Makalede, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra kurulan sistemin global meseleler, sınamalar ve kırılmalar karşısında çaresiz kaldığı bir süreçten geçtiğini belirten Altun, aşikâr ülkelerin çıkarları ve taleplerine nazaran işleyen global sistemin çatışma ve savaşları körüklerken refah, barış ve istikrar üzere yapan olguları da art plana ittiğini söz etti.
Dünyanın soğuk savaşın fiilen bittiği 1990’lardan bugüne barış ve istikrar istikametinden epey sancılı bir süreç geçirdiğine işaret eden Altun, içinde bulunulan bu sürecin bölgesel ve global işbirliklerini, global aktörlerin meselelerin tahlilinde daha faal rol almasını gerektirdiğinin altını çizdi.
Ukrayna-Rusya savaşı, İsrail’in Filistin akınları ve öteki birçok hadisenin de milletlerarası aktörlerin, bölgesel problemlerin tahlilinde fonksiyonsuz kaldığını, gerekli olan tahlil iradesini gösteremediğini vurgulayan Altun, şunları kaydetti:
“Uluslararası aktörlerin son periyotta kaybettiği irtifa, 2000 sonrası çok aktörlü ve çok boyutlu dünya sisteminin mahiyetinin görmezden gelinmesinden kaynaklanmaktadır. Açıkça kabul etmek gerekir ki, 2 ya da 3 tane muhteşem güç ve bu güçlerin siyasi ve ideolojik telaşları milletlerarası sistemi şekillendiremez. Bu güçlerin çıkarları ve menfaatleri uğruna başka ülke ve halkların sömürüldüğü bir dünya sistemi tasavvur edilemez. Memleketler arası örgütler ve bu örgütleri domine eden en önemli devletlerin öncelikle bu gerçeği kavraması ve yeni periyot stratejilerini buna nazaran tanzim etmesi gerekmektedir.
Dolayısıyla İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan milletlerarası sistem çökmekte ve ama yeni periyodun ruhuna uygun bir sistem de kurulamamaktadır. Yeni periyodun ruhuna uygun bir sistemin inşası için memleketler arası örgütlerin ve inisiyatiflerin acilen sorumluluk alması kıymet arz etmektedir. Bunlardan biri olan G7’nin siyasi ve ekonomik nüfuzu memleketler arası arenada günden güne artmaktadır. G7, başlangıcında daha çok iktisadi tasalarla kurulmuş ve 1970’lerden bugüne odağını giderek genişletmiştir. Finansal zorlukları tartışmak için süreksiz bir toplantıdan, kıymetli global problemlerin ele alındığı daha resmi bir forum haline gelmiştir.”
“Uluslararası aktörler düzgün bir imtihan veremedi”
Ortak kıymetler ve unsurlar çerçevesinde birleşmiş bir küme olan G7’nin milletlerarası alanda özgürlük, demokrasi ve insan haklarının desteklenmesinde rol oynama argümanında olduğunu belirten Altun, son yıllarda yaşanan milletlerarası kriz ve çatışmalar göz önünde tutulduğunda, G7’nin bu tezini ne kadar gerçekleştirebildiğinin ve aldığı kararların milletlerarası mecralarda nasıl karşılık bulduğunun yine düşünülmesi ve tartışılması gerektiğini vurguladı.
G7’nin bağlayıcı kararlar alma yetkisi olmadığını hatırlatan Altun, “Fakat kelamım ona bağlayıcı kararlar alma yetkisi olan memleketler arası örgütlerin bile fonksiyon ve işlevlerinin tartışıldığı günümüzde G7 de bu sorgulamalardan kendisini azade kılamaz” ifiadesini kullandı.
Bu yıl İtalya devir başkanlığında 13-15 Haziran’da 50’ncisi düzenlenecek dorukta “kurallara dayalı milletlerarası sistemin savunulması, Rusya-Ukrayna savaşı ve Ukrayna’ya dayanağın sürdürülmesi, Orta Doğu’daki çatışma ve bunun global gündemdeki sonuçları, güç güvenliği, gelişmekte olan ülkeler ve gelişmekte olan ekonomilerle alakalar, Afrika ile ilgiler, Hint-Pasifik bölgesi, iklim-enerji kontağı, besin güvenliği, göç, yapay zeka” hususlarının üzerinde durulacağını aktaran Altun, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın özel davetli olarak katılacağı bu yılki tepenin temasının “kural temelli memleketler arası sistem” olarak belirlendiğini kaydetti.
