Herkesin hayatı boyunca karşılaştığı sınavlar, stres ve kaygıyı; bununla birlikte de sınav stresi olarak nitelendirilen bir sorunu da beraberinde getirir. Öğrencilerde motivasyon sağlamak adına küçük streslerin kimi zaman olumlu etkileri olsa da bu stresin dozu optimal seviyeyi aştığında önlenemez problemlere neden olabilir. Böyle bir durumda her an öğrencinin kafasına “Acaba sınavı kazanabilecek miyim” veya “Acaba sınavım kötü mü geçecek” gibi sorular takılabilir. Sınav stresi, günümüzde en çok konuşulan konulardan biridir.
Sınav Stresi Neden Oluşur?
Sınav stresinin altında çoğunlukla sınavın iyi geçmesine yönelik beklentinin yattığı düşünülse de esasında “sınavın kötü sonuçlanması” endişesi yatmaktadır. Sınavı kaybetme veya kötü sonuçlandığını görme kaygısının çok yoğun bir şekilde yaşanması ile stres seviyesi de yükselir ve kişi sınavdan başka bir şey düşünemez hale gelebilir. Sınav stresi hakkında yapılmış pek çok çalışma, stresin asıl sorumlusunun sınav değil de bu duruma yüklenen aşırı anlam olduğunu gösterir. Sınav, öğrencinin çevresindeki herkes tarafından hayatının dönüm noktası olarak gösterilir. Bu durum, daha fazla kaygı duyulmasına sebep olabilir. Yazının devamında sınav stresi ve başa çıkma yolları hakkında daha fazla bilgiye ulaşabilirsiniz.
Sınav Stresinin Belirtileri Nelerdir?
Sınav stresinin az miktarda olması motivasyon oluştursa da, fazlası motive edici tarafının yok olmasına neden olabilir. Artan kaygı ve stres seviyeleri ne yazık ki öğrencilerin sağlığına dahi zarar vermeye başlayabilir. Stres sıklıkla beslenme düzeni üzerinde olumsuz etkiler yaratabilir. Strese maruz kalan öğrencilerin bir kısmı negatif duyguların yarattığı etkiyi hafifletebilmek için içgüdüsel olarak duygusal beslenmeye yönelir. Bu gruptaki bireylerin çoğunun yiyecek tercihi ise abur cubur gibi türler olabilir. Aksi şekilde bazı öğrencilerde de iştahın kapanması söz konusu olabilir.
Sınav stresi belirtileri her bireyde farklı şekilde gözlense de temel olarak saptanan belirtileri aşağıdaki şekilde sıralamak mümkündür;
- Mide bulantısı ve kusma
- Terleme
- Kalp çarpıntıları
- Başarısızlık endişesinin yoğun şekilde hissedilmesi
- Çalışmaktan kaçınma hali
- İştahsızlık veya aşırı iştah
- Uykusuzluk ve uyku sorunları
- Konsantrasyon problemleri
Sınav Stresi Nasıl Yenilir?
Sınav stresi her öğrencide farklı şekilde etki gösterir. Bu nedenle sınav stresi nasıl yenilir sorusunun yanıtı için tek bir çözüm önerisinde bulunmak mümkün değildir. Bilhassa içine kapanık yapıdaki öğrencilerde bu kaygının var olup olmadığı anlaşılamayabilir. Aksi şekilde sınavının yaklaştığı dönemde çok aksi ve hırçın olduğunda, altında yüksek sınav stresini arayabilmek mümkün hale gelir.
Sınav stresinden bağımsız her bireyin stres ile başa çıkma yöntemi farklıdır. Bundan kaynaklı olarak her öğrenci, var olan sınav stresine karşı farklı bir düşünce sistemi geliştirir. Ancak genel anlamda ortada bir sınav stresi varsa, öğrencinin ilk etapta çalışma alışkanlıklarını yeniden düzenlemesi etkili olabilir. Bunun yanı sıra stres seviyesini düzenleyebilmek için nefes egzersizi yapmak, dikkat toplayabilmek için ise özel egzersizler yapmak etkili olur.
