İhbar Tazminatı Nedir? İş sözleşmesinin feshinden önce sözleşmenin karşı tarafına feshin bildirilmesi gerekir. Bu bildirimin amacı, karşı tarafın feshe kendini hazırlamasını sağlamaktır. Dolayısıyla, bildirim yapma yükümlülüğü hem işçi hem işveren yönünden bir yükümlülük doğurmaktadır. Bu yükümlülük ‘ihbar öneli’ olarak adlandırılmaktadır.
İhbar öneli tanıma yükümlülüğüne uymayan işveren/işçiler için ihbar tazminatı yükümlülüğü doğacaktır. Yukarıda da ifade ettiğimiz üzere, iş sözleşmesini sonlandıran taraf işçi de olsa, ihbar öneli tanınmazsa işveren lehine ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğü doğacaktır. İhbar tazminatının miktarı ise kıdem süresine göre belirlenir.
Mıhcı Hukuk Bürosu yazdı.
- İhbar Tazminatı Şartları
–Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi Olmalı: Belirli süreli yapılmış iş sözleşmeleri için ihbar öneli tanıma yükümlülüğü yoktur. İhbar tazminatı için iş sözleşmesinin belirsiz süreli olması gerekir.
– Fesheden Taraf Haklı Sebebe Dayanmış Olmamalı: İş sözleşmesini fesheden tarafın kendisi yönünden haklı sebebe dayanmamış olması gerekir. Haklı sebepler ise kanunda sayılmıştır.
– Kanunda Öngörülen Bildirim Süresine Uyulmamış Olmalı: Kanunda kıdem süresine göre, tanınması gereken ihbar öneli süreleri belirlenmiştir. Bu süreleri şu şekilde sıralayabiliriz:
- a) 6 aydan az çalışmış işçi = 2 Hafta
- b) 6 ay-1,5 yıl arası çalışmış işçi = 4 Hafta
- c) 1,5 yıl- 3 yıl arası çalışmış işçi = 6 Hafta
- d) 3 yıldan fazla çalışmış işçi = 8 Hafta
Öngörülen sürelere uymaksızın fesih gerçekleşirse, bildirime uymayan taraf aleyhine ihbar tazminatına hükmedilir. İhbar öneli süresince işçi çalışmaya devam eder. Ancak iş sözleşmesi sona ereceği için iş arama izni gibi çeşitli haklar doğar.
Yazımızın devamında ihbar tazminatının nasıl hesaplanacağını örneklerle detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.
- İhbar Tazminatı Hesaplama
İhbar tazminatı hesaplama giydirilmiş brüt ücret üzerinden yapılmaktadır. Giydirilmiş brüt ücretin, fesih anındaki tutarı dikkate alınmalıdır. Tanınmayan bildirim sürelerinin ücreti, ihbar tazminatı olarak yansır. İhbar tazminatı hesabına geçmeden önce, giydirilmiş brüt ücretin ne olduğunu açıklamanın faydalı olacağı kanaatindeyiz.
Giydirilmiş brüt ücret, işveren tarafından işçi için yapılan tüm periyodik harcamaları ifade eder. Bu harcamalar, işçi ücretinin yanında; yemek, yol, yakacak parası, erzak yardımı gibi ayni veya nakdi harcamaları içine alır. İfade etmeliyiz ki bu harcamalar işyeri uygulaması niteliği kazanmış, düzenli olarak yapılan yardımlar olmalıdır. Giydirilmiş brüt ücret hesaplanırken, işçinin bir günlük maliyeti çıkarılarak, bu maliyet 30 ile çarpılıp 1 aylık maliyete dönüştürülür. 1 aylık maliyet, brüt ücrete eklenerek giydirilmiş brüt ücret elde edilir. Bir örnek vererek daha iyi anlaşılacağını düşünüyoruz.
Bir işçiye, düzenli olarak her yıl 360 TL değerinde ramazan kumanyası, 4 ayda bir 1200 TL nakit ikramiye ve sadece 1 kez 500 TL değerinde giyecek yardımı yapılmış olsun. Ayrıca işçinin işe geliş gidişi için servis sağlandığını ve günde 1 öğün yemek verildiğini düşünelim. Bu örnekte işçinin,1 kez aldığı giyecek yardımı harici aldığı yardımlar giydirilmiş brüt ücretin hesabında dikkate alınacaktır. Giyecek yardımı periyodik olmadığı için giydirilmiş ücret hesabında dikkate alınmaz.
– Ramazan kumanyasının aylık ücreti: 360/12= 30 TL
– 4 Aylık nakit ikramiyenin aylık ücreti: 1200/4= 300 TL
– Günlük servis giderinin 5 TL olduğu varsayımında aylık gider: 30×5= 150 TL
– Günlük yemek giderinin 20 TL olduğu varsayımında aylık gider: 20×30=600 TL
Toplam, 1080 TL brüt ücrete eklenerek giydirilmiş brüt ücret elde edilecektir.
Brüt ücret, işçinin almaya hak kazandığı asıl ücrettir. Ancak vergi ve ek giderler dolayısıyla ücretin bir kısmı kesilerek, işçinin eline geçen ücret brüt ücretten daha azdır. İşçinin ay sonunda maaş olarak aldığı ücret, net ücret olarak ifade edilir. 2019 yılı için asgari brüt ücret tutarı, aylık 2.558 TL olarak belirlenmiştir. Net asgari ücret tutarı ise 2.020 TL olarak belirlenmiştir.
