Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), Mayıs 2023 sonunda düzenlenen İkinci Avrupa Birliği (AB)-Orta Asya Ekonomik Forumu’nda, Orta Asya ile Avrupa arasındaki sürdürülebilir ulaşım bağlantılarına ilişkin bir çalışma sundu. Avrupa Komisyonu tarafından finanse edilen çalışmada, ülkeye özgü ihtiyaçlar ve ulaşım maliyetlerinin azaltılması, operasyonel verimliliğin artırılması ve özel sektör katılımının artırılmasına yönelik önlemler belirlendi. Bunlar arasında ulaştırma belgelerinin dijitalleştirilmesi, kamu-özel sektör ortaklığı (PPP) ortamının geliştirilmesi, ticaretin kolaylaştırılması, piyasanın serbestleştirilmesinin teşvik edilmesi ve tarife belirleme mekanizmalarının iyileştirilmesi yer aldı.
Çalışmada, Orta Asya ülkelerini entegre edecek Trans-Hazar Koridorunun, jeopolitik darboğazlardan etkilenen Rusya üzerinden geçen Avrasya Kuzey Koridorunu tamamlayacak en iyi kargo taşıma rotası olabileceği öne sürüldü. Ayrıca Orta Asya’daki bölgesel ticaretin, bu ulaşım koridorunun iyileştirilmesi ve genişletilmesinden büyük fayda sağlayacağını da kaydetti.
Son tahminlere göre, Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Rotası (TITR) üzerinden hareket eden kargo hacmi, 2040 yılına kadar, mevcut yaklaşık 20.000 20 feet eşdeğer birim (TEU) hacminden önemli ölçüde artabilir. Bu rota boyunca yüklerin istikrarlı bir şekilde artması nedeniyle, Hazar Denizi’nin mevcut altyapısı bir darboğaz haline gelebilir. Çalışmada demiryolu ve karayolu ağlarının iyileştirilmesi ve modernleştirilmesi, demiryolu araçlarının genişletilmesi, sınır geçiş noktalarının iyileştirilmesi ve Orta Asya genelinde çok modlu lojistik merkezleri ve yardımcı ağ bağlantıları inşa edilmesi ihtiyacının altı çizildi.
Ocak 2024’te Brüksel’de düzenlenen AB-Orta Asya Ulaştırma Bağlantısı Yatırımcı Forumu’nda EBRD, önümüzdeki 2-3 yıl içinde Trans-Hazar Koridoru ile ilgili altyapıya ve ilgili ulaştırma çözümlerine yaklaşık 1,5 milyar Avro yatırım yapmaya hazır olduğunu ifade etti. Ayrıca Brüksel Yatırımcılar Forumu’nda Kazakistan Cumhuriyeti Ulaştırma Bakanlığı ve EBRD, TITR’nin geliştirilmesine yönelik karayolu, demiryolu, liman ve lojistik altyapısındaki stratejik girişimler konusunda işbirliği yapma konusunda mutabakata vardı. EBRD ve Kazakistan arasında imzalanan mutabakat zaptı uyarınca taraflar, gerekli reformları uygulayarak ve sürdürülebilir çok modlu taşımacılık altyapısı için gereken finansmanı sağlayarak Orta Asya ile Avrupa arasındaki yük trafiğinin Kazakistan üzerinden artmasını kolaylaştırmak için çalışacak.
Öncelikli projelerden bazıları arasında konteyner elleçleme ekipmanlarının modernizasyonu ve Aktau Limanı’nda bir konteyner terminalinin geliştirilmesi, çift hatlı hat ve ulusal demiryolu ağının elektrifikasyonu ve önemli yolların geliştirilmesi ve rehabilitasyonu yer alacak.
Kargo trafiğindeki artışla başa çıkabilmek için yeni altyapı inşa etmek veya mevcut altyapıyı iyileştirmek, Kazakistan’ın büyüklüğü (2.700.000 km2 yüzölçümüyle dünyanın dokuzuncu büyük ülkesidir) göz önüne alındığında kolay bir iş olmayacaktır, ancak yatırımın etkisi daha da artacaktır. Orta Asya ve ötesindeki tüm ülkeler için önemli olacaktır. Bölge içi bağlantıya katkıda bulunmak amacıyla yeni koridorun ana doğu-batı güzergahı Kırgız Cumhuriyeti, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan’daki ulaşım ağlarına bağlanacak. Orta Asya devletleri kuzey-güney bağlantı yollarını ve demiryollarını iyileştirecek, sınır geçişlerini modernize edecek ve bölge içindeki ticaret ve ulaşımın önündeki gereksiz engelleri ortadan kaldıracak.
EBRD , operasyonlarının verimliliğini artırmak ve ulaşım modellerini optimize etmek için Kazakistan Demiryolları (KTZ) gibi bölgedeki önemli kamu ve özel sektör şirketleriyle uzun yıllardır çalışıyor . EBRD geçen yıl Kazakistan’da, ülke çapında ve TITR boyunca kargo trafiğinin akışkanlığına katkıda bulunan bir dizi projeye imza attı. EBRD yalnızca geçen yıl, Kazakistan genelinde çok sayıda özel sektöre ait demiryolu taşıtları ve lojistik merkezi operatörünün genişletilmesini destekledi. Bankanın fonları, bu dinamik ve hızla gelişen özel şirketlerin verimliliğini artırmak için kullanılacak ve bölgesel ve yurt içi ihtiyaçlara yönelik malların tedarik ve dağıtımının daha güvenilir olmasına katkıda bulunacaktır.
EBRD, Kırgız Cumhuriyeti’nde, ulusal demiryolu işletmecisi Kırgız Temir Jolu için demiryolu altyapısının iyileştirilmesi ve demiryolu araçlarının bakımı ve Issık-Kul Gölü çevre yolunun 30 km’lik bölümünün yeniden inşası gibi demiryolu ve karayolu projelerini finanse etti.
Bölgesel ticaret için kritik önem taşıyan TITR, halihazırda EBRD tarafından araştırılmakta olan bir dizi PPP girişiminden ve sürdürülebilir altyapı projelerinden yararlanacak. Bunlar arasında Harezm bölgesel karayolları projesi ve Özbekistan’daki Taşkent-Semerkand karayolu PPP geliştirmesinin yanı sıra Kırgız Cumhuriyeti’ndeki Alamedin konteyner istasyonunun iyileştirilmesi de yer alıyor .
Tüm bu projelerin ortak bir özelliği var: Orta Asya ve Hazar Denizi’ndeki kargo trafiğinin tam şeffaflığını ve öngörülebilirliğini sağlamak ve Avrupa ve Asya’daki nakliye şirketlerinin, yatırımcıların ve müşterilerin güvenini artırmak için tasarlandılar.
Stokları daha iyi yönetmek ve ticaret döngülerini planlamak için şirketlerin, konteynerlerinin istedikleri yere gitmesinin ne kadar süreceğini ve bunun ne kadara mal olacağını bilmesi gerekiyor. Modern ulaşım ve verimli lojistik, maliyetleri azaltmak, transit süresini kısaltmak ve sonuçta Orta Asya’nın denize kıyısı olmayan ülkelerini küresel ekonomiye entegre etmek için gereklidir. EBRD bu zorlukların üstesinden gelmek için finansman ve uzmanlık sağlamaya hazırdır.