Altun, “Böyle bir tema belirlenmesine rağmen şu gerçeği de vurgulamak gerekmektedir; günümüzde milletlerarası sistemin benimsediği ve üzerine inşa olduğu kurallar ne yazık ki birtakım devletler tarafından hoyratça ihlal edilebilmektedir. İsrail’in Filistin atakları insani ve diplomatik manada mevcut milletlerarası hukukun aylardır ayaklar altına alınmasının en çarpıcı ve en son örneğidir.” değerlendirmesinde bulundu.
İsrail’in aylardır devam eden hücumlarında on binlerce saf insanı katlettiğini; en nihayetinde bizatihi kendisinin “güvenli bölge” ilan ettiği Refah’ı bile bombaladığını belirten Altun, İsrail’in Gazze’de ve öteki kentlerde yaptıklarının açık bir savaş cürmü olduğunu kaydetti.
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Altun, şöyle devam etti:
“Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan, İsrail’in pervasız taarruzlarının durdurulması gerektiğini aylardır her platformda lisana getirmektedir. İsrail’in durdurulması bir yana memleketler arası sistem tarafından korunduğu niyeti dünya ölçeğinde yaygın kabul haline gelmiştir. Bu kabulde İsrail’in hiçbir hukuk, unsur ve kıymet tanımayan ataklarına karşı başta G7 olmak üzere memleketler arası aktörlerin uygun bir imtihan verememesinin hissesi yadsınamaz. On binlerce çocuk ve bayan katledilirken milletlerarası sistemin ateşkes daveti bile yapamadığına şahit olduk. Aylar süren katliamlar sonrası dünyanın ayağa kalkması, üniversitelerin ve gençlerin ‘artık yeter’ deyip isyan etmesi üzerine ateşkes davetleri yapılabildi.
İsrail’in ataklarına karşı yükselen global itirazlar ve isyanlar, İsrail’e takviye veren ülkelerin utanç içinde hatırlanacağının en somut göstergesidir. G7 ülkelerinin liderleri, ABD Başkanı Joe Biden’ın 31 Mayıs’ta duyurduğu ateşkes planına tam dayanak verdiklerini bildirdi. Lakin hem bu davet hem de bu davete verilen dayanağın bilhassa İsrail üzerinde nasıl bir caydırıcı tesirinin olacağı son derece tartışmalıdır. G7’nin ve öteki memleketler arası aktörlerin, elbette, bundan daha fazlasını yapması istenmekte ve beklenmektedir. Bu yüzden mevcut milletlerarası sistem yine yapılandırılmalı ve güçlünün korunduğu değil, haklı ve mazlumun savunulduğu bir sistem inşasının yolları aranmalıdır.”
“Türkiye bölgesel ve global barışa, istikrara ve krizlerin tahliline katkı sunmaya devam edecek”
Altun, milletlerarası aktörlerin son yıllarda cereyan eden kriz ve çatışmalardaki işlevsizliği ve sessizliğinin, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “Dünya Beşten Büyüktür” ve “Daha Adil Bir Dünya Mümkün” şiarlarının ne kadar haklı ve yerinde olduğunu gösterdiğini vurgulayarak, Türkiye’nin global barış eforlarına büyük değer ve dayanak verdiğini belirtti.
Rusya-Ukrayna savaşındaki ateşkes için gerçekleştirdiği arabuluculuk rolü, tahıl krizindeki yapan teşebbüslerin Türkiye’nin global barışa katkılarının son yıllardaki en somut tezahürleri olduğunu belirten Altun, “Küresel bir sorun haline gelen sistemsiz göçten iklim değişikliğine, memleketler arası terörizmden bozulan tedarik zincirlerine kadar çeşitli alanlarda ortaya çıkan sınamalara karşı Türkiye, dün olduğu üzere bugün de bölgesel ve global barışa, istikrara ve krizlerin tahliline katkı sunmaya devam edecektir” sözünü kullandı.