Aylık giydirilmiş ücreti 600 TL olan asgari ücret çalışanının giydirilmiş brüt ücreti, 2.558+600= 3.158 TL hesabıyla belirlenecektir.
İşçiye tanınması gereken ihbar öneli tanınmazsa tanınmayan süreler ihbar tazminatı olarak yansır demiştik. Şimdi örneklendirerek durumu daha anlaşılır kılmaya çalışacağız.
Bir işçinin asgari ücretli olarak aynı işyerinde, 1 yıl 4 aydır belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalıştırıldığını ve haklı sebebe dayanmadan işten çıkarıldığını varsayalım. Bu durumda işverenin, iş sözleşmesini feshetmeden en az 4 hafta önce fesih bildiriminde bulunması gerekirdi. Fesih bildiriminde bulunmadığı için 4 haftalık giydirilmiş brüt ücreti ihbar tazminatı olarak karşı tarafa vermelidir. Bu halde, 1 ayın 4 haftaya tekabül ettiği varsayılarak ücret hesaplaması yapılır. Dolayısıyla 1 aylık ücret 4e bölünerek 1 haftalık giydirilmiş brüt ücret hesaplanır. Örneğimizde işçinin aylık giydirilmiş brüt ücrete ihbar tazminatı olarak hak kazandığı kabul edilmelidir.
Bazı durumlarda işçiye tanınması gereken ihbar süresi tam olarak tanınmamış olabilir. Örneğin kanunen 4 hafta tanınması gerekirken, 2 hafta bildirim süresi tanınırsa, bu halde 2 haftalık giydirilmiş brüt ücret ihbar tazminatı olarak yansıyacaktır.
İfade etmeliyiz ki, ihbar süresinin ücretinin peşin ödenilmesi suretiyle iş sözleşmesi o an feshedilebilir.
İhbar tazminatı hesabını başka bir örnekle tablo halinde sunabiliriz. Tablo normal bir asgari ücret çalışanı baz alınarak oluşturuldu.
| İşe Başlama Tarihi | 16.12.2013 |
| İşten Ayrılma Tarihi | 18.12.2019 |
| Fesih Bildirim Tarihi | 10.12.2019 |
| Aylık Giydirilmiş Brüt Ücreti | 2.558 TL + Yemek (200 TL) |
| Günlük Giydirilmiş Brüt Ücret | 91.9 TL |
| Tanınması Gereken İhbar Süresi | 3 Yıldan fazla kıdemi olduğu için: 8 Hafta (56 gün) |
| Tanınan İhbar Süresi | 6 Gün (bildirim ve fesih günü hesaba katılmamalı) |
| Eksik İhbar Süresi | 50 Gün |
| İhbar Tazminatı Miktarı | 50×91.9 =4595 TL |
| Damga Vergisi (‰7,59) | 34,87 TL (İhbar tazminatı miktarından düşülecektir.) |
Kısmi Süreli Çalışanlar İçin İhbar Tazminatı
Kısmi süreli çalışanlar için ihbar tazminatı hesaplanırken, işçinin aylık brüt ücreti hesaplanır. Çalışma zamanı dikkate alınmaksızın, bü ücret 30’a bölünerek günlük giydirilmiş ücreti bulunur. Ardından işçiye tanınması gereken ihbar süresi ile çarpılarak ihbar tazminatı elde edilir.
Kısmi zamanlı çalışmayı yine bir örnekle anlatmak yerinde olacaktır. Örneğin, işçinin haftanın 3 günü 6 şar saatten, haftalık 18 saat ve aylık 72 saat çalıştığını varsayalım. Bu işçinin aylık ücreti 1500 TL ve çalıştığı günler işyerinde yemek yediğini düşünelim. Bu halde işçinin günlük yemek ücreti hesaplanacak ve aylık toplam çalıştığı günle çarpılarak giydirilmiş brüt ücreti elde edilecektir. Dolayısıyla günlük 20 TL yemek ücreti olan işçinin haftalık 60 TL ve aylık 240 TL giydirilmiş brüt ücreti olacaktır. 4 haftalık ihbar süresi şartında bu işçi, 1740 TL ihbar tazminatına hak kazanacaktır.
- Sonuç
İhbar tazminatının hesabını yukarıda örneklerle anlattık. İfade etmeliyiz ki bazı durumlarda ihbar tazminatı hesaplaması karmaşık hale gelebilmektedir. Örneğin işçilerin işe giriş çıkışları gibi durumlar somut değerlendirme gerektirmektedir. Bu gibi haller her olayda farklı farklı hükümlerle çözüleceğinden, yazımızda bu hallere değinmek mümkün değildir.
Ayrıca işçilerin ihbar tazminatı peşin ödenerek iş sözleşmesini sonlandırma halleri de bulunabilir. Bu gibi durumlarda işçilerin hak kaybına uğradıkları çok sık karşılaşılan durumlardır. Dolayısıyla ne olursa olsun, hukuki danışmana başvurarak hareket etmenin önemli olduğu kanaatindeyiz.