Sınav stresi nasıl geçer sorusunda öneri vermeden önce oldukça kilit bir noktadan bahsetmekte fayda vardır. Öğrencinin her şeyden önce sınav stresinden tamamen kaçmak yerine onu kendisini motive edecek seviyeye getiriyor olması önemlidir. Ne stresi görmezden gelmek ne de tamamen kabullenmek faydalıdır.
Bir diğer önemli konu ise tabi ki beslenmedir. Her ne kadar dikkate alınmasa da sınav stresi konusunda en büyük savaşçılardan biri beslenme düzenidir. Sınava çalışma süreci boyunca vücudun en aktif olan kısmı zihin olduğu için beyine iyi gelen yiyeceklere yönelmek faydalı olacaktır. Özellikle meyve ve sebze tüketimini artırmak, ana öğünleri atlamamak, kahvaltıyı ihmal etmemek önemli detaylardandır. Ara öğünlerde ise meyve, yoğurt ve süt gibi gıdalar tercih edilmelidir. Abur cuburlar stres seviyesini yükselttiği gibi depresyona neden olabilmekte, bu nedenle bu ürünlerin sınırlı miktarda tüketilmesi önerilmektedir.
Sınav hazırlanma döneminin ardından sınava az bir zaman kaldığında birtakım önlemler almakta da fayda vardır. Özellikle sınava bir ay gibi kısa bir süre kaldığında var olan çalışma alışkanlıklarının bu sürece uygun olarak düzenlenmesi gerekebiliyor. ÖSYM sınav ödemeleri son zamana bırakılmaması gereken önemli detaylardan biridir. Yükseköğretim kurumlarına geçişte YKS, KPSS, ALES, YDS gibi sınavların yanı sıra kamu kurumlarının talepleri doğrultusunda düzenlenen tüm sınavlara ilişkin ödemelerinizi sınav kılavuzunu kontrol ederek ilgili hesaba yatırmalıdır. Yine aynı şekilde bu süreçte beslenme ve özellikle uyku düzenine ekstra özen gösterilmesi sanıldığından daha önemlidir. Buna ek sınav yaklaştığında kaygı yönetimini sağlamaya devam edebilmek için öğrencinin buna neden olabilecek çalışmaları bitirmesi, zaman yönetimini iyi yapmasında fayda vardır. Bu şekilde kaygı seviyesi optimal seviyede kalıyor ve öğrenci kendini güvende hissedebilir. Sınav anı geldiğinde de öğrencilerin ne yapması gerektiği hakkında birkaç şeye değinmekte fayda vardır. Örneğin yılın belli dönemlerinde gerçekleşen ve yüzlerce öğrencinin katılım sağladığı KPSS’de sizi başarıya taşıyacak öneriler arasından en çok öne çıkan maddelerden biri zihin dağınıklığını önlemek amacıyla çalışmayı birkaç gün öncesinden bırakmaktır. Özellikle uzmanlar tarafından sınavdan 1 gece öncesinde ders çalışmaya devam etmek faydadan çok zarar getirebilir. Bunun yerine bu süreci rahatlamak için nefes egzersizleri ile geçirmek faydalı olabilir. Sınav anı gelip çattığında ise yine bu nefes çalışmaları kaygıyı yönetmek konusunda etkisini devam ettirir.
ÖSYM sınav ödemeleri son zamana bırakılmaması gereken önemli detaylardan biridir. Yükseköğretim kurumlarına geçişte YKS, KPSS, ALES, YDS gibi sınavların yanı sıra kamu kurumlarının talepleri doğrultusunda düzenlenen tüm sınavlara ilişkin ödemelerinizi sınav kılavuzunu kontrol ederek ilgili hesaba yatırmalıdır.
