olanı seçilip uygulanmaktadır.
Adet düzensizliği olan polikistik over sendromlu kadınlarda hamilelik tedavisi
Adet düzensizliğinin olması yumurtaların düzgün büyüyüp çatlamadığını göstermektedir. Bu nedenle adet düzensizliği olan polikistik over sendromlu kadınlarda hamile kalabilmeleri için ilk olarak yumurtaların düzgün büyüyüp adetlerin düzene sokulması için tedavi verilmektedir.
Bunun için;
Kilo verme
Polikistik over sendromu olan kadınlarda diyet ve egzersizle kilo vermek yumurtaların düzenli büyüyüp çatlamasını sağlar, buna bağlı olarak adetler düzene girer. Yaklaşık olarak %5 oranında kilo vermenin (örneğin 70 kg olan bir kadının 4-5 kg vermesi) adet düzeni üzerinde anlamlı düzeyde iyileştirici etkisi yapılmış çalışmalarda gösterilmiştir.
Yumurtaların düzgün büyüyüp çatlamasını sağlayan adet düzenleyici ilaçlar
Bu ilaçlar klomifen sitrat veya letrozol gibi ağızdan kullanılan ilaçlardır. Adetin 2. gününde başlanır, 5 gün kullanılır ve ilaç bırakılır, sonrasında adet süreci takip edilir. Klomifen sitrat ve letrozol ile kadınların %60-80’nin de yumurtaların düzgün büyüyüp çatlaması beklenmektedir. Ancak bu ilaçlar mutlaka doktor önerisiyle başlanmalı ve doktor gözetiminde kullanılmalıdır. Çünkü öncelikle bu ilaçların bazı kadınlarda kullanımı riskli olabilmektedir veya ilaç kullanılırken ortaya çıkabilecek yan etkileri bulunmaktadır.
Ağızdan kullanılan ilaçlarla yumurta gelişimi ve çatlaması düzeltilemezse göbekten kullanılan iğne tedavisine geçilir. İğne tedavisinin başarı şansı ağızdan kullanılan ilaçlara daha yüksektir. Ancak hem ağızdan kullanılan ilaçlar hem de iğne tedavilerinin çoğul gebeliğe neden olabileceği unutulmamalıdır.
Aşılama Tedavisi veya Tüp Bebek Tedavisi
Yumurta büyütme ilaçları ile hamile kalamayan kadınlarda bir üst tedaviye geçmek gerekiyor. İlk olarak aşılama tedavisi tercih denenebilir. Bir aşılama tedavisi denemesi ile hamilelik şansı yaklaşık olarak %10-12 arasında değişmektedir. Aşılama tedavisinin tüp bebek tedavisine göre avantajı daha basit bir tedavi olması ve fiyatının daha düşük olmasıdır. Aşılama tedavisinin dezavantajı aşılama tedavisi ile hamilelik şansının düşük olmasıdır.
Adet düzensizliği olmayan polikistik over sendromlu kadınlarda hamile kalma yöntemleri ve tedavisi
Adet düzensizliği olmayan PKOS’lu kadınlarda yumurtalar düzgün büyüyüp çatladığı düşünülmektedir. Bu nedenle adet düzensizliği olmayan polikistik over sendromlu hastalarda hamilellik tedavisi için aşılama tedavisi veya tüp bebek tedavisi uygulanmaktadır.
Aşılama Tedavisi
Aşılama tedavisinde yumurtalar göbekten yapılan iğne yardımıyla büyütülür, belirli aralıklarla ultrasonla takip edilir. Yumurta büyüklüğü 18-20 mm boyutlarına ulaştığında çatlatma iğnesi yapılır. 35- 36 saat sonra hazırlık aşamasından geçmiş spermler ince bir kateter yardımıyla rahim içine verilir.
Polikistik over sendromu; aşılama ile hamile kalma oranı yaklaşık olarak %10-12 arasında değişmektedir. Gebe kalamama süresi (2 yıldan fazla) ve kadın yaşı arttıkça, sperm parametrelerinde bozukluk varsa, çikolata kisti hastalığı gibi eşlik eden bir durum varsa aşılama tedavisinin başarı şansı azalmaktadır.
Tüp Bebek Tedavisi
Aşılama tedavisi ile gebelik elde edilemeyen polikistik overli kadınlarda tüp bebek tedavisine geçilmesi gerekmektedir.
Tüp bebek tedavisinde bilindiği gibi toplanan yumurta sayısı arttıkça tedavi başarı şansı artmaktadır. Çünkü yumurta sayısı arttıkça elde edilen embriyo sayısı artmaktadır. Buna bağlı olarak tüp bebek ile hamilelik şansı ciddi oranda artmaktadır.
Polikistik overli kadınlarda yumurta sayısı ve yumurta rezervi çok yüksektir. PKOS’lu kadınlarda yumurta büyütme iğneleri ile çok sayıda yumurta gelişmektedir. Bu durum polikistik overli kadınlar için bir avantaj oluşturmaktadır. Sonuç olarak; polikistik overde tüp bebek başarı oranı yüksektir. Tüp bebek tedavisinin en önemli avantajı yüksek hamilelik şansı sağlaması iken, dezavantajı yumurta toplama işlemi gibi girişimsel bir işlem olması ve fiyatının aşılamaya göre daha yüksek olmasıdır.
Polikistik Over ve Hamilelik Süreci
Polikistik overi olup aşılama ile hamile kalanlar veya polikistik overi olup tüp bebekle hamile kalan kadınların en çok kaygı duydukları konu düşük riskidir. Son zamanlarda (2002 yılı) yapılmış çalışmalarda polikistik overli kadınlarda düşük riskinin artmadığı yönündedir. Düşük riski konusunda polikistik over olup hamile kalan kadınların kaygılanmalarını gerektirecek bir durum yoktur.
Polikistik overli kadınlarda gebelik sırasında gebelik şekeri çıkma riski bir miktar artmaktadır. Çünkü polikistik over hastalığı insülin direncine neden olabilen sendromdur. Bu nedenle gebelik sırasında şeker yükleme testi ihmal edilmemelidir.
Bunun dışında, polikistik over ile hamile kalan kadınların düzenli doktor kontrollerini yaptırmaları, gebelik süresince özellikle tansiyonlarını düzenli aralıklarla ölçtürmeleri gerekmektedir.
