Memorial Ataşehir Hastanesi Psikoloji Bölümü’nden Uz. Psi. Hande Taştekin, deprem sonrası depresyon ve anksiyete bozukluğu hakkında bilgi verdi.
İnsanın en büyük endişelerinden biri olan bilinmemezlik üzerine kodlu olduğunu söyleyen Uz. Psi. Hande Taştekin, henüz yaşanmamış fakat yaşanma ihtimalinin olması üzerine kurulan düşünceler insanda büyük kaygılara, korkulara ve endişelere neden olduğunu belirtti. Uz. Psi. Hande Taştekin, doğal afetlerin kişilerin bildiği, yaşanması ihtimaline karşı önlem planlarının düşünüldüğü fakat yaşandığında ne yapılacağının bilinemediği korku bütünü olduğunu belirtti.
“Deprem sonrası; panik, stres bozukluğu, anksiyete gelişebilir”
Türkiye’nin travması olan depremin ise; yaşandığı zaman olumsuz etkilere neden olduğunu ifade eden Uz. Psi. Hande Taştekin, “Bunların başında ruhsal olarak yaşanılan etkenler gelmektedir. Kişiler bir tehlikenin ya da tehlike olasılığının yarattığı aşırı panik, üzüntü, korku halinde olabilir. Bunların yanında; ne yaptığını bilememe, duygularını adlandıramama, algı durumunun ortadan kalkması gibi belirtiler gösterebilir. Bu belirtiler kişilerde depresif duygu durumlarına, anksiyeteye, panik belirtilere, travma sonrası stres bozukluklarına neden olabilir. Deprem sırasında ortaya çıkan tepkilerin bütünü anormal bir duruma karşı verilen normal tepkilerdir. Bu tepkilere hızlı müdahaleler yapmak her zaman işe yaramayabilir. Şokuyla, inkarıyla, yasıyla, öfkesiyle, acısıyla, üzüntüsüyle ilk evre yaşanmalıdır. Fakat zaman geçtikten sonra hala belirtiler devam ediyor ve özellikle günlük yaşam işlevselliğimizi bozuyorsa o zaman psikolojik yardıma ihtiyaç var demektir.” dedi.
Deprem sonrası her yaş grubuna farklı yaklaşılması gerektiğini belirten Uz. Psi. Hande Taştekin, “Korku ve endişeleri ele alış şeklimiz herkese göre farklılık gösterir. Böyle durumlara maruz kalmış kişilere karşı sabırlı ve anlayışlı olmalıyız. Özellikle yaşlılara ve çocuklara kaşı, depremi anlatmak özellikle çocuklara anlatmak daha zordur ve yaş gruplarına göre nasıl anlatacağımız farklılık gösterir. Eğer çocuk depremi biliyorsa veya yaşadıysa anlatılmalıdır. Küçük yaş grupları oyun yoluyla kendini ifade ettikleri için o yaş grupları ile oyun kurarak, oyun oynayarak duygularının anlatılması sağlanabilir ve deprem genel hatlarıyla ifade edilebilir. Yaşlılarımız için ise deprem; korku, kaygı ve depresif duyguları daha yoğun hale getirebilir. Yaşlılarımız için duygusal destek ve güvence sağlamak onları rahatlatacaktır. Yalnız olmadıklarını hissetmek ve onların kaygılarını, endişelerini dinlemek ve cesaretlendirmek çok önemlidir.” şeklinde konuştu.
“Deprem sonrası günlük rutinlere başlanılması gerekiyor”
Deprem yaşandıktan sonra mümkün olduğunca günlük rutinlerin başlatılması ve sürdürülmesinin önemli olduğunu söyleyen Uz. Psi. Hande Taştekin, Kişilerin hayatında depremi konuşacağı, duygularını paylaşacağı bir alanın olması aynı zamanda yardımlarını yaptığı, sevdiği şeyleri devam ettirdiği, yaşamını devam ettirdiği alanı da oluşturması gerekmektedir.” diye konuştu.
Uz. Psi. Hande Taştekin, deprem sonrası yetişkinlerin yaşadığı psikolojik sorunlar şu şekilde sıraladı:
“Uyku sorunları, gelecekle ilgili korku ve kaygı, sinirlilik ve öfke, yeme alışkanlıklarında değişiklik, ağlama krizleri, inançsızlık ve şok, züntü, depresyon, hiper aktivite, sinirlilik veya öfke, depremle ilgili kabuslar ve tekrarlayan düşünceler, hiçbir duyguya sahip olmamak, enerji eksikliği veya her zaman bitkin hissetme, iştahsızlık ya da tam tersi sürekli yemek yeme isteği, karar vermede veya konsantre olmada zorluk, sosyal izolasyon, azaltılmış veya kısıtlanmış faaliyetler, kimsenin seninle aynı tepkileri vermediğini düşünmek, baş ağrısı, mide ağrısı veya diğer vücut ağrıları, alkol ve uyuşturucu kullanımının artması.”
Yaşanan psikolojik sorunlarla başa çıkabilmek için Uz. Psi. Hande Taştekin şu önerilerde bulundu:
“Yaşanılan deprem ya da doğal afetle ilgili başkalarıyla konuşarak başkalarının da duygularınızı paylaştığını fark edebilirsiniz.
Arkadaşlarınız ve ailenizle zaman geçirmek yaşanılan zor zamanda size yardımcı olabilir.
Düzenli beslenmek, sıvı tüketimi ve egzersiz stresin olumsuz etkilerini azaltabilir.
Depremle ilgili haberleri tekrar tekrar izlemek veya okumak yaşanılan depresyon ve anksiyete bozukluğunu artırabilir. Bununla beraber yeni gelişmelerden de haberdar olun. Spekülasyon ve söylentilerden kaçınmak için güvenilir bilgi kaynakları kullanın.
Depremden etkilenen başka insanlara yardımcı olun. Diğer insanlara yardım etmek, ‘kontrolünüzün dışında’ hissettiren bir durumda size bir amaç duygusu verebilir.
Uyuşturucu ve alkol geçici olarak stresi ortadan kaldırıyor gibi görünebilir, ancak uzun vadede genellikle zaten hissettiğiniz stresi artıran ek sorunlar yaratırlar. Bu nedenle uyuşturucu ve alkolden uzak durun.
Yaşadığınız depresyon ya da anksiyete zaman geçmesine rağmen düzelmiyorsa profesyonel anlamda psikolojik destek alın.”
